Bát kỉnh Pháp là tám điều luật đặc biệt mà người nữ bắt buộc phải chấp nhận và thọ trì nếu muốn xuất gia trở thành Tỳ-kheo Ni. Nhiều người khi mới tìm hiểu thường lầm tưởng những quy định này thể hiện sự "trọng nam khinh nữ". 

Tuy nhiên, dưới lăng kính trí tuệ của Đức Phật, Bát kỉnh Pháp thực chất là một phương tiện bảo hộ vi diệu, giúp người nữ đoạn trừ tâm kiêu mạn, dứt bỏ ái nhiễm, có thể chứng đắc Thánh quả ngang bằng nam giới. Hơn thế nữa, sự phụng trì nghiêm ngặt và giữ gìn 8 Pháp tôn sư này còn giúp duy trì sự thanh tịnh của Ni đoàn và bảo vệ chính Pháp trụ thế dài lâu.

Bài viết này sẽ giúp quý vị hiểu đúng về Bát kỉnh Pháp, thấy được ý nghĩa thiết thực và lòng từ bi của Đức Phật dành cho Ni giới. Kính mời quý vị cùng đón đọc!

Bát kỉnh Pháp là gì?

Bát kỉnh Pháp (hay còn gọi là 8 Pháp tôn sư) là 8 điều cung kính (Pháp kính) mà người tu sĩ nữ phải chấp nhận thọ trì mới được xuất gia và thọ giới Cụ túc - tức là trở thành Tỳ-kheo Ni. Người nữ phải tôn trọng 8 Pháp này như tôn trọng chính người thầy của mình. Nếu đi xuất gia mà không thực hành Bát kỉnh Pháp thì bị coi là xuất gia phi pháp.

Bát kỉnh Pháp gồm những gì?

Trong kinh Trung A-hàm, Đức Phật dạy rõ về 8 điều này gồm:

1. Tỳ-kheo Ni phải cầu thọ Cụ túc nơi Tỳ-kheo

Tức là Tỳ-kheo Ni phải cầu thọ giới Cụ túc nơi Tỳ kheo Tăng (hay còn gọi là Tỳ-kheo). Người nữ không được phép tự thọ giới cho người nữ.

2. Tỳ-kheo Ni cứ mỗi nửa tháng phải đến thọ giáo nơi Tỳ-kheo

Nếu là một Tỳ-kheo Ni xuất gia ở nơi Ni chúng (tức thiền viện/chùa Ni) thì nửa tháng phải đến cầu thỉnh chư Tăng giảng dạy một lần.

3. Nếu nơi trụ xứ không có Tỳ-kheo, Tỳ-kheo Ni không được thọ hạ an cư

Trong mùa an cư kiết hạ, Tỳ-kheo Ni phải nương vào Tỳ-kheo Tăng để thọ an cư. Nếu là chùa Ni thì cũng phải an cư nơi có chư Tăng chứ không được an cư tại chùa riêng (có thể thỉnh một số chư Tăng đến để an cư). Hoặc chư Tăng ở tịnh xá (khoảng cách không xa) thì cũng phải nương vào Tỳ-kheo Tăng để thọ an cư.

4. Tỳ-kheo Ni sau khi thọ hạ an cư phải đối trước hai bộ chúng thỉnh cầu chỉ rõ về ba sự kiện: thấy, nghe và nghi

Việc này diễn ra vào ngày Tự tứ, tức là sau khi Tỳ kheo Ni đã thọ mãn 3 tháng hạ an cư. Khi đó, Tỳ-kheo Ni phải đối trước hai bộ chúng (tức đại chúng Tỳ-kheo Tăng và đại chúng Tỳ-kheo Ni) để trình bày, thỉnh cầu chỉ rõ về 3 việc sau:

- Thấy: Tức là trình bày cái thấy biết (như cảm nhận về Pháp, thấy được điều gì,...) của mình và phải hỏi lại xem điều đó có đúng hay không.

- Nghe: Tỳ-kheo Ni phải bạch những điều mình được nghe (không phải từ Thầy dạy) lên hội đồng chư Tăng - tức là các Thầy giáo thọ để kiểm chứng sự thật có đúng hay không. 

- Nghi: Nếu trong tâm có sự nghi ngờ như: nghi Phật, nghi Pháp, nghi Tăng, nghi đại chúng, hoặc nghi ngờ về chính bản thân mình - Tỳ-kheo Ni phải đối trước hai bộ chúng để nói ra sự nghi ngờ đó và thỉnh cầu giải đáp.

5. Nếu Tỳ-kheo không cho phép Tỳ-kheo Ni thưa hỏi thì Tỳ-kheo Ni không được thưa hỏi Tỳ-kheo về Kinh Luật hoặc A-tỳ-đàm, nếu cho phép thì Tỳ-kheo Ni mới được thưa hỏi

Nếu Tỳ-kheo Ni thưa thỉnh, bạch hỏi về Kinh Luật hoặc A-tỳ-đàm mà Tỳ-kheo Tăng đồng ý trả lời thì mới được hỏi. Ngược lại, Tỳ-kheo Tăng không đồng ý trả lời thì không được hỏi.

6. Tỳ-kheo Ni không được nói điều trái phạm của Tỳ-kheo, nhưng Tỳ-kheo được quyền nói điều trái phạm của Tỳ-kheo Ni

Tức là nếu Tỳ-kheo Tăng có lỗi trái phạm thì Tỳ-kheo Ni không được nhắc lỗi; ngược lại, Tỳ-kheo Tăng có quyền nhắc lỗi của Tỳ-kheo Ni. Sở dĩ Đức Phật chế định điều luật này là vì:

- Tránh tâm chấp lỗi, cản trở tu tập

Nếu Tỳ-kheo Ni nói lỗi của Tỳ-kheo Tăng thì tâm của họ thường chấp lỗi. Và khi Tỳ-kheo Tăng tu tập sửa đổi thì người Ni vẫn cứ nhìn vào lỗi cũ của vị ấy. Điều đó khiến bất lợi trong việc tu hành của người nữ.

- Tránh biến “oán thành ái” 

Người nữ thường hay ghi nhớ, nói lỗi của người khác. Bởi vậy, nếu Tỳ-kheo Ni nói lỗi của Tỳ-kheo Tăng thì có thể sẽ nhớ đến nhiều, sinh lòng ái nhiễm. Thực tế, có nhiều cô gái ban đầu rất ghét người nam này nhưng về sau lại yêu rất mãnh liệt. Đó là do tần suất nhớ và để ý người ấy nhiều, cho nên sẽ nghe được những điều tốt đẹp của họ, từ đó sinh yêu. Đức Phật là bậc toàn giác, Ngài biết điều đó nên mới chế định điều luật này.

- Lý do Tỳ-kheo Tăng được quyền nhắc lỗi của Tỳ-kheo Ni 

Tỳ-kheo Tăng được nhắc lỗi Tỳ-kheo Ni bởi người nam thấy những điều xấu ở người nữ sẽ dễ dàng chán ghét, sinh tâm không muốn gần gũi.

7. Tỳ-kheo Ni nếu phạm Tăng-già-bà-thi-sa thì phải đối trước hai bộ chúng hành bất mạn trong vòng mười lăm ngày

Việc này giúp Tỳ-kheo Ni tu tập, tiêu trừ lỗi ấy đi.

8. Tỳ-kheo Ni dù đã thọ giới Cụ túc lâu đến một trăm năm, nhưng đối với Tỳ-kheo mới thọ giới Cụ túc vẫn phải khiêm cung cúi đầu làm lễ, cung kính chắp tay thưa hỏi

Điều luật này không áp dụng với những bậc Thánh Ni bởi các vị ấy đã thực hành đầy đủ tám Pháp cung kính, không thiếu khuyết Pháp nào. Thêm nữa, các bậc Thánh Ni vốn rất khéo léo trong hành xử, nên không cần dặn dò thêm.

Xem thêm: Lời Phật dạy: Phẩm hạnh - “Sức mạnh” của người phụ nữ

Nhân duyên Đức Phật chế định Bát kỉnh Pháp

Nhân duyên Đức Phật chế định Bát kỉnh Pháp là từ sự kiện Di mẫu của Đức Phật - bà Kiều Đàm Di thiết tha xin Phật cho xuất gia.

1. Nhân duyên và ý chí cầu đạo mãnh liệt của Di mẫu Kiều Đàm Di 

Sau khi vua Tịnh Phạn băng hà, Di mẫu Kiều Đàm Di cùng 500 người nữ dòng họ Thích có cùng chí nguyện, đã tự cạo tóc, đắp y, đi chân đất rời thành Ca Tỳ La Vệ đuổi theo Tăng đoàn đến thành Tỳ Xá Ly. Dù vốn là những người sống trong nhung lụa, giờ đây họ đã chịu đựng cảnh màn trời chiếu đất, chân cẳng sưng phù, mình mẩy đầy bụi bặm để ba lần tha thiết cầu xin Đức Phật cho phép người nữ xuất gia nhưng Ngài từ chối.

2. Khẳng định người nữ hoàn toàn có khả năng chứng đắc Thánh quả ngang bằng người nam 

Thấy được ý chí của lệnh bà Kiều Đàm Di, Tôn giả A Nan đã thay mặt họ thưa thỉnh Đức Phật và đặt câu hỏi khéo léo nhằm khẳng định năng lực tu hành của người nữ: Bạch Thế Tôn! Nữ nhân có thể đắc quả thứ tư (A-la-hán) được chăng?... (theo kinh Trung A-hàm)

Trước câu hỏi của Tôn giả A Nan, Đức Phật đã khẳng định: Người nữ nếu quyết chí tu hành, hoàn toàn có thể chứng đắc Thánh quả giải thoát cao nhất, không khác gì nam giới. 

Ngài còn tuyên bố rõ: Như Lai không những không kỳ thị nữ giới mà còn khuyến khích nâng đỡ họ nữa… việc cho người nữ xuất gia sẽ làm giáo Pháp bị tổn giảm từ 10.000 năm xuống chỉ còn 5.000 năm. Đấy là sự thật mà Như Lai không tiện nói với lệnh bà. 

…Tuy nhiên, đã nhiều ngày suy nghĩ để quán căn duyên, đã nhiều lần hướng tâm đến thời gian tồn tại của chánh Pháp từ chư tôn Chánh Đẳng Giác quá khứ, Như Lai quyết định phát triển giáo hội Tỳ-kheo Ni sau khi đã suy nghĩ đúng đắn.

Và Đức Phật cho phép nữ nhân được xuất gia với điều kiện họ phải thực hiện tám Pháp tôn sư, gọi là Bát Kỉnh Pháp. Tôn giả A Nan đi đến chỗ bà Kiều Đàm Di và nói rằng, Đức Phật đã thuận theo lời thỉnh cầu của bà mà bằng lòng cho bà được xuất gia, phụng trì Phật Pháp với điều kiện phải lãnh thọ Bát Kỉnh Pháp.

3. Bát kỉnh Pháp là phương tiện bảo hộ, không phải sự hạ thấp nhân phẩm 

Chính vì hiểu thấu giá trị, lợi ích của 8 Pháp tôn sư, Di mẫu Kiều Đàm Di đã hoan hỷ đón nhận Bát kỉnh Pháp. Bà ví 8 điều luật này giống như một cô gái đẹp được người khác tặng thêm tràng hoa quý, liền vui mừng dùng hai tay nhận lấy và thành kính cài lên đầu. Sau đó, bà đã phát nguyện phụng trì 8 điều này suốt đời. 

Cho nên, nhân duyên Đức Phật chế định Bát kỉnh Pháp là một sự kiện vĩ đại trong lịch sử Phật giáo, minh chứng cho lòng đại từ đại bi và trí tuệ thấu suốt của Đức Thế Tôn. Việc thiết lập 8 Pháp tôn sư này không phải do Đức Phật làm khó, thiên vị, “trọng nam khinh nữ”, mà Ngài tuyên bố sự thật để chúng sinh nhận định rõ ràng về bản thân; cũng như là phương tiện để giúp chúng sinh đạt được lợi ích.

5 lợi ích khi người nữ xuất gia thực hành Bát kỉnh Pháp

1. Bảo vệ và kéo dài tuổi thọ của chánh Pháp 

Trong kinh Trung A-hàm có ghi rằng: Đức Phật ví việc Ngài thiết lập Bát kỉnh Pháp giống như người đánh cá và đệ tử của người thợ đánh cá đắp đập ở khoảng nước sâu để giữ nước không cho chảy ra ngoài. 

Mặc dù, Đức Phật huyền ký rằng việc cho người nữ xuất gia sẽ làm giáo Pháp bị tổn giảm 5000 năm, nhưng nếu người nữ xuất gia phụng trì nghiêm ngặt 8 điều Tôn sư, cũng như chúng đệ tử tinh tấn tu tập, thực hành đầu đà thì chánh Pháp sẽ tồn tại lâu dài. Và chánh Pháp được kéo dài thì giáo Pháp của Phật vẫn tồn tại được 10000 năm hay được kéo dài thêm.

2. Diệt trừ bản ngã, tâm kiêu mạn và cấu uế nội tâm 

Trong kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân, phẩm Từ Bi Thứ Bảy nói đến lý do Đức Phật không cho người nữ đi xuất gia. Đó là phụ nữ phần nhiều hay có tính ngờ vực, chấp trước, không có lòng hỷ xả. Cũng vì chấp trước nên mới tạo không biết bao nhiêu nghiệp trói buộc… do đó mà phải chìm đắm mãi trong bể khổ sinh tử; vì tà kiến và tham ái làm chướng ngại, nên mới sinh ra kiêu ngạo, lười biếng.

Cho nên, việc thực hành Bát kỉnh Pháp sẽ giúp người nữ đập tan bản ngã, nhổ sạch sự kiêu mạn và cấu uế bất thiện trong tâm.

3. Ngăn chặn tâm ái nhiễm, bảo hộ phạm hạnh

Bát kỉnh Pháp tạo ra một "dòng sông cách trở" cực kỳ nghiêm ngặt giữa chư Tăng và Ni chúng, giúp dập tắt cơ hội phát sinh tình cảm phàm tình khi tu chung trong một giáo đoàn.

4. Bảo vệ oai nghi và sự tôn kính đối với Tăng đoàn 

Nếu Ni giới giữ gìn được Bát kỉnh Pháp - tức là khi đối trước chư Tăng thì đảnh lễ, cung kính thưa hỏi sẽ khiến Bà-la-môn, cư sĩ ngoại đạo phát khởi tâm cung kính Tăng đoàn.

5. Thành tựu Thánh quả

Trong kinh Đại Phương Tiện Phật Báo Ân có nói đến việc thân người nữ: “...không thể đạt đến đạo quả Vô Thượng Bồ Đề, không thể có được ba mươi hai tướng tốt. Trong đường sinh tử, không được làm Chuyển Luân Thánh Vương, dùng phép Thập thiện, giáo hóa chúng sinh; cũng không thể đạt đến ngôi Phạm Vương cùng tột, không thể kiến lập Chánh Pháp và khuyến thỉnh chư Phật chuyển bánh xe Pháp để cho hết thảy chúng sinh được lợi lạc".

Còn người nam có thể tích lũy phước báo, hành các Ba La Mật ngay trong kiếp này, chứng đắc Chánh Đẳng Giác. Và trong nhân duyên của thân tướng người nam, họ có thể làm được Thiên Đế Thích, Chuyển Luân Thánh Vương, Ma Vương, Đại Phạm Thiên còn thân tướng người nữ thì không làm được.

Tuy nhiên, nhờ thực hành Bát kỉnh Pháp trọn đời, người nữ có thể sống trong Pháp, Luật chân chính, tu hành đắc quả A-la-hán và đạt được sự giải thoát như các bậc Thánh Tăng.

Minh chứng cho sự bình đẳng về trí tuệ và năng lực tu hành chính là Ni đoàn của Đức Phật cũng có Thập đại đệ tử Ni. Tiêu biểu như:

(1) Thánh Ni Ma Ha Ba Xà Ba Đề (Kiều Đàm Di): Nữ tôn giả là vị Tỳ-kheo Ni đầu tiên và lãnh đạo Ni đoàn.

(2) Thánh Ni Thái Hòa: Nữ Tôn giả có trí tuệ đệ nhất trong Ni đoàn.

(3) Thánh Ni Liên Hoa Sắc: Bậc Thánh Ni thần thông đệ nhất.

(4) Thánh Ni Ma Đề Na: Trước đây là một người phụ nữ ngoan hiền, đảm đang thuộc giai cấp thượng lưu. Sau khi xuất gia, Tôn giả nỗ lực tu tập và được Đức Thế Tôn khen ngợi là vị thuyết Pháp đệ nhất trong Ni chúng.

(5) Thánh Ni Ba La Giá Na: Khi chưa xuất gia là một quả phụ đau khổ, tuyệt vọng. Sau khi xuất gia, nữ Tôn giả chứng quả A-la-hán và là vị Ni bảo hộ nữ nhân đệ nhất trong Ni chúng. 

(6) Thánh Ni Cát Ly Xá Cù Đàm Di: Nữ Tôn giả được Đức Phật tán thán là vị Ni có thắng hạnh khổ hạnh đệ nhất (tức thực hành Pháp đầu đà) trong Ni đoàn.

(7) Thánh Ni Da Du Đà La: Trước là công chúa Da Du Đà La - vợ của Thái tử Tất Đạt Đa (Đức Phật Thích Ca sau này). Sau khi xuất gia được Đức Thế Tôn công nhận là vị Ni an trú tâm đệ nhất.

(8) Thánh Ni Bạt Đà Ca Tỷ Ly: Một phụ nữ trẻ tuổi, sôi nổi. Sau khi xuất gia trở thành vị Ni lãnh hội ý Pháp đệ nhất trong Ni chúng.

(9) Thánh Ni Tố Ma: Khi chưa xuất gia là một người mẹ thất vọng, chán chường. Sau khi gia nhập Ni đoàn, nữ Tôn giả đã tu tập tinh tấn, đoạn trừ tất cả lậu hoặc trong tâm và được ca ngợi là vị Ni có thắng hạnh tinh tấn đệ nhất trong Ni đoàn.

(10) Thánh Ni Sa Ma: Là một công chúa xinh đẹp, nhờ tinh tấn tu tập đã diệt trừ tính ích kỷ và tự yêu bản thân, quá chú tâm chăm sóc đến vẻ đẹp của mình. Sau này bà đắc quả A-la-hán và được Đức Phật tán dương là vị Ni thiền định đệ nhất.

Tóm lại, Bát kỉnh Pháp hoàn toàn không phải là sự áp đặt hay hạ thấp nhân phẩm người nữ, mà chính là "chiếc áo giáp" vững chắc bảo vệ oai nghi và giới thể thanh tịnh cho Ni chúng. Qua những lời giảng giải của Thầy Thích Trúc Thái Minh, chúng ta càng thấy rõ hơn lòng đại từ đại bi và trí tuệ bình đẳng của Đức Thế Tôn khi chế định giới luật này. Mong rằng, bài viết sẽ giúp quý vị gỡ bỏ những hoài nghi về Bát kỉnh Pháp, từ đó thêm vững tin vào con đường tu học, nỗ lực tinh tấn để hướng tới bến bờ giác ngộ và giải thoát.