Ngũ dục là những ham muốn về tiền tài, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống và ngủ nghỉ. Khi mải mê chạy theo để thỏa mãn những nhu cầu này, chúng ta thường rơi vào trạng thái mệt mỏi, bất an và đau khổ. Chính vì vậy, học cách giảm bớt ham muốn và sống biết đủ theo lời Phật dạy sẽ giúp ta có được sự bình yên, an vui trong cuộc sống.

Kính mời quý vị cùng đón đọc bài viết dưới đây để hiểu rõ ngũ dục và những phương pháp giảm trừ dục vọng theo lời Phật dạy, để có được đời sống an lạc, hạnh phúc!

Ngũ dục là gì?

- Khái niệm: Ngũ dục là những ham muốn của con người trong cuộc sống. Nếu chúng ta biết dừng ham muốn đúng mức thì không gây ra tội lỗi. Còn nếu khởi tâm đắm nhiễm, dính mắc vào nó, thì tội lỗi bắt đầu phát sinh.

- Ngũ dục bao gồm:

(1) Tài dục: Ham muốn về tài sản, vật chất, tiền của.

(2) Sắc dục: Ham muốn về sắc đẹp và tình dục.

(3) Danh dục: Ham muốn về danh vọng, địa vị và quyền lực.

(4) Thực dục: Ham muốn về ăn uống và mùi vị.

(5) Thùy dục: Ham muốn về sự ngủ nghỉ.

- Nguồn gốc: Những ham muốn ngũ dục được gói gọn trong ham muốn lục trần. Và lục trần là:

(1) Sắc dục: Ham muốn tất cả hình sắc, đường nét đẹp.

Nếu sắc dục trong ngũ dục là ham muốn về sắc đẹp và tình dục, thì sắc dục trong lục trần lại là ham mê về sắc trần; đó là: hình dáng, màu sắc, sự long lanh của vật thể, sự tươi mát, sự mềm mại, sự bóng mượt, sự khỏe khoắn. 

(2) Thanh dục: Ham mê những âm thanh dễ nghe như lời khen, sự tâng bốc ngọt ngào,...

(3) Hương dục: Đắm say các loại mùi hương dễ chịu.

(4) Vị dục: Yêu thích các vị ngon, ngọt, béo, bùi…

(5) Xúc dục: Ham muốn sự xúc chạm êm ái và khoái lạc.

(6) Pháp dục: Đam mê các pháp khả ý, khả hỷ, khả ái.

Hậu quả của việc tham đắm ngũ dục

1. Nguồn gốc của khổ đau

- Lời Phật dạy: 

+ Tham dục là gốc đau khổ: Đức Phật từng nói ý rằng, chúng sinh trong ngũ dục là chìm trong biển khổ mà không hay biết. Như trong kinh Tám Điều Giác Ngộ Của Bậc Đại Nhân có ghi “Đa dục vi khổ, sinh tử bì lao, tùng tham dục khởi”, nghĩa là “Tham muốn nhiều là khổ, bao sinh tử nhọc nhằn, đều từ tham dục khởi”.

+ Sự bất tận của các dục: Trong kinh Pháp Cú Thí Dụ, phẩm Phật Đà có ghi “Dầu mưa bằng tiền vàng/ Các dục khó thỏa mãn”. Quả thật, lòng tham dục của con người rất lớn, bởi chúng ta thường muốn một thứ phải thật nhiều (dục đa) và muốn nhiều thứ (đa dục).

- Ba giai đoạn khổ đau vì tham dục:

+ Khi chưa có: Khổ vì khao khát, mong cầu có được.

+ Khi đã có: Khổ phải giữ gìn, không muốn mất đi.

+ Khi mất đi: Càng đau khổ vì đã cất công giữ gìn mà vẫn mất.

- Ví dụ: Với mong cầu có một chiếc xe mới, ta phải làm lụng vất vả để kiếm tiền mua xe. Đến khi có xe, ta thường dè dặt trong việc sử dụng: nhìn trước - sau mỗi khi dừng đỗ xe. Và khi xe bị va quệt, trầy xước sơn, ta lại tốn một khoản chi phí để sửa lại (Chúng ta làm “nô lệ” cho chiếc xe).

- Bài học: Người có trí phải biết dục là bất tận, tốt nhất là không thỏa mãn mà làm cho nó thiểu giảm.

2. Đánh mất giá trị đạo đức

- Sự che mờ của lòng tham: Khi lòng tham nổi lên, nó có thể che mờ tất cả những giá trị đạo đức cốt lõi của con người như nhân nghĩa, hiếu trung, tín lễ,...

- Đánh mất lương tâm: Cổ nhân có câu: “Người vì của mà chết, chim vì ăn mà mất mạng”. Quả thật, trong hiện trạng xã hội ngày nay, khi đứng trước tài sản và lợi danh, không ít người quên đi tình nghĩa bạn bè, anh em, hay không màng tới những giá trị đạo đức tốt đẹp.

- Dễ làm điều phi pháp: Lòng tham có thể khiến chúng ta làm nhiều điều phi pháp và tội lỗi. 

Ví dụ: Để tích lũy tài sản và thăng tiến trên đường công danh, con người có thể thực hiện các hành vi sai trái như: trộm cắp; tham nhũng; buôn bán hàng cấm; thực hiện các việc dối trên, lừa dưới; chèn ép, cậy thế lực để chiếm đoạt tài sản của người khác; hãm hại người khác để có được công danh;...

3. Làm mờ trí tuệ

- Hiện trạng: Lòng tham có thể che mờ trí tuệ và làm tâm trí chúng ta đen tối, mờ mịt, khiến con người ta thường làm việc một cách sai lầm, dẫn đến hỏng việc và dễ sa vào những con đường tù tội, đau khổ.

- Giải pháp: Chúng ta phải đoạn trừ lòng tham và học cách làm việc bằng trí tuệ. Chỉ có trí tuệ sáng suốt mới sinh ra được công đức phước báu, giúp ta biết cách làm ra của cải một cách chân chính, đúng đắn.

- Dẫn chứng kinh điển: Thời Đức Phật tại thế, có những vị đệ tử thuộc hàng vua chúa, thương gia như vua Bình Sa, vua Ba Tư Nặc, ông Cấp Cô Độc, bà Tỳ Xá Khư… Họ đều là những người giàu có bậc nhất thời bấy giờ. Song họ không hề có lòng tham tài sản, danh vọng, mà luôn sẵn sàng bố thí, từ thiện hoặc hộ trì cho việc tu tập, hoằng Pháp độ sinh của Đức Phật và chúng Tăng.

4. Ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất

Tham thực (hay tham ăn) là một tật xấu, không chỉ dẫn đến sự lười biếng, mà còn khiến thân thể dễ mệt mỏi và mắc các bệnh khác.

5. Mê lầm về hạnh phúc

Ở trần gian, chúng ta thường cảm thấy hạnh phúc với những lạc thú của ngũ dục (tiền tài, sắc đẹp, danh vọng, ăn ngon và ngủ kỹ). Nhưng những hạnh phúc này rất mỏng manh, có rồi lại mất và ẩn trong nó là đau khổ.

Chỉ có Niết bàn là chân thật hạnh phúc, bởi trong đó không có bóng dáng của khổ đau. Cho nên, việc học Phật Pháp giúp chúng ta nhận diện rõ sự mong manh, ngắn ngủi của lạc thú trần gian, để dần dần biết buông bỏ ngũ dục và đi tìm chân hạnh phúc.

3 cách để trừ bỏ tham đắm ngũ dục

1. Thiểu dục tri túc

- Thiểu dục: Có nghĩa là ít muốn, tức làm nhỏ dần và hết hẳn những ham muốn.

- Tri túc: Tức biết đủ, có nghĩa là ta biết hài lòng với những điều đang có hoặc những điều ta phấn đấu để đạt được.

Như vậy, sống thiểu dục giúp ta buông xả, không chạy theo các dục; từ đó, thân tâm sẽ được an nhàn, tự tại.

2. Tu tập, trì giới

- Tu tâm: Đức Phật dạy: “Ngũ dục quá hoạn”, nghĩa là “Ngũ dục quả thật là tai họa”. Cho nên, chúng ta phải thấu được nguy hiểm của ngũ dục mà gắng tu tập, để giữ tâm không đắm nhiễm dục lạc. 

- Trì giới:

+ Ngũ giới: Đức Phật đã chế ra năm giới cho chúng ta tu trì, từ đó giúp tiết chế các dục vọng. Các giới đó là: Không sát sinh; không trộm cướp; không tà dâm; không nói dối; không say sưa, nghiện ngập. Nếu không có năm giới này, chúng ta sẽ buông lung, đắm chìm trong những ham muốn không dừng và mãi trôi lăn trong sinh tử luân hồi.

+ Bát quan trai giới: Đức Phật cũng đặt ra Bát quan trai giới để người tại gia chúng ta bắt đầu tập ly dần các dục lạc và tiếp cận với giới của người xuất gia. 

3. Thực hành các phép quán

- Quán thân bất tịnh: Đây là phương pháp Đức Phật dạy - rất hữu hiệu để trừ bỏ tâm tham đắm sắc dục. Người nào nặng về sắc dục thì nên thường quán điều này.

- Tam đề, ngũ quán: Phép quán này nhắc nhở chúng ta rằng, được ăn miếng cơm hôm nay thì phải tinh tấn tu tập, thường kiểm lại tâm mình để trừ bỏ những bất thiện, cấu uế và hướng tới thành tựu đạo nghiệp, làm lợi mình, lợi người.

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về ngũ dục. Mong rằng, bài viết trên sẽ giúp quý vị hiểu rõ hơn về năm loại ham muốn chi phối cuộc sống chúng ta và hậu quả khi đắm nhiễm vào chúng. Từ đó biết ứng dụng các phương pháp thiết thực, phù hợp để đoạn trừ tâm tham đắm ngũ dục, hướng tới đời sống an nhàn, tự tại!