Trong đạo Phật, Tứ Thánh quả là bốn quả vị Thánh gồm Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và A-la-hán. Bậc Thánh trong Phật giáo là những vị xuất ly thế gian, không còn trôi lăn trong luân hồi sinh tử. Việc chứng đắc các quả vị này không chỉ giúp hành giả có được sự tự tại, an lạc ngay trong hiện đời mà còn mang lại hạnh phúc chân thật vĩnh viễn ở vị lai. 

Bài viết dưới đây sẽ giúp quý vị hiểu hơn về các quả vị Thánh, phương pháp tu tập và những dấu hiệu để nhận biết một bậc đã chứng quả Thánh.

Tứ Thánh quả là gì?

Tứ Thánh quả là bốn quả vị giác ngộ của hàng Thanh Văn (hàng đệ tử xuất gia của Đức Phật). Bao gồm:

1. Tu-đà-hoàn (hay còn gọi là sơ quả Thánh, nhập lưu (vào dòng giác ngộ): Đây là bước đầu tiên vào dòng Thánh. Vị đạt được quả vị Tu-đà-hoàn phải đoạn trừ được ba kiết sử (trừ được nghi ngờ, giới cấm thủ và thân kiến). 

2. Tư-đà-hàm (hay còn gọi là nhất lai Thánh quả): Người đạt được quả Tư-đà-hàm không những trừ được ba kiết sử mà còn làm giảm được tâm tham, sân, si. Họ không còn nhiều sự ích kỷ, nóng nảy hay hận thù.  

3. A-na-hàm (hay còn gọi là bất lai Thánh quả): Bậc Thánh đã diệt trừ được tâm tham dục, ích kỷ và sân hận.

4. A-la-hán (hay còn gọi là A-la-hán Thánh quả): Đây là quả vị Thánh cao nhất của hàng Thanh văn, tâm các Ngài hoàn toàn trong suốt, thanh tịnh, đoạn tận mọi tham, sân, si. Bậc A-la-hán còn có ba ý nghĩa:

- Sát tặc (giết giặc): Nghĩa là vị này đã thắng hoàn toàn mọi “giặc phiền não” trong tâm.

- Ứng cúng (xứng đáng được cúng dường): Bậc A-la-hán xứng đáng nhận sự cúng dường của tất cả chúng sinh, trời và người. Chúng ta cúng dường đến các Ngài sẽ phát sinh phúc báu vô cùng lớn.

- Vô sinh/Bất sinh (Chấm dứt luân hồi): Các Ngài không còn bị nghiệp dẫn dắt tái sinh trong lục đạo luân hồi. Nếu có tái sinh, thì đó các Ngài tự phát nguyện.

Phước báu của bốn quả vị Thánh

1. Vĩnh viễn thoát khỏi ba đường ác

Người đã nhập quả dự lưu sẽ không còn đọa vào ba đường ác (gồm địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).

2. Giải thoát trong kiếp vị lai

Các bậc Thánh không còn phải luân hồi mà có lộ trình giải thoát rõ ràng:

- Tu-đà-hoàn: Chỉ tái sinh làm người tối đa 7 kiếp, sau đó các vị sẽ chứng quả giải thoát. 

- Tư-đà-hàm: Chỉ còn tái sinh làm người 1 lần, sau đó sẽ chứng quả vô sinh giải thoát.

- A-na-hàm: Không còn tái sinh xuống trần gian (cõi người) nữa, mà sinh lên cõi trời và chứng quả giải thoát tại đó.

- A-la-hán: Chứng quả giải thoát ngay trong hiện đời và không còn tái sinh.

3. Là ruộng phước cao quý

Trong kinh Mi Tiên Vấn Đáp, có đoạn như sau: “Người đắc pháp xuất thế gian là vô cùng cao quý, xứng đáng để cho chư thiên và nhân loại đảnh lễ, cúng dường". 

Như vậy, với người đã chứng vào dòng Thánh, đắc Pháp xuất thế gian, dù là cư sĩ tại gia hay tu sĩ xuất gia thì đều vô cùng cao quý, xứng đáng được chư Thiên, nhân loại đảnh lễ, cúng dường. 

Cách để đạt được Thánh quả

Nếu người tu tập dứt trừ được ba kiết sử (thân kiến, giới cấm thủ, hoài nghi) thì sẽ vào dòng Thánh, vào quả Tu-đà-hoàn: 

1. Dứt trừ thân kiến: Thân kiến là thấy thân này là của mình, chấp thân là “của ta”. Tuy nhiên, ngay từ đầu, thân là từ tinh cha, huyết mẹ, là do sự vay mượn từ tứ đại (đất, nước, gió, lửa) và từ thức ăn tạo thành. Trong khi đó, chúng ta luôn nghĩ rằng thân này là tôi, là của tôi. Cho nên, chúng ta phải hàng ngày quán chiếu, quán sát tư duy một cách đúng đắn, rằng thân này là thân mượn, không phải là của mình.

2. Dứt trừ hoài nghi: Bậc Thánh Tu-đà-hoàn không còn tâm nghi ngờ hoàn toàn tin tưởng vào chính Pháp của Đức Phật và không nghi ngờ vào sự giác ngộ của mình. Đạo Phật gọi là tín tâm thanh tịnh (lòng tin trong sạch). Để có được lòng tin này, ta cần chăm chỉ học và thực hành Pháp của Phật.

3. Dứt trừ giới cấm thủ: Tức là không chấp trước vào những giới cấm không đúng Pháp, chấp vào tà kiến, các cấm kỵ hay nghi lễ vô lý. Thay vào đó, ta cần làm tăng trưởng lòng từ bi, thực hành năm giới căn bản của người Phật tử (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nghiện ngập) và sống chân thành với mọi người.

Lưu ý:

- Người cư sĩ tại gia: Nếu tu tập chân thật, người cư sĩ có thể chứng đạt từ Sơ quả Tu-đà-hoàn đến quả A-na-hàm. Tuy nhiên, cư sĩ không thể chứng được quả A-la-hán. Người chứng quả A-la-hán bắt buộc phải là người xuất gia hoặc người đó phải nhập Niết bàn. Bởi duyên hình tướng người cư sĩ không thể chứa đựng được công đức của bậc Thánh A-la-hán giải thoát.  

- Người xuất gia: Người xuất gia phải rèn luyện tâm tính, giữ gìn đời sống phạm hạnh, sống ly dục, thiểu dục tri túc. Như vậy, duyên của các Ngài rất thù thắng để có thể chứng đạt đạo quả.  

Cách nhận biết bậc chứng Thánh quả

1. Không tự xưng là bậc Thánh và nhận biết rõ về bản thân: Theo giới luật, các bậc Thánh không bao giờ tự nói mình là Thánh nhân, nên chúng ta không thể biết được ai đã chứng quả.

2. Tự nhận biết rõ ràng về việc chứng quả: Một vị Thánh đệ tử phải có lòng tin một cách tuyệt đối, trong sạch, thanh tịnh, không nghi ngờ đối với giáo Pháp, Tam Bảo. Lòng tin thanh tịnh là tự tâm thấy rõ ràng, minh bạch, không ai có thể lay động, là lòng tin bất thoái chuyển. Như vậy, nếu một vị tự xưng đã chứng Thánh quả mà còn phân vân, nghi ngờ, không rõ ràng về mình đã hay chưa vào quả, thì tức là họ vẫn chưa chứng Thánh. 

3. Dựa trên công đức tu hành và sự chuyển hóa trong tâm: Đạo Phật không lấy thước đo về tuổi tác hay số năm tu hành để xác định người tu hành chứng đạo. Tu hành là việc tích lũy công đức từ nhiều kiếp mà có được. Người tu có sự thanh lọc tâm, gọt giũa sạch những tâm mạn nghi, tà kiến - đó mới là những điều căn bản của tu hành chứng quả Thánh. 

Những kiến thức căn bản về Tứ Thánh quả cùng phương pháp thực hành trên đây được tóm tắt từ bài giảng của Thầy Thích Trúc Thái Minh. Hy vọng bài viết sẽ mang đến quý độc giả những thông tin hữu ích, từ đó sẽ tinh tấn thực hành lời Phật dạy, rèn luyện tâm tính đúng Pháp, để mọi mong cầu bình an trong hiện đời cũng như đích đến giải thoát ở vị lai đều được thành tựu, bước vào dòng Thánh.