Ba anh em ông Ca Diếp (gồm Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp, Nan Đề Ca Diếp và Già Da Ca Diếp) từng là những đạo sĩ lẫy lừng của phái thờ Thần lửa. Sau này, ba anh em cùng 1000 đồ đệ đã được Đức Phật nhiếp phục bởi trí tuệ của Ngài, đồng loạt xuất gia và chứng đắc quả vị A-la-hán ngay trong hiện kiếp. Duyên lành quy y của ba vị đại đạo sĩ này bắt nguồn từ lời nguyện từ 92 kiếp về trước. 

Tìm hiểu câu chuyện của ba anh em ông Ca Diếp, mỗi người chúng ta không chỉ thấu hiểu sự công bằng của luật nhân quả mà còn nhận thức được về sức mạnh của việc gieo trồng thiện duyên trong cuộc đời.

Ba anh em ông Ca Diếp - Những đạo sĩ thờ Thần lửa xứ Uruvela

Vào thời điểm Đức Phật mới thành đạo, tại vùng rừng Uruvela có ba anh em đạo sĩ là Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp, Nan Đề Ca Diếp và Già Da Ca Diếp. 

Trước khi quy y Đức Phật, ba anh em là những vị đạo sĩ nổi tiếng thuộc phái thờ Thần lửa dọc sông Ni Liên Thiền. Họ tin rằng lửa giúp mang lại ánh sáng, là nguyên tố tối hậu tạo ra sự sống. Bởi vậy, trong đền của họ luôn duy trì một ngọn lửa cháy sáng mỗi ngày để thờ phụng Thần linh. 

Lúc bấy giờ, người anh cả - Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp đã 120 tuổi. Ông và hai người em luôn tự nghĩ mình đã tu tập lâu năm, được thiên hạ hết lòng cung kính và cho rằng mình đã chứng quả A-la-hán.

Cuộc hàng phục ly kỳ tại đền thờ Thần rắn

Đức Phật và cuộc đàm đạo với Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp 

Thời bấy giờ, sau khi hóa độ năm anh em ông Kiều Trần Như, cùng chàng Da Xá và những người bạn, Đức Phật tiếp tục chuyến hành trình hoằng Pháp. Đức Phật đi về khu rừng phía Khổ Hạnh Lâm. Tại đây, Ngài đã có cuộc gặp gỡ với ba anh em đạo sĩ ngoại đạo Ca Diếp.

Lúc ấy, Đức Phật là một tu sĩ ngoài ba mươi. Dù tuổi đời còn rất trẻ, nhưng phong thái tuấn tú, đạo mạo cùng oai nghi của Ngài đã thu hút sự chú ý của người anh cả - Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp. Vì muốn xem “trình độ” của vị tu sĩ trẻ này như thế nào nên ông quyết định bước tới đàm đạo. 

Sau một hồi, Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp nhận ra kiến thức của mình hoàn toàn rỗng tuếch. Không những thế, câu trả lời của Đức Phật còn vô cùng rộng lớn và sâu sắc khiến ông ngày càng kính phục. Dù vậy, Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp vẫn không tin Đức Phật đã đắc quả, mà tin rằng mình mới chính là bậc A-la-hán. 

Thu phục Thần rắn hung dữ vào bình bát

Sau đó, Đức Phật ngỏ ý xin nghỉ lại. Vì kính nể vị đạo sĩ trẻ tuổi, Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp muốn nhường tịnh thất của mình cho Ngài. Tuy nhiên, Đức Phật từ chối và xin được nghỉ tại đền thờ lửa. Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp ngăn cản, giải thích rằng trong đền có một Thần rắn cực hung dữ. Tuy phải đốt lửa hằng ngày, nhưng các đạo sĩ không ai dám nghỉ lại ở đây. Do đó, họ cũng lo lắng vị đạo sĩ trẻ sẽ gặp nguy hiểm. 

Mặc dù vậy, Đức Phật vẫn kiên quyết xin vào, khiến Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp đành phải chấp thuận. Đêm đó, khi Đức Phật vừa vào đền nghỉ, Thần rắn lập tức xuất hiện và dùng thần thông tấn công Ngài. Đức Phật bình thản đưa bình bát ra thu phục Thần rắn vào trong, khai thị và hóa độ cho nó quy y. 

1003 người đệ tử quy y chỉ trong một ngày

Sáng hôm sau, Đức Phật rời đền đi kinh hành. Ngay khi Ngài vừa bước ra ngoài, ngôi đền bỗng bốc cháy dữ dội. Thấy ngọn lửa bùng lên, Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp vội chạy vào tìm nhưng không thấy Đức Phật đâu. Ông xót xa nghĩ vị đạo sĩ trẻ tài ba, thông minh ấy chắc đã chết cháy oan uổng. Không lâu sau, ông thấy Đức Phật bình an trở về và mỉm cười, cho biết Ngài đã hàng phục Thần rắn.

Đức Phật tiếp tục chia sẻ giáo Pháp. Lúc này, Ưu Lâu Tần Loa Ca Diếp mới bừng tỉnh nhận ra Đức Phật mới thực sự là bậc A-la-hán, còn bản thân bấy lâu nay chỉ là lầm tưởng. Ông thành kính xin quy y và xuất gia theo Ngài. 

Thấy thầy xuất gia, toàn bộ 500 đồ đệ của ông cũng đồng lòng xin xuất gia theo Phật. Nghe tin anh cả quy y Tăng đoàn, hai người em là Nan Đề Ca Diếp (có 300 đồ đệ) và Già Da Ca Diếp (có 200 đồ đệ) cũng dẫn tất cả đệ tử đến xin xuất gia với Đức Phật. Chỉ trong một ngày, Đức Phật đã hóa độ cho cả ba anh em ông Ca Diếp cùng 1000 đồ đệ xuất gia, gia nhập Tăng đoàn. 

Dưới sự giáo dưỡng của Đức Phật, chỉ trong một khoảng thời gian ngắn, ba anh em cùng 1000 đồ đệ đều chứng đắc A-la-hán.

Hé lộ tiền kiếp của ba anh em ông Ca Diếp 

Một thắc mắc lớn đã dấy lên trong Tăng đoàn rằng: Ba anh em ông Ca Diếp xuất gia và đắc quả A-la-hán từ rất sớm, thậm chí trước cả hai Ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiều Liên. Thế nhưng, họ lại không được Đức Phật cắt cử ở vị trí lãnh đạo Tăng đoàn. Để lý giải việc này, Đức Phật đã kể lại tiền kiếp xa xưa…

Ba vị hoàng tử và Đức Phật Phất Sa

Cách đây 92 kiếp trước, có hai Đức Phật là Ty Sa và Phất Sa xuất hiện. Đức Phật Phất Sa vốn là con trai cả của vua Ma Hin Đa. Sau khi người con cả xuất gia tu hành đắc thành quả Phật, người con trai út của quốc vương cũng nối gót xuất gia. Vị hoàng tử út tu hành chứng quả A-la-hán và trở thành Đại đệ tử đệ nhất của Phật Phất Sa. Cùng lúc đó, con trai của một vị quan tư tế trong triều cũng xuất gia, đắc quả và trở thành đệ tử thứ hai.

Vua Ma Hin Đa đã đích thân đến đảnh lễ Đức Phật Phất Sa. Đứng trước Thế Tôn, ngước nhìn Đức Phật cùng hai vị đại đệ tử xuất chúng, nhà vua trào dâng niềm hoan hỷ.

Ông tán thán Đức Phật là bậc Thế Tôn Ứng Cúng Toàn Giác, đức vua thành kính gieo mình đảnh lễ dưới chân Đức Đạo Sư - cũng chính là người con trai của mình. Vua Ma Hin Đa thưa rằng, từ nay cho đến khi còn sống, xin thỉnh Đức Phật không đến nhà người khác mà chỉ nhận tứ sự cúng dường của một mình ông. 

Lời thỉnh cầu tha thiết ấy đã được Đức Phật Phất Sa ưng thuận. Kể từ đó, nhà vua luôn đều đặn dâng tứ sự cúng dường lên Đức Phật suốt phần đời còn lại. 

Cuộc "kì kèo" hy hữu xin đặc ân cúng dường ba tháng

Bấy giờ, nhà vua còn có ba người con trai khác. Vị hoàng tử lớn thống lĩnh 500 lính tùy tùng, vị thứ hai có 300 người và vị út có 200 người. Thấy vua cha ngày ngày thiết lễ cúng dường, ba vị hoàng tử cũng khởi tâm mong mỏi được một lần dâng phẩm vật lên Đức Phật Phất Sa - vốn là người anh cả tôn kính của mình. Thế nhưng, dù đã đề xuất nhiều lần nhưng nhà vua đều từ chối.

Ít lâu sau, biến cố xảy ra khi biên giới có giặc nổi loạn. Ba vị hoàng tử được vua cha giao phó trọng trách cầm quân dẹp giặc. Sau khi dẹp yên bờ cõi, khôi phục hòa bình nơi biên giới, họ khải hoàn trở về hoàng cung. Vài ngày sau, đức vua nhắc lại lời hứa sẽ ban thưởng bất cứ thứ gì họ muốn, ba vị hoàng tử liền chớp lấy cơ hội thỉnh cầu, xin được cúng dường người anh cả. 

Thế rồi, sau nhiều lần “kì kèo” cầu thỉnh, họ đã được nhà vua đồng ý cúng dường Đức Phật Phất Sa trong ba tháng. 

Trong ba tháng đó, các hoàng tử cùng 1000 người lính đã bàn giao công việc cho quản gia và thủ khố để trực tiếp vào tinh xá, thọ giữ 10 giới, đắp y vàng và tu tập, an cư bên cạnh Đức Phật. Họ dặn dò viên thủ khố rằng, phải cung cấp đầy đủ vật thực cúng dường cho chín mươi Tỳ-kheo và 1000 người lính mỗi ngày. 

Nhờ công đức tu tập thanh tịnh, ba vị hoàng tử cùng 1000 người lính tùy tùng, sau khi mạng chung đã được tái sinh lên Thiên giới. Suốt 92 đại kiếp, họ hưởng phước luân chuyển từ cõi trời này sang cõi trời khác. Đến kiếp này, ba vị hoàng tử đó tái sinh thành ba anh em ông Ca Diếp. Còn 1000 người lính tùy tùng kiếp xưa cũng chính là 1000 đồ đệ của ba anh em, đồng được hóa độ vào Tăng đoàn của Đức Phật Thích Ca. 

2 bài học ý nghĩa từ cuộc đời anh em ông Ca Diếp

1. Sự công bằng tuyệt đối của luật nhân quả và sức mạnh của thệ nguyện

Ba anh em ông Ca Diếp tuy chứng quả trước ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên nhưng không được ở vị trí lãnh đạo như hai ngài ấy. Điều này được Đức Phật lý giải, địa vị hay thành quả tu tập không xuất phát từ sự thiên vị, mà dựa trên phước duyên và nguyện lực từ nhiều đời kiếp:

- Đức Phật không thiên vị: Đức Phật sắp xếp vị trí lãnh đạo Tăng đoàn hoàn toàn dựa theo phước duyên và nguyện lực của mỗi người. 

- Kết quả từ lời nguyện: Trong 92 kiếp quá khứ, ba anh em ông Ca Diếp chỉ lập nguyện thành tựu quả vị A-la-hán chứ không nguyện làm vị lãnh đạo Tăng đoàn (còn Tôn giả Xá Lợi Phất và Tôn giả Mục Kiều Liên có đại nguyện trở thành đại đệ tử của Đức Phật).

2. Giá trị của việc kết thiện duyên trong chính Pháp

Câu chuyện minh chứng rằng, nhân duyên thầy trò, bạn bè có thể gắn bó bền vững qua nhiều đời. 1000 người lính tùy tùng cùng các hoàng tử (tiền thân ba anh em Ca Diếp) tu tập từ 92 kiếp trước đã tiếp tục trở thành 1000 đồ đệ đi theo họ trong kiếp này. 

Do đó, chúng ta không thể coi thường pháp nhân duyên và kết duyên. Mỗi người phải biết chọn cho mình thiện duyên, phát nguyện được gặp những duyên lành, được gặp chính Pháp và các bậc minh sư - đây là điều quan trọng thiết yếu trong cuộc đời tu tập.

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về cuộc đời ba anh em ông Ca Diếp trong Tích truyện Pháp Cú. Hy vọng rằng, qua bài viết, quý độc giả sẽ rút ra được những bài học quý giá về nhân quả; từ đó có thêm sức mạnh tinh thần để tinh tấn tu học, tự lực gieo trồng phước báu bằng tâm trong sáng của mình để gặt hái được những quả ngọt ở hiện tại và muôn đời sau.