Tâm Bồ đề (tức là tâm giác ngộ) là tinh túy của Phật Pháp, là gốc của đạo và là “chúa tể” của mọi thiện pháp. Tâm Bồ đề vô cùng quan trọng đối với người tu hành, bởi trong kinh Hoa Nghiêm, Đức Phật dạy rằng: Làm tất cả việc thiện mà thiếu tâm Bồ đề thì chỉ là hành động theo Ma Vương. Lòng tốt chỉ đem lại phước báu thế gian, khi hưởng hết sẽ lại tiếp tục đi vào trong sinh tử luân hồi. Còn khi chân thật phát Bồ đề tâm, phước báu sẽ sinh trưởng, biến một việc thiện nhỏ thành công đức; giúp người thực hành không rơi vào ba đường ác, chịu khổ đau trong luân hồi. 

Tâm Bồ đề không trừu tượng hay xa vời, mà hiện diện ngay trong từng hành xử của đời sống thường nhật. Kính mời quý vị cùng tìm hiểu về lợi ích và cách phát khởi Bồ đề tâm để gặt hái vô lượng an vui qua bài viết dưới đây.

Tâm Bồ đề là gì? Phát Bồ đề tâm là gì?

"Bồ đề" nghĩa là giác ngộ. Tâm Bồ đề chính là tâm giác ngộ, là sự sáng tỏ, thấy được chân lý của cuộc đời. Đây là tâm căn bản của chúng sinh trên lộ trình đạt đến quả vị Phật. Nếu tu đạo Phật mà không phát Bồ đề tâm thì không thể thành Phật được.

Phát tâm Bồ đề là việc chúng ta phát nguyện rộng lớn: “Trên cầu thành Phật, dưới độ chúng sinh”. Một lần trong đời phát khởi tâm Bồ đề chân thật chính là hạt giống để muôn kiếp về sau ta có duyên trở thành Phật, thoát khỏi luân hồi sinh tử.

Phát tâm Bồ đề mang hai ý nghĩa như sau:

- Thứ nhất là cầu thành tựu Vô thượng Bồ đề (cầu được sự giác ngộ như mười phương chư Phật).

- Thứ hai là phát ra tâm giác ngộ, phát ra tâm Bồ đề; tức là tự nơi mình phải phát khởi ra được sự giác ngộ (từ việc học và hành Phật Pháp) - giác ngộ cho chính mình rồi mang Phật Pháp để giác ngộ cho tất cả chúng sinh.

Lý do người học Phật nhất định phải phát Bồ đề tâm

1. Không có Bồ đề tâm thì không thể thành Phật

Chúng ta phải có nhân phát nguyện, thực hành hạnh Bồ đề thì mới có thể thành tựu Phật quả, đạt được giác ngộ tối thượng. Như trong kinh Hoa Nghiêm, Đức Phật dạy:

“Muốn thấy thập phương tất cả Phật

Muốn ban vô tận công đức tạng

Muốn diệt chúng sinh tất cả khổ

Phải nên mau phát Bồ đề tâm”.

2. Thiếu tâm Bồ đề thì mọi việc thiện là hành động theo Ma Vương

Trong kinh Hoa Nghiêm, Đức Phật dạy rằng nếu làm tất cả các thiện pháp mà quên đi tâm Bồ đề thì đó là hành động theo Ma Vương. Bởi làm việc thiện mà không có tâm giác ngộ, giải thoát thì sẽ chỉ sinh ra phước báu thế gian (giàu sang, phú quý, xinh đẹp,...) để thụ hưởng. Sau đó, chúng ta tiếp tục bị sa đọa, không thể giải thoát khỏi luân hồi. 

Ngược lại, nếu làm việc thiện trong tâm Bồ đề tâm, ta sẽ đi trên con đường cầu Vô thượng Bồ đề, cầu giác ngộ giải thoát.

Lợi ích khi phát tâm Bồ đề

1. Tiêu trừ vô lượng tội lỗi

Phát tâm Bồ đề chân thật có công năng giúp tiêu trừ hằng sa núi tội nặng nề từng gây tạo, giúp mỗi người tự kiểm lại tội lỗi và biết hổ thẹn với bản thân; từ đó được hưởng nhiều lợi lạc trong cuộc đời. 

2. Vĩnh viễn không sa vào ác đạo, dứt trừ việc bất thiện

Khi phát nguyện Bồ đề chân thật, từ nay cho đến vô lượng kiếp sau, người đó sẽ chấm dứt những việc làm bất thiện; từ đó sẽ không bao giờ phải chịu quả báo ác hay đau khổ. 

3. Được chư Bồ tát, Thánh Tăng và Hộ Pháp ủng hộ

Khi dũng mãnh phát tâm chân thật thì sẽ được chư Bồ tát, Thánh Tăng cùng các vị Hộ Pháp, các vị có oai lực trong cõi tâm linh bảo vệ và ủng hộ. 

Cách phát tâm Bồ đề chân thật

Tâm Bồ đề chân thật không chỉ là đọc thuộc lòng những lời thề nguyện bằng miệng, mà phải là một quá trình tu dưỡng, rèn luyện chân thật như sau:

1. Chuẩn bị 6 phẩm tính của tâm

Để phát tâm Bồ đề chân thật thì phải chuẩn bị 6 phẩm tính trong tâm sau:

- Tâm giác ngộ: Phải học Pháp để thấu hiểu và giác ngộ sâu sắc rằng tất cả vạn vật trên thế gian này là đau khổ, vô thường, vô ngã:

+ Giác ngộ khổ đau: Chúng sinh thường lo cho tấm thân này mà tranh danh đoạt lợi, nhưng cuối cùng thì ra đi, mang theo những ác nghiệp sang đời sau.

+ Giác ngộ vô thường: Phải thấy được tất cả thế gian đều vô thường, có rồi sẽ mất, hợp lại tan, thành rồi bại,... Tất cả đều có thể biến chuyển.

+ Giác ngộ vô ngã: Chúng sinh, vạn pháp đều là vô ngã; chúng ta cần giác ngộ: thân này không phải của mình mà do tứ đại (đất, nước, gió, lửa) hợp thành; tâm này (những buồn, vui, vô minh) là giả hợp, khiến mình còn tham chấp;.... Nếu không hiểu vô ngã, thì sẽ không thể phát Bồ đề tâm (vì nếu chấp sung sướng của thế gian, chấp thế gian có thật thì rất khó phát tâm Bồ đề).

- Tâm bình đẳng: Phải hiểu giữa con người và tất cả chúng sinh là bình đẳng như nhau. Bởi tất cả muôn loài đều có tính linh, tính giác. Ví dụ, con sâu, con kiến, con giun,... đều biết sợ hãi, đau đớn, sợ bị giết hại.

- Tâm từ bi: Từ bi là thương yêu không có sự chấp trước, chấp thủ hay ích kỷ; là tình yêu thương rộng lớn, xuất phát từ tâm bình đẳng, không muốn làm khổ ai, muốn đem niềm vui đến tất cả muôn loài. 

- Hỷ tâm: Bao gồm "tùy hỷ" (hoan hỷ trước thành công, phước lành của người khác, không có đố kỵ hay ganh ghét) và "hỷ xả" (sẵn sàng tha thứ, buông bỏ mọi hận thù). 

- Sám nguyện tâm: Đó là tâm sám hối và phát nguyện. Người phát tâm Bồ đề phải biết sám hối vì vô lượng kiếp trong luân hồi đã tạo ra vô số tội chướng. Nếu không sám hối tội lỗi đó, người này sẽ bị cản trở việc phát tâm Bồ đề. Sau khi sám hối, bước tiếp theo là nguyện trừ bỏ lỗi lầm, nguyện tu tập giác ngộ để làm cho tâm được tăng thượng lên.

- Bất thối tâm: Là tâm dũng mãnh, quyết đi đến tận cùng; dù chướng ngại, gian nan cũng không từ bỏ chí nguyện của mình. Đặc biệt, ta cần gieo trồng thiện căn bất thối chuyển, không từ bỏ việc thực hành thiện pháp. Vì phải có nhiều thiện pháp thì chúng ta mới có căn lành, giúp nảy nở được hạt giống Bồ đề trong tâm. 

2. Thực tập tâm biết ơn

Để hạt giống Bồ đề nảy nở, ta cần thường xuyên tư duy và quán chiếu về ân đức của chư Phật, cha mẹ và sư trưởng:

- Nhớ ân đức của chư Phật: Đức Phật đã vô lượng kiếp chịu khổ trong sinh tử, thực hành công hạnh; chấp nhận vào luân hồi để chịu khổ vì chúng sinh. Dù chúng sinh có ngỗ ngược, ác hại, Ngài cũng không bỏ mặc mà hy sinh một cách vô điều kiện, không mưu cầu, toan tính. Tình thương ấy là lòng đại bi vô lượng. 

Trước tình thương ấy, chúng ta phải biết cúi đầu, phải có tâm tri ân sâu sắc - ta vì ân của Phật quá lớn lao, mà nhớ ân ấy, muốn đền ân ấy nên phát khởi được hạt giống Bồ đề trong tâm. 

- Nhớ ân sinh dưỡng của cha mẹ và sư trưởng: Ta cần thấu hiểu rằng công lao sinh thành to lớn của cha mẹ. Vì ta mà cha mẹ tiền kiếp và đời này phải tạo ác nghiệp, có thể đang rên xiết chịu hình phạt trong cõi ngạ quỷ, địa ngục. Vì vậy, ta phát khởi tâm đại bi để cứu cha mẹ. Bên cạnh đó, sư trưởng là người thay cha mẹ dẫn dắt đạo, là nơi nương tựa, hết lòng lo lắng, hy sinh; giúp ta biết đến con đường giải thoát. Cho nên, chúng ta nghĩ đến báo đáp ân này, tâm thiết tha của sư trưởng mà chúng ta phát khởi Bồ đề tâm, nguyện mình thành Phật, nguyện phải quyết chí tu hành.

3. Thực hành Bồ đề tâm hạnh qua các việc thiết thực

Khi phát Bồ đề tâm, chúng ta phát nguyện mong muốn (Bồ đề tâm nguyện) phải đi đôi với việc dấn thân thực hành (Bồ đề tâm hạnh). Chúng ta cần thực hành các hành động thiết thực sau:

- Quy y Tam Bảo: Phải chân thật phát nguyện giữ gìn năm giới của người Phật tử tại gia (gồm không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói láo, không nghiện ngập). 

- Tu bát quan trai giới: Công đức của một ngày giữ bát quan trai giới đầy đủ vô cùng to lớn, có thể giúp một người được tái sinh lên cõi Trời và cõi người. 

- Nghe Pháp: Nghe Pháp sẽ giúp phân biệt được chính hay tà, thiện hay ác, đúng hay sai để thực hành. 

- Thực hành theo 10 nguyện của Ngài Phổ Hiền Bồ tát: Cố gắng thực hành theo 10 hạnh nguyện của Bồ tát Phổ Hiền. Mời quý vị tham khảo chi tiết tại đây.

Bài viết trên đây được tóm tắt từ bài giảng của Thầy Thích Trúc Thái Minh về sức mạnh và cách phát Bồ đề tâm nguyện. Hy vọng những chia sẻ trên sẽ là tư lương vững chắc, tiếp thêm động lực để mỗi người có thể tinh tấn thực hành thiện pháp vào đời sống thế gian, gặt hái trọn vẹn an lạc trong hiện tại và thành tựu quả vị Phật trong vị lai.