Theo giáo lý nhà Phật, chính kiến là bước đi đầu tiên trên con đường Bát Chính Đạo. Đó là sự hiểu biết đúng đắn về nhân duyên, nghiệp quả; thấu rõ bản chất vô thường, vô ngã của vạn vật,... 

Giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống, việc không có chính kiến sẽ khiến con người dễ rơi vào trạng thái mê lầm, đưa ra những lựa chọn sai lệch, dẫn đến nhiều đau khổ và bất an. Trước những bế tắc ấy, ta có thể đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc tin rằng số phận đã an bài - điều này khiến cuộc sống ngày càng khổ đau. 

Ngược lại, việc khai mở chính kiến giúp mọi người biết làm chủ cuộc đời, sống an lạc; khi lâm chung được sinh vào cõi lành và dần đi trên con đường giác ngộ, giải thoát. Bài viết dưới đây sẽ giúp quý vị nắm rõ ý nghĩa, lợi ích và phương pháp thực hành để có được cái nhìn sáng suốt trong cuộc đời.

Chính kiến nghĩa là gì? - “Chìa khóa” mở ra sự thật cuộc đời

Chính kiến (hay chính tri kiến) có nghĩa là sự thấy biết, nhận thức một cách đúng đắn, chân chính. Cụ thể, một người được xem là có chính kiến khi thấu tỏ những điều sau: 

1. Thông hiểu về Tứ Diệu Đế

Chính kiến là sự thông hiểu về khổ, nguyên nhân của khổ (khổ tập), về sự diệt khổ và con đường diệt khổ.

2. Hiểu đúng về nhân quả 

Người có chính kiến hiểu rằng, mọi sự khổ ở đời không phải do bất cứ ai sắp đặt hay số phận an bài. Thực chất, gốc rễ của khổ đau bắt nguồn từ việc chúng ta còn vô minh, tham ái, mê lầm; từ đó sinh ra nghiệp. Nghiệp quả của chính chúng ta sẽ trổ ra thành những bất hạnh, trắc trở trong cuộc đời, khiến ta phải vào vòng luân hồi sinh tử.

3. Nhìn nhận đúng bản chất vô thường, vô ngã

Đây là khả năng thấy rõ thân tâm và vạn pháp trên thế gian đều mang bản chất khổ, vô thường và vô ngã. Đức Phật cũng đã dạy rõ điều này trong kinh Tương Ưng Bộ như sau: “Này các Tỳ-kheo, tuy mắt thấy mắt, vô thường là vô thường, thấy vậy là chánh tri kiến. Cho đến thấy tai, mũi, lưỡi, thân, ý, vô thường là vô thường. Do thấy chân chính, vị ấy nhàm chán, do diệt hỷ tiêu tận nên tham tiêu tận, do tham tiêu tận nên diệt hỷ tiêu tận, do diệt hỷ tham tiêu tận nên tâm được gọi là khéo giải thoát”. Trong đó:

+ Vô thường: Là sự nhận thức rõ rệt rằng các pháp luôn biến chuyển, không đứng yên và đang sinh diệt trong từng sát na. Ví dụ, chúng ta nhìn thấy rõ sự thay đổi của các căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) như: Khi còn trẻ, mắt chúng ta sáng suốt, nhưng khi về già sẽ bị kém đi; hoặc tai từ thính trở nên khó nghe. 

+ Vô ngã: Là việc thấu hiểu vạn pháp đều do duyên hợp mà thành, không có một chủ thể hay cái "ngã" (cái “tôi”) nào tồn tại. 

4. Phân định ranh giới thiện - ác

Chính kiến là trí tuệ nhận diện rõ gốc rễ của pháp ác (tham, sân, si) và gốc rễ của pháp thiện (vô tham, vô sân, vô si). Tất cả mọi việc làm xuất phát từ động cơ tham lam hay sân hận thì đều là ác pháp.

Lợi ích thiết thực của chính kiến

1. Biết làm chủ cuộc đời

Khi biết rõ bản chất về sự khổ, chúng ta sẽ không oán trách trời đất, mà sẽ quay lại tu sửa bản thân và làm chủ chính cuộc đời mình. 

2. Mang lại hạnh phúc cho muôn loài

Sự xuất hiện của người có chính kiến mang lại hạnh phúc và an lạc cho đa số, cho chư Thiên và loài người. Điều này được Đức Phật chỉ dạy trong bài kinh Người Mang Hạnh Phúc Cho Nhân Loại (trích soạn từ: kinh Tăng Chi Bộ).

Cho nên, chính kiến được ví như hạt giống lúa, có khả năng thu hút tất cả những chất tốt lành trong đất để kết thành hạt nuôi sống thân người. 

3. Quả báu thù thắng trong tương lai

- Được tái sinh vào cõi lành: Chính kiến giúp chúng ta được sinh vào cõi lành, cõi Trời khi thân hoại mạng chung - như trong kinh Tăng Chi Bộ Đức Phật đã dạy.

- Thành tựu giải thoát: Là bước đi đầu tiên nếu chúng ta muốn gỡ bỏ những trói buộc cuộc đời để tìm đạo giác ngộ giải thoát. Từ chính kiến, lần lượt mới có chính tư duy, chính ngữ, chính nghiệp, chính mạng, chính tinh tấn, chính niệm, chính định; và cuối cùng đạt đến giải thoát Niết bàn, thoát mọi khổ đau.

Cách khai mở chính kiến giúp thay đổi cuộc đời

1. Học Pháp và nghe Pháp

Chúng ta phải thường nghe học Pháp (văn tuệ), từ đó chúng ta khai mở chính kiến, không mắc vào tà kiến. 

2. Gần gũi bậc thiện tri thức

Để trở thành người có chính kiến, chúng ta phải tìm và gần gũi với những người bạn thiện lành, thầy sáng để được dẫn dắt và hướng dẫn đúng đường.

3. Có lòng tin vào quy luật nhân quả

Mỗi chúng ta phải học hiểu về Tứ Diệu Đế, nhận biết rõ tất cả khổ đau bắt nguồn từ việc gieo nhân bất thiện trong quá khứ. Như trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt, Đức Phật dạy: “Tất cả chúng sinh có liên quan với nghiệp, nương tựa nơi nghiệp, theo nghiệp của mình mà lưu chuyển.”

Do đó, người tu học Phật không oán trách người khác mà phải biết xoay về xét lại chính mình, xây dựng lòng tin vững chắc vào quy luật nhân quả, luân hồi. Khi thấy rõ tất cả quả khổ đều do nhân của chính mình, chúng ta sẽ trở thành chủ nhân cuộc đời, biết tu tập và thực hành lời Phật dạy để chuyển hóa chúng. 

Trên đây là những chia sẻ từ Thầy Thích Trúc Thái Minh về chính kiến. Hy vọng qua bài viết này, quý vị sẽ có sự thấy biết đúng đắn, thường xuyên tư duy và quán chiếu về Tứ Diệu Đế, quy luật nhân quả, cùng bản chất vô thường và vô ngã, áp dụng thực hành trong đời sống để chuyển hóa được nghịch cảnh, làm chủ cuộc đời của chính mình, vững bước trên con đường tìm đến sự giải thoát.