Sở hữu kho lẫm trị giá 400 triệu đồng tiền vàng nhưng Kumbha Ghosaka đã chọn cách ẩn mình dưới danh phận một người làm thuê, ngày ngày chăm chỉ nỗ lực sống bằng chính sức lao động của mình. Nhờ đó, anh được nhà vua khen ngợi, được Đức Phật tán thán là một người chân chính và sống cuộc đời vô cùng viên mãn.   

Hành trình đầy thăng trầm của Kumbha Ghosaka không chỉ phơi bày sự giả tạm của cõi đời, mà còn để lại những bài học sâu sắc về tinh thần nỗ lực, vượt khó cùng lối sống chân chính đem lại hạnh phúc, an lạc.

Xuất thân giàu có của Kumbha Ghosaka

- Hoàn cảnh gia đình: Kumbha Ghosaka sinh ra trong một gia đình vô cùng giàu có tại thành Vương Xá - kinh đô nước Magadha (Ma Kiệt Đà) do vua Bimbisara (Bình Sa) trị vì. Cha anh là vị chưởng khố - người quản lý tiền bạc cho vua. Đặc biệt, gia đình anh còn sở hữu kho lẫm trị giá 400 triệu đồng tiền vàng, được chôn dưới đất.

- Vai trò trong gia đình: Kumbha Ghosaka được cha mẹ đặt kỳ vọng là người nối dõi, thừa kế và giữ gìn gia sản tích lũy một đời.

Trận dịch hạch tại thành Vương Xá và sự ly tán của gia đình Kumbha Ghosaka

- Bối cảnh: Ngày xưa, một trận dịch hạch hoành hành tại thành Vương Xá. Thời đó, dược liệu và thuốc men chưa phát triển nên rất nhiều người cũng như con vật phải chết. 

- Tai ương ập xuống ngôi nhà vị chưởng khố: Gia đình Kumbha Ghosaka cũng không tránh khỏi việc bị lây nhiễm. Dịch bệnh lần lượt cướp đi sinh mạng của thú vật, gia súc, gia nhân, quản gia,... Và cuối cùng, cha mẹ Kumbha Ghosaka đều nhiễm bệnh.

- Lời trăng trối: Biết mình mắc bệnh không thể qua khỏi, hai vợ chồng chưởng khố đẫm lệ nhìn Kumbha Ghosaka mà dặn dò: "Hãy đạp đổ bức tường và trốn đi, đừng quan tâm đến cha mẹ mà hãy cứu mạng của mình". Đồng thời, ông bà cũng dặn thêm Kumbha Ghosaka: Sau khi hết dịch quay về, hãy đào kho lẫm giá trị 400 triệu đồng tiền vàng để sinh sống. Nghe cha mẹ nói, Kumbha Ghosaka khóc sướt mướt, nhưng rồi cũng phải đành vâng lời, giã biệt lên đường, trốn thẳng vào rừng sâu. 

- Hành trình ẩn mình trong rừng sâu: Trong rừng, anh tự tìm nơi ẩn náu, nuôi sống bản thân bằng cách hái rau trái để sinh tồn suốt 12 năm.

Cuộc sống kỳ lạ của người sở hữu 400 triệu đồng tiền vàng sau ngày trở về

- Sự thay đổi diện mạo: Sau 12 năm biền biệt trong rừng, Kumbha Ghosaka trở về nhà với diện mạo của một thanh niên trưởng thành, râu tóc mọc dài. Bởi sự thay đổi quá lớn nên dân làng và mọi người xung quanh không còn ai nhận ra anh.

- Quyết định đối với kho báu: Khi trở về, anh đã tìm được nguyên vẹn 400 triệu đồng tiền vàng của gia đình. Tuy nhiên, Kumbha Ghosaka không dám lấy ra dùng vì sợ bị làng xóm nghi kỵ, quấy nhiễu, vu khống, hoặc chính quyền đến bắt bớ. Cho nên, anh quyết định cất giấu lại số của cải này và đi tìm chỗ làm thuê để kiếm sống.

- Vui vẻ với cuộc sống lao động nghèo khổ: Kumbha Ghosaka ăn mặc rách rưới, đi đến khu những người lao động nghèo khổ để xin việc làm thuê. Và anh được họ giao cho việc dậy thật sớm để điều khiển, đốc thúc công việc của mọi người trong khu vực đó. Nghe vậy, anh vui vẻ nhận công việc và hết lòng làm việc thật đều đặn.

Bước ngoặt cuộc đời Kumbha Ghosaka: Sự bảo hộ của vua Bimbisara

1. Sự phát hiện của đức vua Bimbisara 

Vua Bimbisara có khả năng nhận dạng mọi người qua tiếng nói. Cho nên, khi vừa nghe tiếng Kumbha Ghosaka, nhà vua liền khẳng định ngay: “Đây là tiếng nói của một người giàu có”. 

Nghe đức vua phán như vậy, người tỳ nữ đứng gần đó bán tín bán nghi. Bởi trong mắt bà, kẻ được nhắc đến rõ ràng chỉ là một người làm thuê bần hàn, tuyệt đối không thể là bậc đại phú. 

Để kiểm chứng, bà liền sai người đi dò la hư thực rồi về báo rằng nhà vua đã nhầm: Anh ta thực chất chỉ là một kẻ làm công ăn lương. Thế nhưng vài ngày sau, khi giọng nói của Kumbha Ghosaka vang lên, nhà vua vẫn quả quyết và khẳng định chắc nịch: Đây nhất định phải là một người vô cùng giàu có. 

2. Kế hoạch điều tra thân phận Kumbha Ghosaka của người tỳ nữ

a. Sự dấn thân điều tra: Trước sự nhận định chắc chắn của nhà vua, người tỳ nữ rất mực trung thành và tin kính đã tự đặt ra mục tiêu làm rõ thân phận của Kumbha Ghosaka. Bà hứa với vua rằng, nếu Kumbha Ghosaka thật là người giàu, thì bà sẽ đem kho tàng ấy về hoàng cung cho vua.

b. Mưu kế tá túc và tác hợp hôn nhân:

Hai mẹ con người tỳ nữ ăn mặc rách rưới đến khu lao động, xin tá túc vài ngày trước khi đi xa. Mọi người chỉ cho mẹ con bà đến nhà của Kumbha Ghosaka, bởi ở đó khá rộng, ở chung sẽ đỡ tốn tiền hơn. Ban đầu anh không đồng ý, nhưng vì hai mẹ con năn nỉ mãi nên anh buộc lòng chấp nhận.

Tại đây, người tỳ nữ làm đủ cách lấy lòng anh, như nấu các món cơm hảo hạng kiểu hoàng gia với nước sốt và cà ri,... Cuối cùng, bà tìm cách cắt dây giường nệm của anh trong ba ngày liên tiếp, mỗi ngày một ít, cho đến khi đứt hết dây, khiến toàn bộ tấm nệm rơi xuống đất. Khi anh nổi giận đùng đùng và buông lời trách móc vì không còn giường để nằm, bà tỳ nữ lại đổ lỗi cho đám nhóc hàng xóm đã nô đùa trên giường mà bà không thể can ngăn. 

Rồi bà liền ngọt ngào bảo con gái cho anh nằm cùng. Cô con gái vâng lời nằm qua một bên để anh nằm kế cạnh. Và trong đêm hôm đó, hai người đã thành thân với nhau. Sáng hôm sau, cô con gái khóc lóc tự sự với mẹ về chuyện đã xảy ra tối qua. Người mẹ liền an ủi con gái rồi nhận Kumbha Ghosaka làm rể.

c. Siết chặt kế hoạch để vạch trần thân phận:

Tiếp tục kế hoạch, bà tỳ nữ cho người về xin vua ra lệnh cho toàn bộ khu lao động phải nghỉ việc. Khi có lệnh của vua, bà bắt đầu tỉ tê xúi chàng rể đi vay nợ để trang trải những ngày nghỉ việc, không có lương. 

Trúng kế, anh đành trở về nơi chôn giấu kho tàng của cha mẹ, lấy một đồng tiền vàng đưa cho mẹ vợ. Vài ngày sau, bà tiếp tục xin vua cấm làm việc một lần nữa khiến anh lại phải về kho lấy thêm ba đồng tiền vàng cho bà. Khi nhận tiền, bà liền gửi lại cho nhà vua và tự chi tiêu ăn uống bằng tiền riêng.

Phần chót của kế hoạch, bà xin vua cho quân lính đến áp giải Kumbha Ghosaka về triều. Khi ấy, anh kiên quyết không chịu đi. Bà liền đứng ra trấn an, hứa sẽ nói đỡ cho anh với vua.

3. Sự hé lộ thân phận của Kumbha Ghosaka và lời hứa bảo hộ từ nhà vua

Khi bị dẫn giải đến trước nhà vua, với sự chất vấn về cả thân phận và tài sản, Kumbha Ghosaka tỏ vẻ ngạc nhiên và cố che giấu. Tuy nhiên, lúc nhìn thấy những đồng tiền của mình nằm trong tay vua Bimbisara, đồng thời nhận ra mẹ và vợ đều đang đứng ngay cạnh đó, anh liền vỡ lẽ biết rằng bản thân đã rơi vào một kế hoạch được chuẩn bị vô cùng kỹ lưỡng, kín đáo.

Lúc này, anh mới run rẩy thú nhận với vua về nỗi sợ hãi không có người bảo vệ nếu công khai khối gia sản khổng lồ của gia đình. Nghe vậy, vua Bimbisara liền trấn an và hứa sẽ đứng ra bảo vệ cho anh. Trong niềm vui mừng khôn xiết, anh tiết lộ vị trí chôn kho lẫm 400 triệu đồng tiền vàng. Đức vua lập tức truyền lệnh cho xe chở toàn bộ gia tài ấy về hoàng cung, đồng thời tập hợp dân chúng trong thành để hỏi xem có ai sở hữu lượng tài sản lớn như thế không. 

Khi không ai dám nhận số tiền đó, Kumbha Ghosaka mới công khai thân thế của mình. Ngay lập tức, đức vua đứng ra xác nhận toàn bộ 400 triệu đồng tiền vàng này thuộc về anh. Chứng kiến sự việc, mọi người đồng thỉnh cầu vua ban chức vị cho anh. Vua Bimbisara chấp thuận, chính thức bổ nhiệm anh làm chưởng khố mới, đồng thời gả công chúa cho anh.

Sau các sự việc trên, vua Bình Sa dẫn tân chưởng khố Kumbha Ghosaka đến đảnh lễ Đức Phật và ngợi ca đức tính tốt đẹp của chàng trai. Nhà vua tán thán: Dù sở hữu kho lẫm trị giá 400 triệu đồng tiền vàng nhưng anh không hề ỷ lại, tiêu xài, hưởng thụ hoang phí. Thay vào đó, anh chấp nhận làm một người lao động nghèo, vui vẻ sống bằng sức lao động chân chính của mình.

3 bài học ý nghĩa từ cuộc đời của Kumbha Ghosaka

1. Sự vô thường của cuộc đời

Biến cố kinh hoàng từ gia đình Kumbha Ghosaka cho thấy sự vô thường luôn hiển hiện ngay trước mắt chúng ta. Đặc biệt, đối với người đệ tử Phật, càng tu học, chúng ta càng hiểu và thấm sự thật: Thế gian này là cõi tạm, tất cả mọi sự hữu vi đều vô thường, không thể là chỗ nương tựa bền chắc; mọi hạnh phúc thế gian đều không trọn vẹn, luôn ẩn chứa nỗi lo sợ, đau khổ, mất mát.

>> Xem thêm: Vô thường – Sự thật cuộc đời giúp tâm được an lạc, đời bớt khổ đau

2. Hiểu rõ về nhân quả của việc làm thiện và ác

Mặc dù sở hữu khối tài sản khổng lồ nhưng Kumbha Ghosaka không ỷ lại để hưởng thụ và ăn chơi phung phí. Thay vào đó, anh tự mình làm thuê và tìm thấy niềm vui chân thật bằng những đồng tiền kiếm được từ sức lao động của mình.

Và anh đã được Đức Phật tán thán là một người sống chân chính. Thông qua câu chuyện này, Ngài cũng dạy cho chúng ta hiểu thêm về nhân quả:

- Hành vi xấu ác chuốc lấy khổ não nhiều đời: Trộm cắp và những hành vi xấu ác khác sẽ “đè bẹp” chúng ta, không những ở đời này mà còn gây đau khổ cho kiếp sau.

- Hành vi thiện và chân chính kiến tạo tương lai tốt đẹp: Khi một người luôn nỗ lực, tinh tấn (chuyên cần, chăm chỉ, cần mẫn) hết sức, tận lực, sống chính niệm, giữ thân - khẩu - ý thanh tịnh và dè dặt trong từng cử chỉ hành động, họ đang tự bảo hộ mình. Người sống chân chính, không bao giờ buông lung như vậy, sẽ ngày càng dũng mãnh, giữ được những đức tính tốt, tiếng lành tăng trưởng, dễ đi đến thành công. 

3. Sống trọn vẹn kiếp người ngắn ngủi bằng các thiện phước 

Kiếp người vô cùng ngắn ngủi. Và một khi mất thân người thì vạn kiếp không trở lại được. Ý thức được điều này, chúng ta cần sống chân chính như chàng thanh niên Kumbha Ghosaka, phải tranh thủ làm được thật nhiều công đức, tích lũy các thiện phước, thiện căn, bòn mót phước báu.   

Trên đây là những phân tích, chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về đức tính tinh tấn, nhẫn nhục qua cuộc đời của Kumbha Ghosaka trong Tích truyện Pháp Cú. Hy vọng rằng, qua bài viết này, quý độc giả sẽ học được cách nhẫn nại, tô bồi thêm bản lĩnh vượt qua sóng gió của cuộc đời; từ đó thêm động lực kiên trì, tự lập, nỗ lực sống bằng chính sức lao động của bản thân để xây dựng một cuộc sống bình an, hạnh phúc trọn vẹn!