Trong đạo Phật, Tăng là ngôi báu thứ ba thuộc Tam Bảo, đại diện cho những vị đệ tử Phật xuất gia, hành trì giới luật thanh tịnh và hoằng truyền giáo Pháp. Người tại gia nương tựa và hộ trì Tăng Bảo chính là cách gieo hạt giống vào ruộng phước tối thượng của nhân thiên, mang lại vô lượng phước lành để chuyển hóa nghịch cảnh, đạt được cuộc sống an lạc và hạnh phúc. 

Tuy nhiên, giữa bối cảnh nhiễu loạn thông tin, nhiều người chưa hiểu thế nào là một vị tu sĩ chân chính, thực hành đúng giới luật Phật; khiến họ bị lung lay tín tâm với Tam Bảo. 

Bài viết dưới đây sẽ giúp quý vị hiểu thêm về Tăng đoàn, tháo gỡ hoài nghi bằng việc làm rõ sự khác biệt giữa Thánh Tăng và phàm Tăng; đồng thời cung cấp góc nhìn để nhận biết một bậc chân tu trong Phật giáo.

Chư Tăng là gì?

Tăng (hay Tăng đoàn) là đoàn thể những người đệ tử Phật từ bỏ cuộc sống gia đình, cạo bỏ tóc và mặc y áo theo Đức Phật xuất gia tu hành thanh tịnh, hòa hợp. 

Theo luật nhà Phật, bốn vị Tỳ-kheo trở lên được gọi là một Tăng (chúng Tăng); và chữ ”Tăng sĩ” dùng để chỉ một vị xuất gia (kể cả Sa-di hay Tỳ-kheo, thầy Tăng hay thầy Ni).

Phân hạng chư Tăng trong đạo Phật

Trong Phật giáo, dựa trên mức độ tu chứng, giới hạnh và phẩm chất đạo đức, chư Tăng được phân thành nhiều hạng như sau:

1. Theo quả vị tu chứng

Các bậc xuất gia được chia thành hai hạng gồm:

- Thánh Tăng: Là những bậc tu hành đã chứng đắc các quả vị Thánh (từ quả Tu-đà-hoàn đến Thập địa, Diệu Giác, Đẳng Giác).

- Phàm Tăng: Là những vị xuất gia chưa chứng Thánh và đang trong quá trình tu tập hướng đến sự giải thoát. Các vị Tỳ-kheo Tăng cần giữ 250 giới, Tỳ-kheo Ni giữ 348 giới. Trên bước đường tu học, dù cũng có lúc phạm lỗi, phạm giới; nhưng các Ngài vẫn sinh tâm tàm quý (hổ thẹn), phát nguyện ăn năn sám hối và sửa đổi, tu tập. Nhờ vậy, các vị vẫn là những chư Tăng chân chính, thanh tịnh và đúng Pháp. 

Lưu ý: Hiện tượng giả danh Tăng cũng xuất hiện trong hình tướng người xuất gia (cạo tóc, mặc y áo); nhưng cố tình phá giới làm những việc bại hoại, phỉ báng Phật Pháp, tuyên truyền tà Pháp, lừa đảo chúng sinh; không biết ăn năn sám hối. Cho nên, chúng ta cần phải cẩn thận bởi khi phát tâm làm phước thiện đến họ vì không sinh ra phước báu.

2. Theo phẩm hạnh tu học 

Trong Luận A Tỳ Đạt Ma Thuận Chánh Lý, chư Tăng được phân thành 5 hạng: 

- Thắng nghĩa Tăng: Đây là những bậc thuộc hạng hữu trí, hữu tâm, đầy đủ giới hạnh, biện thuyết rành rẽ, biết tùy cơ diễn nói Phật Pháp để tiếp vật lợi sinh. Các Ngài là vị Tăng đúng nghĩa, chân chính, là bậc chân tu, thật đức, xứng đáng là long tượng trong thiền môn, làm khuôn phép cho hàng hậu học. 

- Vô sỉ Tăng: Là những người xuất gia nhưng không quý trọng giới Pháp, hủy phạm giới cấm, không biết sợ hãi hay hổ thẹn. Họ nghênh ngang, kiêu mạn và dùng hình tướng Tăng để lừa gạt thiên hạ, hành động như những người thế tục. 

- Á dương Tăng: Là những vị Tăng xuất gia nhưng không học bất cứ kinh điển nào, không biết về đạo lý Phật Pháp hay dùng giáo Pháp để tuyên thuyết, phương tiện, ứng dụng.

- Băng đảng Tăng: Là những người xuất gia nhưng bỏ phí thời gian quý báu để dạo chơi, ngao du sơn thủy, thưởng trà lãm nguyệt, thi ca đàn hát. Cả đời lo tranh đua, toan tính, kết bè kết đảng để chạy theo tranh giành danh lợi.

- Thế tục Tăng: Là những người xuất gia nhưng mịt mờ về bổn phận của mình, nhởn nhơ sống qua ngày và chỉ ham hưởng thụ dục lạc thế trần. Họ xuất gia nhưng không biết mục đích tu hành, buôn bán và tạo các duyên nghiệp giống như người tại gia.

2 yếu tố để nhận diện một vị Tăng đúng Pháp

Bên cạnh các phẩm chất đạo đức và sự nghiêm trì giới luật của chư Tăng, để nhận diện một vị Tăng sĩ chân chính, chúng ta cần thông qua những điều sau:

1. Dựa vào hình tướng và lối sống thiểu dục

- Sống tâm hình dị dục: Hình tướng chư Tăng phải khác so với người thế tục: cạo bỏ mái tóc, từ bỏ y phục, trang sức thế gian và mặc y áo nhuộm màu.

- Bỏ những điều khó bỏ, làm những điều khó làm: Người xuất gia chân chính là người dám từ bỏ những điều thế gian khó bỏ như: gia đình, vợ con, người thân, tài sản, danh vọng, tiền bạc và mọi thú vui hưởng thụ dục lạc thế trần. 

Bên cạnh đó, các vị xuất gia hành được những điều khó hành như: sống độc cư, thiểu dục tri túc, giữ giới, gia tài chỉ có ba y một bát, sống nương vào sự khất thực và không chất chứa của cải riêng tư.

2. Dựa vào lý tưởng và việc xác định bổn phận

- Lý tưởng hoằng truyền giáo Pháp và giác ngộ giải thoát: Chư Tăng lấy lý tưởng của Đức Phật làm lý tưởng của mình, trên cầu thành Phật, dưới nguyện độ chúng sinh. Các Ngài thực hành và hoằng truyền giáo Pháp của Phật cho đến ngày thành tựu Thánh quả, đạt được giác ngộ giải thoát. 

- Xác định bổn phận của Tăng sĩ: Trong Quy Sơn Cảnh Sách Tổ, bổn phận của người xuất gia được ghi lại như sau: 

+ Thiệu long thánh chủng: Có nghĩa là làm lớn mạnh dòng giống bậc Thánh. Nếu một người chân thật với chí nguyện xuất gia thì cũng khiến chúng ma phải sợ. Cho nên, người xuất gia phải chăm chỉ tu tập Phật Pháp và trừ bỏ dòng giống nhà “ma”, dòng giống phàm phu - những người vẫn phải luân hồi, đau khổ. 

+ Chấn nhiếp ma quân: Tức là làm cho ma quân phải khiếp sợ. Trong nhà Phật, ma quân gồm 4 loài: phiền não ma (là những tham, sân, si trong chính tâm mình), ngũ ấm ma, tử ma và thiên ma.

+ Đền đáp tứ ân: Tứ trọng ân bao gồm ân cha mẹ, ân Thầy tổ (Sư trưởng), ân Quốc vương (xã hội, đất nước), ân chúng sinh.

+ Cứu giúp ba cõi: Ba cõi bao gồm cõi dục giới, sắc giới và vô sắc giới. Cả ba cõi đều vẫn còn trong luân hồi, sinh tử. Cho nên, người xuất gia phải tu chính Pháp, hướng dẫn mọi người tu tập để tất cả thoát khỏi ba cõi. 

Lợi ích khi Phật tử tại gia nương tựa Tăng đoàn

1. Tránh đọa làm súc sinh 

Chư Tăng là những bậc thanh tịnh, có tôn ti và giới đức. Khi phát nguyện quy y Tăng (nương tựa Tăng Bảo), ta sẽ không bị đọa làm súc sinh, có được những điều thiện lành và tốt đẹp.

2. Gieo trồng phước báu thù thắng

Trong kinh Kusala Sutta, Đức Phật dạy về 5 quả phước khi gia chủ hoan hỷ đón tiếp chư Tăng có giới đức, cung kính lễ bái, mời các Ngài ngồi lên nơi cao tốt, sinh thiện tâm trong sạch, đồng thời tinh tấn thực hành các thiện pháp,... Cụ thể như sau:

- Được tái sinh lên cõi Trời dục giới. 

- Được sinh vào dòng dõi cao quý, sang trọng.

- Đạt được quyền cao chức trọng. 

- Có được tài sản giàu có.

- Tăng trưởng trí tuệ.

Việc cung kính, làm phước thiện nơi Tăng Bảo mà được quả phúc lớn cũng được ghi lại trong Tích truyện Pháp Cú (số 223) như sau: Vợ chồng ông Punna là những người nông dân nghèo, cày thuê cho một vị phú hộ. Họ có đức tin vô cùng trong sạch đối với Tam Bảo. Sau khi cả hai vợ chồng ông đều phát tâm cung kính, làm việc phước thiện nơi Thánh Tăng và cùng hoan hỷ với việc làm của nhau, toàn bộ phần đất ruộng mà ông Punna cày đều hóa thành những thỏi vàng.

Ngoài ra, trong kinh điển cũng có rất nhiều câu chuyện kể về oai lực của các vị Thánh đệ tử Phật. Như vậy, chúng ta có thể thấy, chư Tăng là những vị chân chính tu hành, thay Đức Phật giữ gìn, hoằng truyền giáo Pháp; là phước điền tối thượng ở thế gian, xứng đáng được cung kính và cúng dường.

Những kiến thức căn bản về Tăng Bảo trên đây được tóm tắt từ bài giảng của Thầy Thích Trúc Thái Minh dựa trên giáo lý đạo Phật. Mong rằng, bài viết sẽ giúp quý vị giữ vững tín tâm, tinh tấn tu học, hộ trì Tăng Bảo, gieo trồng phước lành và gặt hái hạnh phúc chân thật, viên mãn.