Tích truyện Pháp Cú “Kala Anh Và Kala Em” mang đến câu chuyện về hai con đường hoàn toàn đối lập của hai anh em thương nhân cùng xuất gia. Người anh Đại Hắc (Maha Kala) với chí nguyện kiên định, tinh tấn thiền quán nơi bãi thiêu xác đã chứng quả A-la-hán. Ngược lại, người em Tiểu Hắc (Culla Kala) lại để tâm trí lăng xăng, luôn vướng bận chuyện của cải, gia đình. Hậu quả là ông đã gục ngã hoàn toàn bởi cám dỗ và hoàn tục, trở về đời sống tại gia.

Kính mời quý vị cùng đón đọc bài viết dưới đây để hiểu hơn về sự khác nhau trong cuộc đời tu hành của hai em Đại Hắc và Tiểu Hắc. Qua đó, chúng ta có thể rút ra bài học thiết thực về sự tinh tấn, lối sống tiết độ và giữ mình trước vô vàn thử thách đời thường.

Nhân duyên biết đến Phật Pháp của Đại Hắc (Maha Kala)

1. Cuộc sống gia đình

Đại Hắc (Maha Kala hay Kala anh) sinh ra trong một gia đình có ba anh em, bao gồm Đại Hắc, Trung Hắc (Majjihima Kala) và Tiểu Hắc (Culla Kala hay Kala em). Họ đều là những gia chủ rất giàu có sinh sống tại Setavya. Thuở đó, người em út Tiểu Hắc và người anh cả Đại Hắc thường xuyên dẫn đoàn 500 xe bò chở đầy đồ gia dụng đi buôn bán ở các xứ khác, trong khi người anh Trung Hắc bán hàng ở nhà. Ba anh em phối hợp làm ăn với nhau rất hòa thuận.  

2. Bén duyên với Phật Pháp

Có một dịp, hai anh em mang đủ loại hàng hóa trên 500 xe bò rời thành Xá Vệ. Giữa đường từ Xá Vệ đến Kỳ Viên, họ dừng lại, tháo yên cương các xe để nghỉ ngơi. 

Chiều xuống, Đại Hắc trông thấy các Phật tử từ thành Xá Vệ cầm hương hoa đi về hướng tịnh xá Kỳ Viên. Ông hỏi thăm và được biết mọi người đang đến tịnh xá để nghe Pháp.

Vì tò mò muốn tìm hiểu, Đại Hắc dặn người em Tiểu Hắc ở lại trông coi đoàn xe, rồi quyết định bước theo dòng người để đi nghe Pháp.

Mục đích xuất gia của Đại Hắc và Tiểu Hắc

1. Quyết tâm xuất gia của Đại Hắc

- Đại Hắc khai mở trí tuệ qua thời Pháp: Theo đoàn người, Đại Hắc đến Tịnh xá Kỳ Viên, đảnh lễ Như Lai và ngồi ở vòng ngoài của hội chúng. Hôm ấy, Đức Phật tuần tự thuyết giảng nhiều bài Pháp phù hợp với căn cơ của Đại Hắc. Ngài nhấn mạnh về khổ uẩn với những bài kinh nói về tội lỗi, sự điên đảo cùng nguy hiểm của dục lạc.

(1) Về khổ uẩn (thân ngũ uẩn): Thân người là hợp thể của năm uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Song do mê lầm nên chúng sinh không biết thân này chỉ là giả hợp tạo thành, mà lại chấp chặt thân này có thật và là “chính tôi”. Bởi vậy, khi thân hoại diệt thì chúng sinh rất đau khổ.

(2) Về tội lỗi: Do mê lầm và chấp trước nên chúng ta thường tạo ra nhiều điều tội lỗi, làm khổ mình và khổ người.

(3) Về sự điên đảo và nguy hiểm của dục lạc: Đức Phật ví dục lạc thế gian như chút mật trên lưỡi dao bén. Dù có vị ngọt khiến chúng ta say mê, nhưng đi liền theo đó là sự đau khổ.

- Phát tâm xuất gia: Nghe Pháp xong, Đại Hắc băn khoăn suy ngẫm rằng: “Ai cũng phải rời bỏ mọi vật sở hữu khi qua đời, không có tài sản hay thân quyến nào đi theo được. Vậy tại sao ta lại sống đời thế tục?”. Duyên lành chín muồi, với sự giác ngộ như vậy, ông quyết định xuất gia.

- Hỏi ý kiến người em: Khi Đại Hắc đến gặp Đức Phật để xin gia nhập Tăng đoàn, Đức Phật khuyên ông nên hỏi ý kiến người em Tiểu Hắc. Khi biết ý định xuất gia đột ngột của anh, Tiểu Hắc vô cùng bàng hoàng, tìm đủ mọi cách thuyết phục anh từ bỏ nhưng đều không có tác dụng. Cuối cùng, Tiểu Hắc đành phải tùy thuận. Nhờ đó, Đại Hắc chính thức được xuất gia theo Phật và trở thành một vị Tỳ-kheo.

2. Mục đích xuất gia của Tiểu Hắc

Sau đó, Tiểu Hắc cũng quyết định xuất gia theo anh trai. Tuy nhiên, khác với người anh, Tiểu Hắc xuất gia với ý định: chỉ đi tu một thời gian để kéo người anh về, sau đó sẽ hoàn tục.

Con đường tu tập khác nhau của hai anh em

1. Tâm lý lăng xăng của Tiểu Hắc

Vì xuất gia với mục đích kéo người anh Đại Hắc hoàn tục, nên dù đã xuất gia và được ở trong tịnh xá, tâm trí của Tiểu Hắc luôn bận rộn lăng xăng, liên tục nhớ nghĩ về đời sống gia đình, vợ con và việc buôn bán ở nhà. Với tâm lý như vậy, Tiểu Hắc không thể tu tập đắc đạo được.

2. Hành trình tu học và sự vững vàng của Đại Hắc

a. Lựa chọn pháp tu phù hợp với bản thân 

Sau năm năm đầu rèn luyện oai nghi và thực tập giới luật, Đại Hắc đến thưa hỏi Đức Phật về bổn phận tu tập trong giáo Pháp. Khi được biết có hai pháp là pháp học (học giáo lý, phương pháp) và pháp hành (hành thiền, ứng dụng lời Phật dạy để chuyển hóa thân tâm), Đại Hắc liền thưa rằng, do xuất gia khi đã lớn tuổi nên bản thân không thể làm tròn pháp học, nhưng ông có thể vâng giữ pháp hành. Khi đó, ông được Đức Phật hướng dẫn đến các bãi thiêu xác để tu hành, hướng đến quả vị A-la-hán.

b. Quá trình chứng đắc quả vị A-la-hán

- Nhân duyên: Bấy giờ, có một phụ nữ trẻ - con nhà thế gia vọng tộc - bị bệnh và chết. Xác của cô được thân quyến và bạn bè đưa đến bãi thiêu; người giữ bãi thấy thân thể đẹp đẽ, chói vàng của cô rất thích hợp làm đề mục quán cho Tôn giả Đại Hắc nên đã thỉnh Ngài đến.

- Quan sát thi hài: Đến nơi, Trưởng lão yêu cầu bỏ áo che của tử thi, đứng quan sát từ chân tơ kẽ tóc. Sau đó, Ngài dặn người giữ bãi đưa thi thể vào đống lửa và báo lại cho Ngài khi ngọn lửa cháy bén vào da.

- Thấy rõ sự hoại diệt: Theo lời dặn, và khi lửa bén vào da, người giữ bãi đến báo và Trưởng lão đi đến chỗ thiêu xác để quán sát tử thi. Ngài thấy chỗ da bị lửa táp vào trông giống như da của con bò vằn vện, bàn chân lòi ra và thòng xuống, bàn tay co quắp, trán bị lột ra,...

- Chứng đắc A-la-hán: Ngài trở về chỗ ngồi của mình và thiền quán, nhận thức rõ sự hoại diệt. Rồi Ngài đọc bài Pháp Cú: 

“Các hành là vô thường,

Là pháp sinh diệt.

Sinh diệt diệt rồi, 

Tịch diệt là vui”. 

Đọc xong, Ngài khai mở minh sát tuệ, chứng đắc quả A-la-hán cùng các thần thông.

>> Xem thêm: Quán bất tịnh: Bí quyết giúp nội tâm an lạc, buông xả tham ái

Cạm bẫy từ những người vợ cũ và lời dạy của Đức Phật

1. Tiểu Hắc hoàn tục

Hay tin Đức Phật cùng Tăng đoàn (trong đó có Tiểu Hắc) đang du hành đến Setavya, những người vợ cũ của Tiểu Hắc đã mưu toan tìm cách giành lại chồng. Nên họ đã cho người đi thỉnh Phật và Tăng chúng đến nhà.

Trong khi đợi Phật đến, họ cần sửa soạn chỗ ngồi không hạn chế. Và để đảm bảo sự sắp xếp được chu đáo, một vị Tỳ-kheo sẽ được phái đến trước để chuẩn bị cùng. Hôm đó, Trưởng lão Đại Hắc phân công Tiểu Hắc đi trước để sắp xếp chỗ ngồi cho chúng Tăng. 

Ngay từ khi gặp lại Tiểu Hắc, các bà vợ đã giễu cợt, sắp xếp sai vị trí các tòa ngồi và lớn tiếng nhạo báng, xé toạc y phục của ông. Rồi họ khoác lên người Tiểu Hắc bộ đồ thế tục và thành công “giành lại” chồng về với mình.

2. Bản lĩnh của Đại Hắc

a. Cạm bẫy của 8 bà vợ 

Thấy vậy, 8 người vợ của Đại Hắc cũng lên kế hoạch thỉnh Phật và chư Tăng vào ngày hôm sau nhằm làm điều tương tự. Tuy nhiên, lần này một vị Tỳ-kheo khác (không phải Trưởng lão Đại Hắc) được phái đến sắp xếp chỗ ngồi, khiến các bà vợ không có cơ hội gây phiền toái cho Ngài.

Do đó, sau khi Đức Phật và chư Tăng thọ thực xong, các bà khéo léo thỉnh Đức Phật và Tăng chúng về trước, để Tôn giả Đại Hắc ở lại hồi hướng công đức. Đức Phật đồng ý.

b. Sự kiên định của bậc Thánh 

Thấy Đức Phật để Đại Hắc ở lại, chư Tăng vô cùng lo lắng vì sợ Ngài sẽ rơi vào hoàn cảnh giống Tiểu Hắc. Đức Phật đã trấn an chúng Tăng rằng, Tiểu Hắc sống bận rộn, lăng xăng, để tâm tham đắm trong những thú vui; trái lại, Đại Hắc - con của Ta - không chạy theo dục lạc, không lay động như một ngọn núi đá. Rồi Đức Phật nói kệ Pháp Cú:

“Ai sống nhìn tịnh tướng,

Không hộ trì các căn,

Ăn uống thiếu tiết độ,

Biếng nhác, chẳng tinh cần.

Ma uy hiếp kẻ ấy,

Như cây yếu trước gió.

Ai sống quán bất tịnh,

Khéo hộ trì các căn,

Ăn uống có tiết độ,

Có lòng tin, tinh cần,

Ma không uy hiếp được,

Như núi đá, trước gió”.

Trong lúc đó, tại nhà, 8 người vợ cũ vây quanh, kể lể và mạnh bạo tìm cách lột y áo của Ngài. Nhưng Tôn giả Đại Hắc đã đoán trước nên Ngài liền dùng thần thông bay xuyên qua nóc nhà, trở về và hạ xuống đất ngay lúc Đức Phật kết thúc bài kệ.

3 bài học để vượt qua cám dỗ, làm chủ cuộc sống

1. Nhận diện bản chất của dục lạc

Các dục (bao gồm tài, sắc, danh, thực, thùy) đều làm con người vô cùng say mê, để rồi sau đó khiến chúng ta rất khó dứt ra và “chết chìm” trong đó. Nói cách khác, dục lạc ở trần gian luôn đi kèm với khổ đau, trói buộc và sa đọa. Cho nên, bậc trí cần thấy rõ sự nguy hiểm này để biết ngăn chặn và dừng lại đúng lúc.

>> Xem thêm: Ngũ dục: 3 cách giảm trừ tham đắm dục lạc để sống đời tự tại, an nhiên

2. Nhìn thẳng vào sự thật “vô thường”

Mạng sống con người rất bấp bênh, chỉ phụ thuộc vào những mạch máu hay sợi dây thần kinh mỏng manh trong não. Thực chất, thân ngũ uẩn của chúng ta chỉ do ngũ uẩn duyên hợp mà thành và luôn luôn biến đổi. Đến khi hết duyên, nó sẽ tan hoại đi. Nhận thức rõ điều này giúp chúng ta không bị đau khổ và buông bỏ được rất nhiều đắm chấp, mê lầm về thân.

>> Xem thêm: Vô thường – Sự thật cuộc đời giúp tâm được an lạc, đời bớt khổ đau

3. Sống tiết độ trong sinh hoạt

- Hệ lụy của lối sống buông thả: Nếu không biết bảo vệ và giữ gìn sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), thiếu tiết độ trong ăn uống, biếng nhác tu dưỡng, rèn luyện, thì con người ta rất khó giữ được mình và dễ dàng sa đọa. Những người như thế giống như “cây yếu đứng trước làn gió mạnh”, chắc chắn sẽ gãy đổ và không thể vững vàng trước các cám dỗ.

- Lời khuyên: Chúng ta nên khéo hộ trì các căn, ăn uống có tiết độ và tinh cần, chăm chỉ tu tập. Nhờ vậy, ta sẽ được vững vàng như núi đá trước gió, không một thế lực hay ma quỷ nào có thể uy hiếp hay làm lay động được.

Trên đây là những chia sẻ, phân tích của Thầy Thích Trúc Thái Minh về Tích truyện Pháp Cú “Kala Anh Và Kala Em” cùng bài học về sự tinh cần, khéo hộ trì các căn và giữ tâm kiên định trước mọi cám dỗ. Hy vọng rằng, qua bài viết này, chúng ta sẽ cố gắng rèn luyện lối sống tinh tấn, không buông lung, biết tiết độ để làm chủ bản thân trước những ham muốn; từ đó tìm thấy sự hạnh phúc, an lạc thực sự trong đời sống và tiến tới con đường giác ngộ, giải thoát.