Bậc A-la-hán là quả vị Thánh cao nhất trong Tứ Thanh Văn, là bậc "vô sinh" - đã vĩnh viễn chặt đứt mọi xiềng xích của luân hồi đau khổ. Các Ngài là bậc trọn vẹn về đức hạnh, xứng đáng nhận được sự tôn kính của nhân thiên và muôn loài. Theo kinh Bốn Mươi Hai Chương, bậc Thánh A-la-hán ở đâu thì cảm động đến đất trời ở đấy. Bởi vậy, việc khởi tâm cung kính các Ngài mang lại phước báu vô cùng to lớn. 

Bài viết dưới đây sẽ giúp quý vị hiểu hơn về oai lực mà bậc Thánh A-la-hán mang lại và lộ trình diệt trừ đau khổ, chuyển hóa nội tâm để đạt đến sự giải thoát.

A-la-hán nghĩa là gì? 3 ý nghĩa cốt lõi của danh xưng A-la-hán

A-la-hán là quả vị cao nhất trong hàng Thanh Văn đệ tử Phật, là người đã thoát khỏi luân hồi sinh tử, dứt hết tất cả các cấu nhiễm, không còn lậu hoặc. Các Ngài đã đoạn tận hoàn toàn tham, sân, si; có tâm trí thanh tịnh và trong suốt.

Danh xưng A-la-hán mang 3 ý nghĩa cốt lõi sau đây:

1. Sát tặc

Sát tặc có nghĩa là giết giặc. "Giặc" là những giặc phiền não trong tâm. Bậc A-la-hán là người đã chiến thắng tất cả, diệt tận mọi phiền não, không còn bất kỳ một phiền não nào có thể chi phối được các Ngài.

2. Ứng cúng 

Ứng cúng nghĩa là xứng đáng được tất cả chúng sinh, từ trời đến người cúng dường. Bậc A-la-hán không cảm thấy bị lệ thuộc vào người dâng cúng. Bởi lẽ thực tế, người cúng dường mới chính là người nhận được phước báu. Cho nên, khi làm phước thiện nơi các bậc Thánh, chúng ta sẽ được nguồn phúc báu vô cùng vô lượng.

3. Vô sinh (hay bất sinh)

Bậc A-la-hán đã đạt được quả vô sinh, nghĩa là không còn chịu sự chi phối của nghiệp lực dẫn dắt tái sinh trong lục đạo luân hồi. 

Oai lực của một vị A-la-hán

1. Cảm động đất trời

Trong kinh Bốn Mươi Hai Chương, Đức Phật dạy có ý rằng: Vị A-la-hán ở nơi nào thì cảm động đến trời đất. Cho nên, nếu có các bậc A-la-hán xuất hiện thì đó là niềm hạnh phúc vô cùng to lớn cho nhân loại và chúng sinh, được chúng chư Thiên, chư Thần gia hộ, an lạc và hạnh phúc.

2. Có thần thông

Các bậc A-la-hán có năng lực dùng thần thông bay lên trên không chỉ trong thời gian tích tắc, nhanh như "một vị lực sĩ co duỗi cánh tay". Điều này cũng được chỉ dạy trong kinh Mi Tiên Vấn Đáp. 

Bậc A-la-hán có còn phạm giới?

Theo kinh Mi Tiên Vấn Đáp, bậc A-la-hán có đôi khi vẫn còn phạm giới. Tuy nhiên, tính chất phạm lỗi của các Ngài được phân định rõ ràng như sau:

1. Tuyệt đối không phạm các lỗi thuộc về thế gian

Các bậc A-la-hán tuyệt đối không phạm vào các tội thuộc về 10 nghiệp ác của thế gian như sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối/nói lời hai lưỡi/thêu dệt, ác khẩu, tham dục, sân nhuế, si mê, tà kiến và chấp trước.

2. Chỉ lỡ phạm vào giới luật mang tính chế định riêng cho chư Tăng

Đức Phật có chế định ra những giới luật dành riêng cho người xuất gia như cấm đào đất, nhổ cỏ, ăn quá giờ ngọ, hay cất giữ dư y bát. Các bậc A-la-hán thỉnh thoảng lỡ phạm vào các giới này, chủ yếu rơi vào 4 trường hợp do Đại đức Na Tiên chỉ ra:

- Vô tâm, vô ý: Về mặt hình thức thì có phạm giới, nhưng về tính chất thì không có tội vì các Ngài hoàn toàn không cố ý hay tác ý làm sai.

- Không phải thời mà tưởng đúng thời: Ví dụ, một vị A-la-hán đi khất thực về, do ngày xưa xem giờ bằng bóng mặt trời, nếu hôm đó trời không nắng thì Ngài có thể vô tình ăn cơm quá giờ ngọ mà không hề hay biết.

- Ngăn vật thực rồi mà tưởng là chưa ngăn: Tức trong giới luật Phật có việc ngăn vật thực này không được thọ thực. Nhưng khi không biết thì các Ngài lỡ thọ thực. 

- Đồ dùng không phải dư thừa mà tưởng là dư: Nhận thừa y áo hay bình bát của tín chủ cúng dường nhưng quên xả cho Tăng đoàn.

Sự khác biệt giữa Đức Phật và bậc Thánh A-la-hán

Đối với bậc Thánh, tâm họ đã hoàn toàn trong sạch. Tuy nhiên, Đức Phật và bậc A-la-hán có phước báu hoàn toàn khác nhau. Cụ thể qua các phương diện:

1. Mức độ hoàn thiện về trí tuệ và sự "Toàn Giác"

Đức Phật là bậc Toàn Giác, có đầy đủ bốn tuệ và mười tám Pháp bất cộng (mười tám Pháp mà chỉ có Ngài mới có, không ai có thể so sánh bằng). Nhờ đó, Ngài dễ dàng thấy biết được tâm của chúng sinh, thấu tỏ hết mọi việc để hóa độ; đồng thời có thể thấy rõ mọi sự việc trong quá khứ, hiện tại và vị lai. Kho tàng hiểu biết của Đức Thế Tôn là vô hạn lượng, vô hạn định. Bất kể khi nào muốn biết điều gì, Đức Phật chỉ cần hướng tâm là mọi sự liền tỏ tường tức khắc chỉ trong chớp mắt.

Ngược lại, bậc A-la-hán dù đã đạt giải thoát nhưng vẫn còn khuyết về mặt kiến thức thế gian, về tâm hoặc tuệ. Các vị ấy chỉ chắc chắn về sự chứng đắc giải thoát của mình và những kinh nghiệm đã qua thực hành, học hỏi hay từ những thói quen trước đây.

2. Khả năng thấu tỏ tâm can

Theo nguyên lý trên con đường tu đạo, bậc tu hành cao hơn có thể thấu rõ tâm của bậc thấp hơn, nhưng bậc chứng đắc thấp thì không thể biết được tâm của bậc cao hơn. 

Bởi vậy, Đức Phật dễ dàng nhìn thấu tâm can của tất cả chúng sinh, từ phàm phu cho đến các bậc A-la-hán và Độc Giác Phật. Thế nhưng, một vị A-la-hán không thể nào thấu được tâm của các bậc cao hơn như Bồ Tát, Độc Giác Phật hay Đức Phật Toàn Giác.

3. Việc tuyên bố chứng đắc

Đức Phật tự tuyên bố mình đã giác ngộ và chứng đắc A-la-hán vì Ngài là người tự mình tìm ra chân lý, có giáo Pháp cứu khổ truyền cho chúng sinh mà thời đó chưa ai tuyên thuyết. Ngài cũng quán sát tất cả và nhận định không còn ai hơn mình để học hỏi.

Ngược lại, các vị A-la-hán không bao giờ tự xưng mình chứng quả. Bằng trí tuệ của bậc A-la-hán, khi đã quán sát về nhân duyên, lợi hại và thiện ác, các Ngài đều sẽ không nói. Bởi lẽ, các Ngài chỉ là người học và thuyết lại giáo Pháp của Đức Phật. Bậc A-la-hán hiểu nếu mình tự xưng, những kẻ phàm phu hoặc ác ma cũng có thể tự xưng theo để lừa gạt chúng sinh, gây nguy hại cho chánh Pháp. Bởi khi ấy, thế gian không có ai kiểm chứng được đâu mới là lời nói của Đức Thế Tôn, đâu là kẻ mạo danh.

Lộ trình từ phàm phu đến bậc Thánh A-la-hán

Quá trình này đòi hỏi sự gọt giũa kiên trì để tháo gỡ từng sợi dây ràng buộc (kiết sử), bao gồm các lộ trình tu tập sau:

1. Tiến trình gọt giũa tâm qua 4 quả vị Thánh

- Đạt quả Tu-đà-hoàn: Người tu phải đoạn trừ được 3 kiết sử gồm (nghi ngờ, giới cấm thủ và thân kiến). 

- Đạt quả Tư-đà-hàm: Sau khi đoạn trừ được 3 kiết sử, người tu hành phải làm giảm bớt tham, sân, si trong tâm. 

- Đạt quả A-na-hàm: Người này đã diệt trừ được tham lam, tham dục, ích kỷ, sân hận và ba kiết sử ban đầu.  

- Đạt quả A-la-hán: Cuối cùng, hành giả phải nhổ tận gốc rễ 5 sợi dây ràng buộc vi tế nhất còn sót lại: sắc ái (sự dính mắc vào cõi sắc), vô sắc ái (sự dính mắc vào cõi vô sắc hoặc các tầng thiền định), ngã mạn, phóng tâm và vô minh. Lúc này, hành giả đã được trẩy sạch hoàn toàn phiền não, được gọi là bậc vô sanh, vô lậu và giải thoát. 

Xem thêm: Tứ Thánh quả: Cách vào dòng Thánh, thoát khỏi luân hồi

Lưu ý: Đức Thế Tôn chế định bậc A-la-hán phải là bậc xuất gia. Do đó, nếu người tại gia chứng quả A-la-hán, vị đó lập tức phải thọ giới xuất gia, nếu không sẽ phải nhập Niết bàn. Bởi duyên hình tướng của tu sĩ tại gia không đủ sức chứa đức hạnh của bậc A-la-hán giải thoát. 

Xem thêm: Xuất gia đi tu: Ý nghĩa và điều kiện cần có để được xuất gia

2. Thực hành trong đời sống hàng ngày

- Thanh lọc tâm: Điều quan trọng của người tu hành là sự gọt giũa, thanh lọc tâm tính của bản thân. Việc diệt trừ tham, sân, si, mạn nghi, tà kiến,... mới chính là phương pháp căn bản cho sự tu học. Cho nên, ngay trong đời sống và ứng xử hàng ngày, chúng ta phải biết thanh lọc tâm ích kỷ, chấp trước, đố kỵ, ganh ghét và tham lam,... 

- Giữ gìn giới luật nền tảng: Việc thọ trì năm giới (không sát sinh, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nghiện ngập) là nền tảng đạo đức căn bản. Bên cạnh đó, đối với bậc xuất gia, việc giữ gìn thêm các giới sẽ giúp thanh tịnh về ba nghiệp thân, khẩu, ý; từ đó vững bước trên con đường chứng đắc quả vị giải thoát. 

—

Bài viết trên được tóm tắt từ bài giảng của Thầy Thích Trúc Thái Minh về bậc A-la-hán. Việc thấu hiểu sự vĩ đại của các Ngài không chỉ giúp chúng ta khởi sinh lòng tôn kính trọn vẹn, mà còn soi sáng lộ trình tu tập đúng đắn. Mong rằng qua những chia sẻ này, quý vị sẽ vun bồi tín tâm kiên cố, tinh tấn gieo trồng phước báu và từng bước thanh lọc nội tâm, để mỗi ngày trôi qua đều là một bước tiến gần hơn đến bến bờ giác ngộ.