Trong Kinh Mi Tiên Vấn Đáp, Thánh cư sĩ Ghatikara được biết đến là một người thợ gốm nghèo thời Đức Phật Ca Diếp nhưng lại sở hữu đạo hạnh chói sáng. 

Dù là người Phật tử tại gia, ông thực hành tinh nghiêm giới luật bậc Thánh: tuyệt đối không nhận tiền bạc, chỉ nhặt nhạnh đất từ hang thú để làm gốm nhằm tránh sát sinh muôn loài, một lòng tận tụy phụng dưỡng cha mẹ mù lòa và giữ đức tin bất thoái chuyển với Tam Bảo. Cuộc đời vị cư sĩ này gắn liền với một sự kiện chấn động: Khi Đức Phật sai chư Tăng đến dỡ sạch mái tranh nhà ông đem về lợp tịnh thất, gia đình vị cư sĩ không chút mảy may tiếc nuối mà tràn ngập niềm hỷ lạc. Chính tâm hoan hỷ ấy đã tạo nên phước lành giúp ngôi nhà trống không mái che vẫn tạnh ráo, không bị một giọt mưa hay tia nắng rọi tới suốt 3 tháng mùa mưa. 

Câu chuyện về cư sĩ Ghatikara là minh chứng sống động cho giá trị của đức hiếu hạnh, lòng kính tín Tam Bảo và sự thực hành Phật Pháp trong đời sống thường nhật. Dù sống giữa những bộn bề mưu sinh, người cư sĩ vẫn có thể vun bồi công đức, chuyển hóa thân tâm và xây dựng một đời sống an lạc, ý nghĩa, chứng Thánh quả bằng chính những hành động thiện lành mỗi ngày. 

Cư sĩ Ghatikara: Vị Thánh đệ tử tại gia thời Đức Phật Ca Diếp

1. Người bạn thợ gốm gieo duyên cho một vị Phật tương lai

Ghatikara là một cư sĩ tại gia sống vào thời Đức Phật Ca Diếp (Kassapa) - vị Phật thứ 6 trong hiền kiếp, ngay trước thời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Ông sống tại một đô thị đông đúc thuộc nước Kosala xưa. Nghề nghiệp chính của ông là làm thợ gốm, chuyên nặn các loại thau, chậu, nồi, chén, bát,... 

Gatikara còn là bạn thân của Jotipala (tiền thân của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni). Trong khi Jotipala sinh ra trong dòng dõi Bà-la-môn kiêu ngạo, coi thường các Sa-môn thì Gatikara lại là người cực kỳ tin kính Tam Bảo. Gatikara đã nhiệt thành rủ bạn đi nghe Pháp nhưng Jotipala đã từ chối vì cho rằng không có ai cao quý bằng mình. Thế nhưng, anh bạn thợ gốm đã “túm tóc” lôi bạn Jotipala đến tinh xá để nghe Đức Phật Ca Diếp thuyết Pháp. Nhờ sự dẫn dắt này, hạt giống tôn kính Tam Bảo từ nhiều kiếp của Jotipala trổ ra và bừng dậy. Ông giác ngộ rất nhanh và quyết định đi xuất gia ngay lập tức sau khi nghe bài Pháp đầu tiên.

2. Đạo hạnh chói sáng của một vị "Thánh đệ tử tại gia”

Cư sĩ Ghatikara được ca ngợi là một "Thánh đệ tử cư sĩ” với những phẩm chất tu tập đặc biệt cao quý:

- Giữ giới luật của bậc Thánh: Tuy là cư sĩ tại gia nhưng ông không chỉ giữ năm giới hay Bát Quan Trai giới thông thường mà thực hành nghiêm ngặt giới luật của bậc Thánh nhân.

- Lòng từ bi và sự thận trọng trong nghề nghiệp: Vì giữ giới không sát sinh của bậc Thánh, ông không tự tay đào đất hay dùng xẻng cuốc đất để tránh làm tổn thương các loài sinh vật như giun, sán. Ông đã dành nhiều thời gian đi từ cánh đồng này sang cánh đồng khác để thu gom đất vương vãi từ hang do các con vật như chuột, chồn, cáo,... đào bới sẵn; rồi mang về lọc mịn để làm nguyên liệu nặn gốm.

- Không dính mắc tiền bạc: Vì giữ giới của bậc Thánh nên Ghatikara không nhận tiền vàng, bạc. Ông chỉ thực hiện phương thức trao đổi theo giá trị mặt hàng: lấy đồ gốm đổi lấy ngũ cốc, rau cải, muối hoặc vải vóc để nuôi thân và cha mẹ.

- Lòng hiếu thảo tuyệt vời: Ghatikara là người con cực kỳ hiếu thảo, một mình tận tụy phụng dưỡng cha mẹ già bị mù lòa. Mỗi sáng trước khi đi làm xa, ông đều chuẩn bị chu đáo cơm canh và nước uống cho cha mẹ.

- Đức tin bất thoái chuyển với Tam Bảo: Ông có lòng tôn kính tuyệt đối và niềm tin không lay chuyển đối với Đức Phật và Tăng chúng. Ông thường xuyên đặt bát cúng dường Đức Phật Ca Diếp vào mỗi buổi sáng và có mối giao cảm tâm linh sâu sắc với Ngài.

Tấm lòng cúng dường thuần tịnh của cư sĩ Ghatikara

Vào một ngày nọ, vì công việc đi tìm đất sét khó khăn, xa xôi, vị Thánh cư sĩ Ghatikara phải đi rất sớm. Từ khi sao mai còn tinh rạng trên bầu trời, vị Thánh cư sĩ đã lo cơm canh và nước uống cho cha mẹ, lại còn chuẩn bị chu đáo phần để bát cho Đức Phật Ca Diếp theo lệ thường.

Vị Thánh Ghatikara dặn lại với cha mẹ mù lòa:

- Thưa cha mẹ! Sáng nay con không thể tự tay đặt bát cho Đức Thế Tôn, thật là có lỗi, nhưng con tin là Đức Thế Tôn hiểu lòng dạ của con. Vậy thì khi cha mẹ nghe tiếng "đằng hắng” ở nơi cửa - nhất định đấy là Đức Phật - thì cha mẹ sẽ thưa lại với Ngài như sau: "Bạch Đức Thế Tôn! Con trai của con đã đi vắng, nhưng đứa con trai của con vẫn mong muốn cúng dường vật thực vào mỗi buổi sáng. Vậy xin Đức Thế Tôn hoan hỷ, hãy tự ý đi vào bếp; thức ăn khô, thức ăn nước, con của con đã đậy đằng sẵn ở trong cũi, cơm trộn sữa, con của con đang để sẵn ở trong chảo.”

Và quả đúng, sau đó, chuyện xảy ra y như vậy. Đức Thế Tôn Ca Diếp chẳng chấp nhất gì, đi vào bếp, tự tay đổ cơm và canh vào bát cho mình. Người cư sĩ thánh thiện cùng cha mẹ mù lòa của vị ấy sung sướng, hỷ lạc vô cùng.

Sự kiện dỡ mái nhà lợp tịnh thất cho Đức Phật: 3 tháng mùa mưa không bị dột

Một hôm, tịnh thất của Đức Phật Ca Diếp bị dột rất nặng, chẳng có chỗ nào khô ráo để Đức Thế Tôn an ngự. Ngài nói:

"Này chư Tỳ-kheo! Hãy đi tìm cỏ tranh hoặc cỏ để lợp lại cốc cho Như Lai. Hãy đến nhà cư sĩ Ghatikara xem sao!”

Khi các vị Tỳ-kheo đi về, Đức Phật hỏi: 

"Thế nào, ở đấy có cỏ tranh hoặc cỏ không?" 

Chư Tỳ-kheo thưa: 

"Dạ có, nhưng nó ở trên mái!” 

Đức Thế Tôn phán: 

"Cứ là cỏ tranh là được, bất kỳ ở đâu, hãy lấy mang về!”

Vâng lời Đức Phật, chư Tỳ-kheo đến nhà cư sĩ Ghatikara, leo lên mái và gỡ tranh ra. Hôm ấy, cư sĩ đi vắng. Cha mẹ mù lòa của ngài cư sĩ, nghe tiếng người xôn xao, với tiếng tranh bị gỡ ở trên mái, bèn ngạc nhiên hỏi: 

"Các người là ai?" 

Chúng tôi là Tỳ-kheo! 

"Các vị làm gì vậy?!” 

Thưa ông bà, cái cốc của Đức Thế Tôn bị mưa dột, chúng tôi gỡ tranh này về lợp lại cái cốc cho Đức Thế Tôn!

Cha mẹ mù lòa của cư sĩ Ghatikara nghe vậy, hỷ lạc dâng khắp đầy người, rối rít nói:

Vậy là tốt. Tốt quá! Vậy là có phước báu lắm. Các Thầy hãy gỡ đi, cứ gỡ hết đi, gỡ hết về lợp lại tịnh thất cho Đức Thế Tôn.

Người cư sĩ thánh thiện (tức cư sĩ Ghatikara) đi công việc về, thấy nhà trống không, chẳng có mái che, bèn hỏi: 

Tại sao cái nhà hôm nay lại toang hoác, nhìn thấy hết cả trời vậy, thưa cha mẹ?

Cha mẹ cư sĩ kể lại. Thế là hỷ lạc dâng khắp đầy trong tâm vị cư sĩ suốt một tuần mới chịu tan đi.

Một điều phi thường, nhiệm màu đã xảy ra: suốt ba tháng mùa mưa sau đó, dù ngôi nhà của Gatikara hoàn toàn không có mái che, nhưng mưa không hề lọt vào một giọt và nắng cũng không rọi tới.

Giải đáp 3 thắc mắc lớn về oai lực của Đức Phật và vị thợ gốm

Xoay quanh câu chuyện mầu nhiệm về bậc Thánh cư sĩ Ghatikara, trong Kinh Mi Tiên Vấn Đáp (Câu 145 - Về cái nhà không mái của người thợ gốm?), Vua Mi Lan Đà đã vô cùng băn khoăn và đưa ra 3 nghi vấn lớn trong cách hành xử cũng như oai lực của Đức Phật Ca Diếp so với người học trò nghèo. Bằng trí tuệ uyên thâm, Tỳ-kheo Na Tiên đã từng bước tháo gỡ những vướng mắc của nhà vua một cách vô cùng khúc chiết và thấu tình đạt lý như sau:

1. Bậc Tối Thượng "tự ý” vào bếp nhà cư sĩ

Vấn đề: Tại sao một bậc uy đức như Đức Phật lại "tự ý” khi vào bếp nhà người khác để lấy cơm canh đổ vào bình bát của mình?

Lý giải:

- Dựa trên tâm và tác ý: Việc dâng cúng thành tựu là do tâm tác ý quyết định. Đức Phật Ca Diếp thấu biết tâm thành kính tuyệt đối của gia đình Ghatikara nên Ngài mới vô ngại đi vào bếp.

- Tăng trưởng niềm hỷ lạc: Hành động của Đức Phật khiến gia đình vị cư sĩ vô cùng sung sướng và hỷ lạc. Nếu Phật chỉ đứng ngoài cửa rồi đi thì niềm vui sẽ không lớn lao và sâu sắc đến thế. Đây là cách Ngài giúp đệ tử tăng trưởng đức tin, tạo thêm duyên cho chúng sanh biểu hiện tấm lòng và phước báu.

2. Oai lực của Đức Phật không bằng Thánh cư sĩ?

Vấn đề: Nhà cư sĩ Ghatikara dù bị dỡ sạch mái tranh nhưng suốt 3 tháng mùa mưa không hề bị dột một giọt nước hay có nắng rọi vào. Trong khi đó, tịnh thất của Đức Phật Ca Diếp lại dột tứ tung khiến Ngài phải cho người đi dỡ mái nhà của cư sĩ về lợp lại. Vua Mi Lan Đà cho rằng oai lực của cư sĩ Ghatikara có lẽ còn lớn hơn cả Đức Phật.

Lý giải: 

- Oai lực của Đức Phật là vô biên: Đức Phật là bậc tối thượng trong tam giới, là Thầy của chư Thiên và nhân loại, không có một oai lực nào trên thế gian có thể so sánh với oai lực của Phật được. Oai lực chư Phật là vô biên giới, vô hạn lượng, vô hạn định, không có mé bờ. Oai lực của Ngài được ví như núi Tu Di bất động trước cơn gió hung bạo, cuồng nộ thổi trăm chiều, hay biển cả không vơi đầy dù hàng ngàn con sông tuôn đổ.

Cho nên, oai lực của Đức Phật ở trên mọi oai lực, không có oai lực phi thường nào đụng đến Ngài được. Huống hồ là oai lực của một vị cư sĩ hay các oai lực của tự nhiên như nắng, mưa, gió, bão…

- Nhân duyên mái cốc của Phật bị dột: Đối với chư Phật và các bậc Thánh, mọi điều đều có nhân duyên. Đức Phật biết được tâm của gia đình cư sĩ Ghatikara vô cùng thành kính tín Phật nên Ngài đã thị hiện cái thất của mình bị dột để đến lột mái nhà vị cư sĩ và giúp cho gia đình Ghatikara được khởi tâm hỷ lạc, sung sướng cả tuần lễ. Cho nên, Đức Phật thật cao quý, những cách hành xử của Ngài tuy đời thường nhưng thật đặc biệt: Chỉ có Ngài mới “đo” được tâm của người đệ tử và giúp chúng sinh được hạnh phúc, an lạc.

3. Đức Phật không dùng thần thông để che mái nhà

Vấn đề: Tại sao Đức Phật không sử dùng oai lực thần thông để che mưa, hay sai khiến Đế Thích hoặc Tứ Đại Thiên Vương bảo thần mưa, thần nắng đừng có phạm đến mái nhà?

Lý giải: 

- Thuận theo quy luật tự nhiên: Đức Phật có thể làm những chuyện phi thường, màu nhiệm như: khiến chư Thiên lợp mái bằng lưu ly; ngồi giữa nhà mà không cần mái; không cần nhà và không có giọt mưa nào rơi vào, không có ánh nắng nào chiếu vào… nhưng Ngài không làm. Ngài thị hiện giữa đời thường và sống đời bình thường, thuận theo các quy luật tự nhiên (áo ướt thì phải giặt, y áo rách phải vá, nhà cũ thì phải dột…).

- Thần thông không phải mục tiêu chính: Thần thông là thế gian pháp, bất đắc dĩ chư Phật mới sử dụng. Chư Phật độ người là quan trọng, biểu diễn thần thông phép lạ là việc làm không cần thiết. Mục tiêu của đạo Phật là giác ngộ và giải thoát phiền não, còn mọi biến hóa của thần thông tuy diệu kỳ, thú vị nhưng nó không giúp chúng ta giải thoát. 

- Sự giao cảm - tâm tâm ý hợp giữa Đức Phật và người cư sĩ: Đức Phật biết rằng việc lợp mái bằng tranh của cư sĩ sẽ mang lại lợi ích lớn cho Ghatikara. Mối quan hệ giữa Đức Phật và cư sĩ Ghatikara là sự thấu hiểu giữa Thầy và trò, nơi tâm - tâm thông suốt với nhau.

2 bài học sâu sắc từ cư sĩ Ghatikara

1. Hạnh hiếu và lòng tin bất thoái chuyển giúp chứng Thánh quả

- Dẫn chứng: Ghatikara dù có căn lành sâu dày nhưng vẫn ở tại gia, không xuất gia để phụng dưỡng cha mẹ mù lòa. Ông giữ lòng tin tuyệt đối vào Tam Bảo ngay cả trong cảnh nghèo khó của một thợ gốm. Nhờ lòng kính tin này, ông đã chứng Thánh quả A-la-hán, thành tựu Niết bàn ngay sau kiếp đó.

- Bài học: Chúng ta phải học cư sĩ Ghatikara: phát tâm Bồ đề, tinh tấn tu tập, tin kính Tam Bảo và giữ được lòng tin bất thoái. Và chính như vậy, chúng ta sẽ độ được cho cha mẹ, giúp cha mẹ sinh được niềm hỷ lạc và chứng Thánh quả.

2. Tâm hỷ lạc khi làm thiện phận sự

- Dẫn chứng: Khi biết Đức Phật tự vào bếp lấy cơm hay các Tỳ-kheo dỡ mái nhà mình, gia đình Ghatikara không hề tiếc rẻ mà trái lại, niềm hỷ lạc dâng tràn suốt một tuần liền không tan.

- Bài học: Làm việc thiện với tâm hoàn toàn hoan hỷ, không danh lợi, không đố kỵ thì phước báu sẽ cực kỳ lớn lao và năng lượng đó sẽ nuôi dưỡng thân tâm an lạc, khỏe mạnh.

Trên đây là những phân tích của Thầy Thích Trúc Thái Minh về Thánh cư sĩ Ghatikara. Mong rằng qua bài viết này, mỗi người đệ tử tại gia chúng ta sẽ tự soi rọi lại chính mình, từ đó tinh tấn thực hành những bài học thực tiễn quý báu vào cuộc sống. Hãy bắt đầu từ việc vun bồi lòng hiếu thảo, tận tụy phụng dưỡng cha mẹ, cho đến việc giữ vững niềm kính tín Tam Bảo tuyệt đối trước mọi thử thách và thăng trầm của cuộc đời.

Đồng thời, khi phát tâm làm các việc thiện sự hay hộ trì Phật Pháp, nguyện cho mỗi chúng ta luôn giữ được tâm hỷ lạc, hoan hỷ vô điều kiện, không mưu cầu danh lợi để phước báu được tròn đầy viên mãn.