Cung kính là đức tính đi liền với tâm khiêm hạ, giúp diệt trừ được rất nhiều bất thiện tâm, được phước lành - nhất là khi chúng ta cung kính các bậc đáng kính (Tam Bảo, cha mẹ, thầy cô). 

Trong kinh Pháp Cú, Đức Phật cũng dạy về nhân quả tốt đẹp của tâm cung kính như sau: “…tuổi thọ sống lâu, sắc đẹp tuyệt vời, thân tâm an lạc, sức mạnh của thân tâm được tăng trưởng, đối với những người thường có Pháp cung kính, đảnh lễ bậc đáng cung kính”.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ về lợi ích và cách thực hành tâm cung kính để diệt trừ kiêu mạn, chuyển hóa những trắc trở và mang lại an lạc cho bản thân và gia đình.

Tâm cung kính là gì?

- Định nghĩa: “Kính” có nghĩa là lễ phép, khiêm cung, nể trọng, thành thật và biết ơn. Khi đầy đủ những đức như vậy mới trọn vẹn chữ “kính”.

- Ý nghĩa chiết tự: Chữ "Kính" (敬) trong Hán tự gồm bộ Cẩu (cẩu thả, bừa bãi, buông tuồng, tạm bợ) và bộ Phộc (đánh nhẹ, chấn chỉnh). Như vậy, với cách dịch nghĩa xưa trong tiếng Hán, chữ “Kính” cũng có nghĩa là chấn chỉnh sự cẩu thả, bừa bãi, buông tuồng, tạm bợ trong từng lời nói, suy nghĩ và hành động; từ đó hướng đến nếp sống tốt đẹp, bền vững. 

Lợi ích khi thực hành tâm cung kính theo lời Phật dạy

1. Diệt trừ được các tâm bất thiện

- Giúp các thiện tâm phát sinh: Người có tâm cung kính thì sẽ có tâm khiêm hạ - đức tính giúp chúng ta diệt trừ được nhiều tâm bất thiện (trong đó có cái “tôi” kiêu mạn). Hơn nữa, khi có tâm cung kính thì sẽ có tâm vâng lời và thành thật. Tuy nhiên, đó phải là sự cung kính một cách chân thật, không xuất phát từ hành vi giả tạo.

- Giữ cho tâm không phóng dật: Sống ở trên đời phải có nơi để tôn kính. Sự kính trọng sẽ giữ cho tâm của chúng ta không phóng túng, buông lung; hay phải rơi vào trạng thái đau khổ.  

2. Có được những quả phước thù thắng

Trên đời này, cha mẹ, thầy cô, bề trên là những bậc đáng kính; chúng ta cung kính thì sẽ được phước. Thế nhưng, trong tất cả đối tượng đáng kính, Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) là tối thượng. Cung kính Tam Bảo sẽ mang lại cho chúng ta vô lượng phước lành, cũng như những quả báo tốt đẹp về tài sản, sắc đẹp, an lạc, sức mạnh của thân tâm,... (theo kinh Pháp Cú). 

Theo kinh Kusala Sutta, Đức Phật có dạy về 5 quả phước khi thành kính đón tiếp, đảnh lễ và phụng sự chư Tăng có giới đức như sau:

(1) Sinh lên cõi Trời (dục giới).

(2) Tái sinh vào dòng dõi cao quý, không bị đọa vào dòng dõi hạ tiện.

(3) Đạt được địa vị quyền cao chức trọng.

(4) Sở hữu tài sản giàu có.

(5) Được tăng trưởng trí tuệ, dần thấy rõ thực tính các pháp và tiến tới sự giác ngộ. 

7 nguyên nhân sinh ra tâm bất kính 

1. Thiếu sự giáo dục từ nhỏ

Sự kết hợp giáo dục giữa gia đình, nhà trường và xã hội đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hình thành nhân cách con người. Cho nên, khi không có nền giáo dục tốt, con người rất khó có thể sinh khởi được tâm cung kính.

2. Ỷ vào dòng họ, gia thế

Một trong những nguyên nhân thiếu tâm cung kính là do ỷ vào dòng họ cao sang, gia đình quyền quý mà sinh ra tâm kiêu mạn, xem thường người xung quanh và không giữ được tâm cung kính với bất kỳ ai.

3. Ỷ vào bằng cấp và học thức

Ngày nay, do ỷ vào trình độ học thức, bằng cấp mà con người có thể phát sinh sự tự cao.

4. Kiêu mạn về tuổi trẻ, sức khỏe và sắc đẹp

Khi có sức trẻ và sự khỏe mạnh, con người dễ sinh tâm ngạo mạn, xem thường những người đã có tuổi. 

5. Tâm lý xem thường khi có tiền bạc, quyền chức và địa vị

Nếu sở hữu nhiều tài sản hay nắm giữ địa vị cao, chúng ta có thể dễ nảy sinh tâm lý xem thường, mất đi tâm cung kính. 

6. Chấp trước vào công phu tu tập

Nhiều người chấp vào việc mình tu tập, niệm Phật nhiều mà khinh thường Tăng chúng, không đến chùa để lễ Phật hoặc cậy mình đã giữ giới, thiền định mà sinh tâm kiêu mạn. 

7. Tập nghiệp kiêu mạn từ tiền kiếp

Đó là người trong tiền kiếp đã có sẵn tâm kiêu mạn mà chưa sửa được. Khi tái sinh sang kiếp này, người đó vẫn mang theo nguyên khối nghiệp kiêu mạn, khiến từ nhỏ đã đã có tâm xem thường.

2 cách thực hành tâm cung kính giúp cuộc sống an vui

1. Thực hành tâm cung kính trong đời sống hàng ngày

- Giáo dục trong gia đình: Ngay khi biết nhận thức, con trẻ đã được dạy phải tôn kính ông bà, cha mẹ và bề trên. Sự cung kính thể hiện qua nếp sống hàng ngày: từ lễ nghi trước ăn uống (sắp bát đũa, xới cơm và mời người lớn trước khi dùng bữa) đến lễ nghi đi lại (đi thưa, về trình). Đây gọi là gia giáo, biết tôn ti thứ lớp; đều là phép kính cần học.

- Giáo dục trong nhà trường: Chúng ta có khẩu hiệu “Tiên học lễ, hậu học văn”. Khi đến trường, học sinh phải chắp tay chào thầy cô. Hay nghi thức chào cờ đầu tuần cũng chính là cách giúp thành tựu được đức tính cung kính và tiếp nối truyền thống "tôn sư trọng đạo" của người Việt.

2. Thực hành tâm cung kính trong tu tập

- Cung kính chư Tăng: Chúng ta nên có tâm rộng mở, cung kính đối với bậc xuất gia. Làm các việc thiện nơi Tam Bảo với tâm thành kính, tôn trọng sẽ giúp phát sinh ra phước báu. Cùng với đó, tôn kính bậc Hiền Thánh sẽ có nhân quả được sự đoan chính, đẹp đẽ.

- Trang nghiêm khi nghe Pháp: Khi ngồi nghe Pháp phải trang nghiêm thân tâm, cung kính giáo Pháp mới thâm nhập được Pháp. 

- Chăm chỉ quét dọn nơi Tam Bảo: Việc quét dọn điện thờ, tháp Phật, nơi ở của Tăng chúng sinh ra vô lượng công đức. Như trong kinh Nghiệp Báo Sai Biệt, Đức Phật dạy: “Lại có mười nghiệp khiến chúng sinh được quả báo thân thể đoan trang: (…) bốn là kính trọng Hiền Thánh; năm là tu sửa trang nghiêm tháp Phật; sáu là quét dọn điện thờ; bảy là quét dọn chỗ ở của chúng Tăng; tám là quét dọn tháp Phật;...” 

- Rèn luyện oai nghi khi còn sơ cơ: Oai nghi đầu tiên khi vào chốn thiền môn chính là rèn luyện tâm cung kính. Chính việc uốn nắn thân tâm được cung kính sẽ giúp người tu học thành tựu được nết tốt đẹp cho mình.

Trên đây là những chia sẻ sâu sắc của Thầy Thích Trúc Thái Minh về bản chất, lợi ích thù thắng của tâm cung kính. Hy vọng qua bài viết, quý độc giả sẽ có thêm động lực mạnh mẽ để hằng ngày nuôi dưỡng, thực hành tâm khiêm hạ, cung kính, từ đó tự gieo trồng nguồn phước báu vô lượng và gặt hái trọn vẹn an vui, hạnh phúc trong cuộc sống.

Kính chúc quý vị cùng gia đình luôn mạnh khỏe, an lạc và tràn đầy hạnh phúc!