Trong lịch sử Phật giáo, có một vị Thánh cư sĩ (là mẹ của thôn trưởng Matika) đã chứng Thánh quả trước cả các vị Tỳ-kheo, sau đó dùng “thiên nhãn thông” cùng trí tuệ của mình để hộ độ 61 vị Tỳ-kheo đắc quả A-la-hán.

Được trích từ Tích truyện Pháp Cú, sự kiện này không chỉ là tấm gương sáng ngời về hạnh hộ trì Tam Bảo của người Phật tử tại gia, mà còn giúp hàng Phật tử thức tỉnh về cách điều phục tâm ý, làm chủ thân và tâm trong mọi hoàn cảnh. Kính mời quý vị cùng khám phá sự kiện kỳ diệu này và đúc kết 5 bài học tu tập sâu sắc cho mình qua bài viết dưới đây!

Thánh cư sĩ dùng thần thông hộ độ chư Tăng đắc Thánh quả

1. Mẹ của thôn trưởng Matika - Vị Thánh cư sĩ có hạnh hộ trì Tam Bảo viên mãn

Trong xứ của vua Ba Tư Nặc, có một làng an cư lạc nghiệp tên Matika. Tại đó, có người đàn bà là mẹ của thôn trưởng Matika được tôn xưng là vị Thánh cư sĩ tại gia đặc biệt xuất sắc. Bà đã nhiều kiếp tu tập Phật Pháp, tích lũy công đức phúc báu ba-la-mật; cũng như phát nguyện làm thân cư sĩ để hộ độ Tăng chúng tu hành.

2. Phát tâm ngoại hộ và xây dựng tinh xá

Vào một lần nọ, sau khi 60 vị Tỳ-kheo nhận đề tài thiền quán từ Đức Phật, các Ngài đã đến làng Matika khất thực và tìm chỗ an cư tu tập. Mẹ của thôn trưởng Matika trông thấy các vị Tỳ-kheo liền hoan hỷ dâng cúng cháo đặc thơm ngon với gia vị chọn lọc, và hỏi thăm các Thầy. Biết các Tỳ-kheo tìm một chỗ thích hợp để an cư trong mùa mưa, bà gieo mình xuống chân các Tỳ-kheo thưa thỉnh:

- Xin chư Tỳ-kheo ở đây an cư trong ba tháng hạ, tôi sẽ tuân giữ Tam quy và Ngũ giới, và sẽ làm tròn bổn phận ngày trai.

Nghe xong, các Tỳ-kheo chấp nhận. Với sự giúp đỡ của bà, họ sẽ không lo lắng về ăn uống, và có thể tu chứng giải thoát sinh tử.

Sau đó, mẹ của Matika đã nhanh chóng vận động nhân dân xây cất xong một khu tinh xá thanh tịnh để rước các Thầy Tỳ-kheo về an cư trong 3 tháng mùa mưa. Các Tỳ-kheo nhắc nhở lẫn nhau rằng:

- Chư huynh đệ! Chúng ta không nên sống phóng dật, vì trước mặt chúng ta là tám cửa địa ngục sừng sững luôn rộng mở như cửa nhà chúng ta. 

Chúng ta đã nhận đề tài thiền quán từ Thế Tôn và đã đến đây. Ân huệ của chư Phật không thể đến với người dối trá, dù hắn có bước theo dấu chân của các Ngài. Chỉ khi nào hành theo ý chư Phật dạy mới được ân huệ của các Ngài. Vì vậy chúng ta phải chú tâm tỉnh giác. 

Hai Tỳ-kheo không được đứng hay ngồi chung một chỗ. Chúng ta chỉ phải gặp nhau vào buổi chiều để hầu hạ Trưởng lão và sáng sớm trước khi đi khất thực. Những lúc khác, chúng ta không được tụ tập hai người. Nếu có Tỳ-kheo mắc bệnh, hãy đưa ông ta đến trước sân tinh xá và đánh chuông, lúc đó chúng ta sẽ tụ đến lo chữa trị. 

Nghe xong, tất cả đều đồng ý.

3. Quá trình tinh tấn tu hành đắc Thánh quả trước chư Tăng

Một buổi chiều, bà mẹ của Matika mang bơ, mật mía và những thức ăn khác cùng đám người hầu đến tinh xá. Không thấy bóng dáng các Tỳ-kheo, bà ngạc nhiên hỏi thăm và được biết các Tỳ-kheo đã quy định với nhau như thế, và bà được khuyên hãy đánh chuông nếu muốn gặp họ. 

Khi tiếng chuông vang lên, tưởng rằng có người bị bệnh. Các Tỳ-kheo từ chỗ riêng của mình đến họp trước sân tinh xá, không có hai Tỳ-kheo đến cùng một đường. 

Bà cư sĩ thấy vậy vội đoán họ cãi nhau, nên đảnh lễ Tăng chúng xong bà liền hỏi thăm và được biết các Thầy đang thực hành Pháp tu Tứ niệm xứ (cụ thể là quán thân, trong đó là 32 thể trược của cơ thể để thấy sự hoại diệt, bất tịnh của thân). 

Bà tò mò mong muốn được thực hành và được các Thầy hoan hỷ cử người dạy cho bà cách tu tập (cụ thể là quán 32 thể trược). Sau khi học xong, bà lão đã ứng dụng thực hành ngay. Nhờ sự tinh tấn và công đức đã tích lũy từ nhiều đời, bà đã chứng quả A-na-hàm, đạt Tứ thần thông (cùng những thần thông khác cao hơn) trước cả các vị xuất gia.

Xem thêm: Thần thông: Giải mã bản chất và cách đạt được thần thông từ lời Phật dạy

4. Dùng thần thông hộ độ 60 vị Tỳ-kheo đắc quả A-la-hán

Từ niềm an lạc của đạo quả, vì muốn biết lúc nào những đứa con trai của mình (bà quý trọng các Tỳ-kheo và xem họ như con) chứng đạo, bà dùng thiên nhãn xem xét và thấy rằng họ vẫn còn bị trói buộc trong tham sân si, tuy có hành thiền nhưng vẫn chưa đạt Minh sát tuệ. 

Bà thắc mắc:

- Không biết họ có đủ khả năng chứng A-la-hán không và thấy rằng họ có. 

- Chỗ ở có thích hợp hay không? Thích hợp. 

- Bạn đồng tu có xứng đáng hay không? Có. 

- Thức ăn có đủ hay không? Không đủ. 

Từ đó bà cung cấp cho những Tỳ-kheo nhiều loại cháo đặc vớt tất cả thức ăn cứng và mềm, nêm nếm bằng nhiều loại gia vị chọn lọc. Các Tỳ-kheo thọ nhận thức ăn tốt lành, tâm trở nên yên tĩnh. Nhờ cách hộ độ và trí tuệ của bậc Thánh cư sĩ, bà mẹ của Matika đã trợ duyên cho tất cả 60 Thầy Tỳ-kheo đều chứng được quả A-la-hán. 

Xem thêm: Tứ Thánh quả là gì? Cách đoạn trừ khổ đau, bước vào dòng Thánh

5. Đức khiêm tốn của bậc Thánh trước lời tra hỏi của vị Tỳ-kheo thứ 61

Hết thời gian an cư, hành lễ Tự tứ xong, các Tỳ-kheo từ giã bà mẹ của Matika về thăm Thế Tôn. Bà đưa tiễn một đoạn đường và thỉnh cầu họ mùa an cư năm sau trở lại.

Sau này, một vị Tỳ-kheo khác nghe danh bà liền đến làng tu thử. Tuy nhiên, hễ ông mới nghĩ trong đầu muốn người quét dọn, muốn uống nước hay ăn ngon, bà Matika đều biết và sai người mang đến ngay lập tức. Thấy vậy, ông liền hoảng sợ và gạn hỏi bà có biết được tâm ý người khác không, bà không khoe khoang mà khéo léo lảng tránh xác nhận năng lực của mình. Vị Tỳ-kheo cảm thấy bối rối. Ông nghĩ: 

- "Người chưa chứng quả đều có những ý tưởng thầm kín có thể cao quý hoặc ti tiện. Nếu ta khởi nghĩ một tư tưởng tội lỗi nào, chắc chắn bà ta như đi guốc trong bụng ta, sẽ nắm thóp ta ngay… Ba mươi sáu kế chỉ có chuồn đi là tốt nhất.”

6. Cuộc trốn chạy của vị Tỳ-kheo thứ 61 và bài học "canh chừng tâm" từ Đức Phật

Vị Tỳ-kheo thứ 61 liền từ giã bà cư sĩ, trở về kể lại sự việc với Đức Phật và Ngài khuyên: 

- Tỳ-kheo, chỉ nơi ấy là nơi ông cần phải ở lại.

- Con không thể, bạch Thế Tôn! Con không muốn ở lại đó nữa. 

- Vậy Tỳ-kheo! Ông có canh chừng được một việc duy nhất hay không? 

- Nghĩa là gì, bạch Thế Tôn? 

- Chỉ canh chừng tâm của ông. Tâm ý rất khó kiểm soát. Ðứng nghĩ thêm việc gì khác, hãy chế ngự tâm mình vì tâm thường dao động. 

Và Ngài nói Pháp Cú: 

“Khó nắm giữ, khinh động, 

Theo các dục quay cuồng, 

Lành thay, điều phục tâm, 

Tâm điều, an lạc đến.”

Rồi Thế Tôn dạy Tỳ-kheo hãy tiếp tục trở lại chỗ cũ, và không nên lo nghĩ gì khác ngoài việc canh chừng tâm ý của mình. Bà cư sĩ biết trước Tỳ-kheo sắp trở lại, nên chuẩn bị sẵn thức ăn ngon dâng cúng, và chỉ trong vài ngày ông đã chứng quả A-la-hán. 

7. Nhân duyên tiền kiếp kỳ lạ giữa Thánh nữ cư sĩ và vị Tỳ-kheo thứ 61

Nếm được pháp lạc của đạo quả và một lòng biết ơn bà cư sĩ, vị Tỳ-kheo thứ 61 muốn biết xem trong quá khứ bà có từng giúp đỡ mình hay không. Ông nhớ lại được 99 kiếp trước và thấy bà đã từng là vợ ông, nhưng lại dành tình cảm cho người đàn ông khác, và bà đã khiến ông mất mạng. 

Bà cư sĩ ngồi tại nhà quan sát thấy Tỳ-kheo đã đạt đến cứu cánh đạo quả, cũng như biết được, ông đã nhớ lại 99 kiếp trước và biết tâm độc ác của bà trong quá khứ. 

Bà bèn nhớ lại tới kiếp thứ 100 bà cũng là vợ ông, và trong hoàn cảnh phải giết chồng, bà đã tha mạng ông. Bà liền bảo vị Tỳ-kheo hãy nhớ đến tiền kiếp xa hơn và quan sát sự việc. Nhờ thiên nhĩ thông, vị Tỳ-kheo nghe được lời bà và làm theo. Ông nhận ra bà cư sĩ đã giúp đỡ ông rất nhiều. Ông giải đáp cho bà cư sĩ những vấn đề liên quan đến A-la-hán quả. Sau đó, ông nhập Vô dư y Niết bàn. 

Xem thêm: Niết bàn: Đích đến tối thượng giúp thoát khổ, được an lạc tuyệt đối

5 bài học sâu sắc giúp người tu làm chủ thân tâm

1. Phải luôn canh chừng và điều phục tâm ý

Khi vị Tỳ-kheo sợ hãi vì bị bà mẹ của Matika đọc được tâm tư, Đức Phật đã dạy ông không cần phải bận tâm về việc người khác nghĩ gì, mà chỉ cần làm một việc duy nhất: Canh chừng và chế ngự tâm ý của chính mình.

- Giải thích: Tâm trí con người vốn vô hình, vô tướng nên rất khó kiểm soát, bản chất của nó là khó nắm giữ, khinh động, theo các dục quay cuồng.

- Bài học: Bởi vậy, quá trình tu tập đòi hỏi phải:

+ Dùng trí tuệ tỉnh giác để theo dõi, quản trị tâm. Nhà thiền ví tâm như con trâu, chúng ta phải lấy trí tuệ của mình để “xỏ mũi” trâu thì mới chăn được. 

+ Người tu phải "phản quan tự kỷ", thường xuyên xoay lại nhìn vào tâm mình để xem xét, quan sát thiện - ác, bởi chỉ khi điều phục được tâm thì sự an lạc, hạnh phúc sẽ đến.

2. Không được sống buông lung, phóng túng 

 Các vị Tỳ-kheo trong hội chúng đã cảnh tỉnh nhau tuyệt đối không được sống buông lung, vì "trước mặt chúng ta là tám cửa địa ngục sừng sững luôn rộng mở như cửa nhà của chúng ta".

- Giải thích: Sống phóng dật được xem là con đường đọa lạc, Đức Phật từng dạy người sống phóng dật giống như kẻ đã chết. Sáu căn của con người nếu buông thả tạo ác nghiệp thì đều có tầng địa ngục tương ứng đón chờ. 

- Bài học: Người tu tập phải luôn cảnh tỉnh, kiểm thúc thân tâm và tinh tấn tu hành để tránh rơi vào địa ngục khổ đau. 

Xem thêm: Địa ngục là gì? Cách thoát khỏi cảnh giới đau khổ theo lời Phật dạy

3. Sự chân thật, ngay thẳng tuyệt đối

Lời nhắc nhở lẫn nhau của các Tỳ-kheo thời Đức Phật đã chỉ rõ: Ân huệ của chư Phật không thể đến với người dối trá, dù hắn có bước theo dấu chân của các Ngài. 

- Giải thích: Tâm dối trá, khuất lấp, gian xảo,… - tức tâm bất thiện sẽ không bao giờ được chư Phật hộ niệm hay cộng hưởng được ân huệ của chư Phật. 

- Bài học: Người bước chân vào cửa đạo, nguyện tu theo con đường giác ngộ giải thoát của Đức Phật thì nhất khoát phải nắn tâm mình thật chân thật và ngay thẳng. Nếu đem sự giả dối vào trong sự tu tập là tự đào hố chôn vùi chính mình. Do vậy, việc buông bỏ cái ác, bất thiện pháp và lấy đức chân thật làm đầu chính là nền tảng cốt lõi để tu hành. 

4. Hiểu về luân hồi để trưởng dưỡng lòng từ bi 

Vị Tỳ-kheo thứ 61 và bà mẹ của Matika từng là vợ chồng trong kiếp thứ 99 và 100, từng làm hại nhau nhưng cũng từng tha mạng, cứu giúp nhau. 

- Giải thích:

+ Tất cả chúng sinh trôi đã trôi lăn trong vô lượng kiếp luân hồi, tất thảy đều từng là người thân, quyến thuộc của nhau. 

+ Như trong kinh Đại Báo Phụ Mẫu Trọng Ân, có ghi lại lời Đức Phật thuyết rằng: Ngài A Nan từng thắc mắc khi trông thấy Đức Phật lạy đống xương khô. Đức Phật giải thích, đống xương khô ấy đã từng là ông bà hoặc mẹ cha của Như Lai trong ngàn muôn ức kiếp trước, nên Ngài chí thành kính lễ.

- Bài học: Cho nên chúng ta phải:

+ Nhìn nhận vạn vật dưới góc độ luân hồi này giúp chúng ta khơi dậy lòng từ bi, biết yêu thương, tha thứ và sách tấn nhau cùng tiến bộ thay vì oán hận. 

+ Thấy được dòng luân hồi rất dài, đó là do vô minh (không thấy biết sự thật) dẫn dắt chúng sinh tái sinh trong luân hồi khổ đau. Cho nên, chỉ có chánh Pháp Phật mới giúp chúng ta chặt đứt được xiềng xích luân hồi để giải thoát khỏi đường sinh tử và đạt được tự do tự tại, chân thật hạnh phúc.

Xem thêm: Kiếp luân hồi: Sự tái sinh chuyển kiếp và cách thoát khỏi khổ đau

5. Bổn phận của Tăng đoàn và hàng cư sĩ tại gia

Sự tương hỗ giữa chư Tăng và cư sĩ rất gắn bó với nhau. Và bổn phận cũng rất quan trọng:

- Đối với Tăng Ni: Cần phải ý thức sâu sắc bổn phận của mình, giữ gìn chí nguyện của mình như 60 vị Tỳ-kheo trong câu chuyện. Chư Tăng Ni phải tự mình thấy được nhân duyên thù thắng xuất gia làm đệ tử Phật và phải tinh tấn tu tập để đền đáp ân của đàn na thí chủ. Giữ trọn bổn phận này mới giúp đạo Pháp trường tồn và đem lại lợi ích cho chúng sinh. 

- Đối với cư sĩ tại gia: Vai trò của Phật tử tại gia - người hộ trì cho Tam Bảo, ngoại hộ Phật Pháp rất quan trọng, giống như cách hộ độ khéo léo của bà mẹ Matika mới thật xứng đáng. Tuy nhiên, một số Phật tử có lòng tốt nhưng hộ trì không đúng Pháp nên đã vô tình làm hỏng con đường tu của các thầy. 

Bởi vậy, người cư sĩ bắt buộc phải học Phật Pháp thì mới biết cách cúng dường đúng Pháp và trợ duyên cho Tăng đoàn tu tập giải thoát.

Trên đây là những phân tích của Thầy Thích Trúc Thái Minh về nữ cư sĩ dùng thần thông hộ độ 61 vị Tỳ-kheo đắc quả A-la-hán. Đó là một minh chứng cho giá trị của sự tinh tấn tu tập và sự cúng dường, ngoại hộ đúng chánh Pháp. Qua sự kiện về Thánh cư sĩ, chúng ta không chỉ ngưỡng mộ trí tuệ, đức khiêm tốn và tâm từ bi của bà, mà còn thấm thía 5 bài học sâu sắc: phải luôn canh chừng tâm ý, sống ngay thẳng, không phóng dật, thấu hiểu nhân quả luân hồi và biết rõ bổn phận của người xuất gia lẫn tại gia. 

Hy vọng bài viết đã mang đến cho quý vị những góc nhìn giá trị để soi rọi lại tự tâm; từ đó tinh tấn tu hành, làm tròn bổn phận của người con Phật và hướng đến sự an lạc, giải thoát rốt ráo.