Kosiya là một vị trưởng khố giàu có sống vào thời Đức Phật. Ông nắm giữ khối tài sản khổng lồ lên tới 800 triệu đồng tiền vàng nhưng lại sống một cuộc đời bần hàn bởi bản tính keo kiệt và bỏn xẻn tột độ. Đỉnh điểm của sự mê muội là khi ông nhìn thấy người nghèo ăn chiếc bánh chiên rẻ tiền, dù lòng khao khát tột cùng nhưng vì sợ hao tốn của cải, vị đại phú gia ấy đã quyết ôm bụng đói, chịu đựng sự hành hạ của cơn thèm khát thay vì bỏ tiền để mua một bữa ăn đơn sơ cho chính mình. 

Câu chuyện của Kosiya trong Kinh Pháp Cú là một minh chứng sống động về việc tâm tham ái trói buộc con người, khiến con người làm nô lệ cho vật chất. Tuy nhiên, bằng lòng đại bi, Tôn giả Mục Kiều Liên đã sử dụng thần thông và phương tiện thiện xảo giúp Kosiya bừng tỉnh cơn mê, buông xả hoàn toàn để tâm được giải thoát và trở thành người Phật tử tín tâm hộ trì Tam Bảo. Sau đó, ông cũng được Phật độ chứng Sơ quả (quả Dự Lưu). 

Kosiya keo kiệt – Bi kịch của một người bị lòng tham trói buộc

Niggardly Kosiya (thường gọi là Kosiya) là một vị trưởng khố (quan coi giữ ngân khố quốc gia, quản lý vàng bạc châu báu của vua) sống tại thành phố Jaggery, gần kinh đô Vương Xá của nước Ma Kiệt Đà. 

Ông sở hữu khối tài sản vô cùng lớn, lên tới 800 triệu đồng tiền vàng. Dù cực kỳ giàu có, Kosiya lại là người vô cùng hà tiện, chẳng bao giờ bố thí, dù chỉ một giọt dầu nhỏ xíu đủ đọng trên đầu ngọn cỏ, thậm chí còn không dám ăn. Của cải của ông được ví như “một hồ nước bị ma ám” không ai dám đụng tới; bản thân ông, vợ con, hay các tu sĩ đều không được thụ hưởng bất cứ thứ gì từ sự giàu có đó.

Hành trình cảm hoá vị trưởng khố Kosiya keo kiệt nhất thành 

1. Khởi nguồn sự việc: Cơn thèm khát chiếc bánh chiên

Một hôm, trên đường đi chầu vua về, Kosiya tình cờ nhìn thấy một người nghèo khổ, gần chết đói đang ăn một chiếc bánh chiên với cháo chua. Cảnh tượng đó khiến ông nảy sinh cơn thèm khát tột độ. Tuy nhiên, bản tính keo kiệt trỗi dậy, ông sợ nếu nói ra thì người nhà sẽ đòi ăn theo, gây tốn kém các nguyên liệu như mè, mật mía, đường thô và nhiều thứ khác.

Để bảo vệ khối tài sản của mình, Kosiya quyết định im lặng chịu đựng cơn đói. Sự kìm nén khiến ông mệt mỏi, mặt mày tái mét, xanh xao vàng vọt, gân nổi khắp người và cuối cùng phải nằm vật ra, ôm chặt thanh giường. Tuy quá đau đớn vì đói nhưng nghĩ đến của cải bị tốn kém hao phí, ông chẳng dám hé môi với ai.

2. Sự toan tính chi li và cuộc trốn tránh trên lầu bảy

Khi bà vợ đến xoa lưng và gạn hỏi mãi, ông mới dám thều thào thú nhận rằng mình thèm một chiếc bánh chiên. Bà vợ hào phóng đề nghị sẽ nấu đãi cho cả thành phố, nhưng Kosiya đã la lên phản đối. Sau đó, bà đề nghị nấu đãi bà con dọc đường phố này, rồi người trong nhà, và cuối cùng là đãi hai vợ chồng cùng con cái, nhưng ông đều nhất quyết phản đối vì sợ phung phí. Cuối cùng, ông cấm vợ ăn và yêu cầu chỉ làm duy nhất một chiếc bánh thật nhỏ cho riêng ông ăn.

Để tránh ánh mắt dòm ngó và xin xỏ của người khác, Kosiya căn dặn vợ để lại những hạt gạo nguyên, chỉ được dùng những hạt gạo vỡ để nướng bánh. Ông bắt vợ mang lò than, khuôn nướng, một chút sữa với mật mía, mật ong và đường thô, rồi leo lên tận tầng chót của tòa nhà bảy tầng nướng bánh và ông sẽ ngồi ăn tại chỗ ở đó. Bà vợ chỉ biết vâng theo.

3. Sự xuất hiện và lòng nhẫn nại của Ngài Mục Kiều Liên

Đức Phật sai phái Ngài Mục Kiều Liên đến hoá độ Kosiya

Sáng sớm hôm đó, Đức Phật xuất định đại bi Tam Muội, dùng Phật nhãn quán sát và biết vợ chồng Kosiya (cách tinh xá 45 dặm) đã đủ duyên lành để hóa độ. Ngài sai trưởng lão Mục Kiều Liên đến lầu bảy nhà Kosiya để giáo hóa cho ông ta biết xả bỏ và dùng thần thông đưa hai ông bà cùng rổ bánh về tinh xá Kỳ Viên. Đức Phật sẽ cùng 500 vị Tỳ-kheo ngồi trong tinh xá thọ thực bánh chiên.

Cuộc “đối đầu” trên không của Ngài Mục Kiều Liên và Kosiya

Chỉ trong khoảnh khắc, Ngài Mục Kiều Liên dùng thần thông bay đến và đứng lơ lửng trước cửa sổ tầng bảy với hào quang rực rỡ. Trưởng khố trông thấy Ngài, liền run như cầy sấy. Ông đã trốn lên tận đây cũng vì sợ có người đến khất thực, vậy mà “ông bạn” này lại lù lù hiện ra. Không biết rằng Trưởng lão muốn là được, trưởng khố thở phì phò giận dữ, nghe như muối và đường ném vào lửa.

Kosiya tức giận, mắng mỏ và kiên quyết không cho Ngài Mục Kiều Liên bánh. Bất chấp sự xua đuổi, Ngài Mục Kiều Liên vẫn thản nhiên đi tới đi lui, ngồi kiết già, rồi đứng trên thành cửa sổ theo những lời thách thức của Kosiya. Ngài thậm chí còn phun khói mù mịt khắp nhà khiến Kosiya cay xè mắt. Vì sợ cháy nhà, Kosiya không dám thách Ngài phun lửa và cuối cùng phải nhượng bộ.

4. Phép màu từ rổ bánh và sự thức tỉnh của Kosiya

Để tống khứ Trưởng lão Mục Kiều Liên, Kosiya bảo vợ nặn một chiếc bánh thật nhỏ để bố thí. Tuy nhiên, khi bà vợ thả một miếng bột nhỏ vào nồi, nhờ thần lực của Ngài Mục Kiều Liên, miếng bột phình to tràn cả chảo. Kosiya tiếc của, tự tay cấu một tí tẹo bột bỏ vào nhưng bánh lại càng phình to hơn cái trước.

Cứ thế, cái bánh nướng sau to hơn cái trước. Cuối cùng, mọi chiếc bánh nướng ra đều dính chặt lại với nhau. Hai vợ chồng dùng hết sức lực cũng không thể nào dứt chúng ra được. Cuộc vật lộn với chính lòng tham khiến Kosiya toát mồ hôi hột, mệt mỏi và kiệt sức. Quá chán ngán và bực tức, cơn thèm ăn cũng tan biến, ông bảo vợ đem tặng cả rổ bánh cho Ngài Mục Kiều Liên.

5. Kosiya được hóa độ và đắc quả Thánh

Ngay khi thiện tâm bố thí của Kosiya vừa nảy nở, Trưởng lão Mục Kiều Liên thuyết Pháp cho hai ông bà, nêu công hạnh của Tam Bảo, bắt đầu với câu: “Sự bố thí là cách tế lễ chân chính nhất”. Ngài giải thích phước báo của hạnh bố thí và các công đức khác, rõ ràng như mặt trăng trong bầu trời. 

Kosiya nghe xong liền phát khởi tín tâm, mời Trưởng lão đến gần, ngồi xuống giường thọ thực. Ngài Mục Kiều Liên liền bảo ông bà mang bánh đến chỗ Thế Tôn cúng dường. Và sau đó, Trưởng lão dùng thần túc thông giữ nguyên đầu cầu thang ở nhà Kosiya nhưng kéo chân cầu thang dài 45 dặm đặt ngay tại cổng tinh xá Kỳ Viên. Việc di chuyển này diễn ra nhanh hơn là đi từ tầng lầu trên xuống tầng lầu dưới.

Hai vợ chồng Kosiya đến diện kiến Đức Phật và dâng cúng toàn bộ rổ bánh cho Ngài cùng 500 Tỳ-kheo. Kỳ lạ thay, sau khi Thế Tôn lấy vừa đủ dùng, các Tỳ-kheo dùng xong, cả hai ông bà cũng ăn no, nhưng bánh vẫn còn. Sau khi chia bánh cho toàn thể Tỳ-kheo trong tinh xá và những người xin ăn đồ thừa, bánh vẫn không giảm. Đức Phật bèn chỉ dạy đem bánh ra để ngoài cổng Kỳ Viên (ngày nay nơi đó có tên là Hang Bánh).  

Hai ông bà đến chỗ Thế Tôn, đứng kính cẩn một bên. Đức Phật hồi hướng công đức, hai vợ chồng Kosiya lập tức chứng Sơ quả (quả Dự Lưu). Vị trưởng khố keo kiệt ngày nào đã dùng toàn bộ gia sản 800 triệu đồng tiền vàng của mình để phục vụ giáo đoàn của Đức Phật. Về sau, Đức Phật tán thán công hạnh của Ngài Mục Kiều Liên, cũng như giải thích về Kosiya và Ngài Mục Kiều Liên đã có nhân duyên hóa độ nhau từ nhiều tiền kiếp cho các vị Tỳ-kheo.

4 bài học giúp thay đổi nhận thức từ câu chuyện của Kosiya

1. Sức mạnh của nghiệp lực

Câu chuyện cho thấy sự chi phối đáng sợ của nghiệp lực, vì nghiệp tham dè xẻn trong tiền kiếp đã tạo ra những cảm thọ tiếc của, khiến ông Kosiya giàu có nhưng không dám ăn tiêu, tự làm khổ mình và người thân.

Bài học: Trong kinh Phật dạy rằng: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý (sáu căn) đều là quả của nghiệp cũ. Thân tâm hiện tại của mỗi chúng sinh chính là tổng báo của vô lượng nghiệp cũ kết thành. Tuy nhiên, những hành vi của chúng ta hiện tại chính là tạo nghiệp mới nhưng nghiệp mới có nhuốm màu của nghiệp cũ rất nhiều, chứ không phải mọi việc đều nghiệp mới hết. 

Cho nên, chúng ta phải học Phật Pháp để biết gieo trồng những hạt giống thiện nghiệp, từ đó hoá giải dần các ác nghiệp trong quá khứ. Bởi vậy, Đức Phật dạy chúng ta tu tập chính là hàng ngày nhặt bỏ các điều ác, bất thiện và tích lũy những điều thiện lành vào tâm.

2. Tâm từ bi và sự nhẫn nại của chư Phật, Bồ Tát

Ngài Mục Kiều Liên nghe lời Phật chỉ dạy nên đã dùng thần thông để quyết hoá độ cho hai ông bà Kosiya. Dù cho vị trưởng khố tham lam, tâm tính bỏn xẻn cương quyết muốn đuổi Ngài đi; tuy nhiên, với phương tiện giáo hoá thiện xảo, Ngài Mục Kiều Liên đã quy phục được tâm tính Kosiya.

Bài học: Qua câu chuyện, chúng ta thấy được lòng từ vô lượng của chư Phật và các bậc Thánh Tăng. Vì lợi ích cho chúng sinh, các Ngài sẵn sàng làm tất cả mọi phương tiện để dẫn dắt, cứu độ chúng sinh.

- Sự nhẫn nại của Ngài Mục Kiều Liên đã chiến thắng tất cả. Ngài đến hoá độ cho hai ông bà Kosiya không phải vì miếng ăn. Mà đó chính là sự vâng lời Phật dạy, cũng như vì tâm đại bi của bậc Thánh, quyết hoá độ cho hai ông bà này. Dù Trưởng lão Mục Kiều Liên bị Kosiya nhục mạ nhưng Ngài vẫn chấp nhận để làm sao cho chúng sinh khởi được thiện tâm.

- Bậc Thánh không quản ngại khó khăn, sẵn sàng chịu sự xúc phạm hay hành hạ chỉ để khơi dậy được một mầm mống nhỏ bé của thiện tâm (như tâm bố thí) ở những người đang chìm đắm trong vô minh và sự ích kỷ.

Xem thêm: Tâm Bồ đề là gì? Phát Bồ đề tâm giúp dứt trừ khổ đau, sinh phước nhiều đời

3. Tâm là gốc rễ của khổ đau và giải thoát

Trước khi Kosiya giác ngộ, ông bị lòng tham, tính bỏn xẻn, tâm keo rít làm khổ cuộc đời chính mình và những người xung quanh. Thế nhưng, nhờ sự hoá độ của Ngài Mục Kiều Liên, Kosiya đã giác ngộ, buông bỏ hết tất cả và đạt được tâm thanh thoát, nhẹ nhàng và giải thoát.

Bài học: Tâm là đầu mối của mọi sinh tử luân hồi và cũng là đầu mối của giải thoát. Cho nên, chúng ta phải biết quay về tâm và chăm lo cho tâm của mình để đạt được lợi ích.

Dẫn chứng kinh điển: Như trong kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy: 

“Tâm dẫn đầu các Pháp

Tâm làm chủ tâm tạo

Nếu với tâm thiện lành

Nói lên hay hành động

An lạc sẽ theo sau

Như bóng chẳng rời hình”.

Xem thêm: Hiểu về tâm: Bí quyết để vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống

4. Hạnh độ sinh của bậc Thánh Tăng

Khi các Tỳ-kheo đến pháp đường bàn tán thần thông cùng oai lực của Ngài Mục Kiều Liên đã chiêu phục trưởng khố. Đức Phật nghe qua và dạy:

- Này các Tỳ-kheo! Một Tỳ-kheo muốn giáo hóa một gia chủ không làm hại đức tin, không làm hao của cải, không áp chế cũng không làm họ để giảng cho họ hiểu công hạnh của Phật, như con ong đậu trên hoa hút mật. Con ta, Mục Kiều Liên, đúng là một Tỳ-kheo như thế.

Ðể tán thán Trưởng lão Mục Kiều Liên, Phật nói Pháp cú:

Như ong đến với hoa,

Không hại sắc và hương,

Che chở hoa, lấy nhụy,

 Bậc thánh đi vào làng.

Bài học: Đức Phật khen ngợi Ngài Mục Kiều Liên giáo hóa gia chủ đúng như hạnh của con ong đến với bông hoa, chỉ hút mật mà không làm tổn hại đến màu sắc hay hương thơm của hoa. Điều này tượng trưng cho vị Tỳ-kheo ôm bình bát đi khất thực, đem hình ảnh giải thoát đến khắp muôn nơi; cũng như độ sinh một cách nhẹ nhàng, không làm hao tổn, tổn hại đến ai. 

Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về câu chuyện Kosiya keo kiệt, giúp chúng ta nhận diện rõ về lòng tham và sức mạnh chuyển hóa của Phật Pháp. Câu chuyện còn là tấm gương soi chiếu cho mỗi người trong đời sống hiện đại. Mong rằng qua hình ảnh của trưởng khố Kosiya, mỗi độc giả sẽ biết nuôi dưỡng tâm bố thí, học cách xả ly để tìm thấy hạnh phúc, tự tại thực sự ngay trong giây phút hiện tại.