Nói thêu dệt là một trong bốn nghiệp của khẩu mà nhiều người thường mắc phải. Đức Phật từng dạy, phàm là con người sinh ra đã có sẵn một “cái búa” trong miệng. Nếu nói lời độc ác, “thêm mắm dặm muối” hay thổi phồng sự thật,... thì chính cái búa ấy sẽ khiến chúng ta phải chịu tai họa, đau khổ. 

Vậy nên, mỗi người cần xa lìa lời nói thêu dệt, thực tập nói đúng sự thật, lợi ích, nói lời yêu thương, từ bi,... để được mọi người thương mến, kính trọng, có trí tuệ,... 

Nói thêu dệt là gì? 

Nói thêu dệt (hay còn gọi là ỷ ngữ) nghĩa là:

- “Thêu” là đơm đặt, thêm mắm dặm muối, “tô hồng vẽ chuyện” lên khiến bản chất sự việc/câu chuyện bị thay đổi. “Dệt” là gom góp các chuyện với nhau, kết lại thành những chuyện tày đình.  

- Thêu dệt còn được hiểu là dùng những từ ngữ bóng bẩy, mỹ từ để mô tả những việc tình ái sướt mướt, lâm ly để lay động lòng người, khiến họ sinh ra tâm đam mê sắc dục, dục lạc.

5 hiểm họa từ “chiếc lưỡi” thêu dệt

1. Làm sai lệch sự thật: Chúng ta đơm đặt, tô vẽ câu chuyện khiến người nghe hiểu sai bản chất của sự việc. Đây là việc vô cùng nguy hiểm.

2. Gây đổ vỡ và đau khổ: Có nhiều người với dụng ý xấu mà nói lời thêu dệt khiến người khác nghi ngờ lẫn nhau, dẫn đến tan nát, đổ vỡ. Ví dụ, thêu dệt chuyện chồng nhà hàng xóm đi cùng cô gái khác, khiến gia đình họ đổ vỡ.

3. Làm ô nhiễm xung quanh: Người nói không suy nghĩ, nói lời ác, dối trá, nói lời chia rẽ, thêu dệt,... thì lời nói đó như “rác”, khiến ô nhiễm môi trường xung quanh. 

4. Hao tổn phúc báu: Khi chúng ta có những lời nói khiến bản thân được hạnh phúc, an vui, phấn chấn - đó chính là lời nói mang lại phúc báu. Ngược lại, nếu chúng ta nói lời ác, không đúng sự thật,... khiến mệt mỏi, u ám - đó chính là lời nói làm hao tổn, mất phúc báu. 

5. Xã hội điên đảo, mất lòng tin với nhau: Từ nơi miệng mà phát sinh những lời nói dối trá, thêu dệt,... khiến anh em, bạn bè, xã hội mất lòng tin với nhau.

Trong kinh Tiểu Bộ - Tập V ghi lại sự kiện về một vị Tỳ kheo Kokalika vì lòng ganh ghét nên đã vu khống Ngài Xá Lợi Phất và Ngài Mục Kiều Liên làm nhiều điều đồi bại. Ông đã đến gặp Đức Phật và khẳng định ba lần rằng, hai Ngài là những người "ác dục", mặc cho Đức Phật đã ba lần ngăn cản và khẳng định hai Ngài hoàn toàn thanh tịnh. Sau khi rời khỏi chỗ Đức Phật, toàn thân Kokalika mọc mụn nhọt to dần, vỡ ra và bỏ mạng, đọa địa ngục Sen Hồng.

2 động cơ dẫn đến lời nói thêu dệt 

Những người thường hay nói ba hoa, khoác lác, thêu dệt,... xuất phát từ 2 động cơ sau: 

1. Xuất phát từ tâm tham: 

- Người nói thêu dệt muốn người khác hiểu hết giá trị lời nói của mình, hoặc muốn người nghe nể phục, tăng phần hấp dẫn của câu chuyện. Họ muốn mọi người thấy lời nói, bản thân mình là quan trọng; muốn mình trở thành người đưa tin đặc biệt, bí mật cho người khác. Đó xuất phát từ tâm tham danh. 

- Người nói thêu dệt thường thổi phồng, nói không đúng sự thật các sự việc để đề cao mình hoặc người mình định nói đến nhằm thỏa mãn mục đích, lợi ích cá nhân. Hay vì mục đích vụ lợi mà nhiều người thêm mắm dặm muối, nói khéo để tăng giá trị hàng hóa; nhưng thực tế bản chất sản phẩm không được như vậy. 

2. Xuất phát từ tâm ác hại, ghen tị, đố kỵ,...: Do tâm bất thiện mà thổi phồng, đơm đặt, thêu dệt sự việc từ nhẹ thành nặng, từ ít thành nhiều,... khiến các bên hiểu lầm, hãm hại nhau. 

Xa lìa nói thêu dệt được 5 kết quả tốt đẹp

Nếu xa lìa lời nói thêu dệt, chúng ta được 5 kết quả tốt đẹp, thù thắng, được ghi lại đầy đủ trong kinh Thập Thiện, kinh Nghiệp Báo Sai Biệt, cụ thể: 

1. Được bậc trí thương mến: Đây là kết quả có giá trị, vì không phải ai cũng được người trí mến thương, yêu quý.

2. Có thể dùng trí tuệ giải đáp mọi câu hỏi đúng sự thật: Người xa lìa lời nói thêu dệt, không khoác lác thì khi ai hỏi đến, họ sẽ có cách trả lời tuyệt vời, đúng sự thật.

3. Có oai đức hơn hết, không hư dối đối với hàng Trời, người: Người này sẽ được cả Trời, người kính phục, kính mến, hộ trì.

4. Được quả báo làm người: Không nói lời thêu dệt là một trong 10 nghiệp khiến chúng ta được quả báo làm người trong kiếp vị lai. 

5. Lời nói đúng đắn, chính xác, trở thành sự thật trong tương lai: Như Đức Phật là người nói đúng tuyệt đối, không sai sót bất cứ điều gì. Đó là kết quả từ công đức của việc không nói lời thêu dệt. 

5 tiêu chuẩn của lời nói cao quý 

Mỗi người nên thực tập, rèn giũa 5 điều sau để lời nói trở nên cao quý, có giá trị. 

1. Nói hợp thời, đúng lúc: Đây là điều rất quan trọng. Ví như có người đang bực tức thì mình nên lựa lời để giúp họ xoa dịu cơn bực. Hay khi nói chuyện nên nhìn mặt mọi người, lựa hoàn cảnh để được đúng lúc, đúng thời,... Có nhiều người nói không đúng lúc, đúng thời mà mọi việc đổ vỡ. 

2. Nói chân thật: Lời nói phải chính ngữ, chân chính, phản ánh đúng sự thật, không nói bừa bãi, cẩn ngôn. 

3. Nói lời êm dịu, dễ nghe: Nói lời khiến người ưa thích, yêu mến,...; không nên nói lời khiến người khó chịu, ghét bỏ. 

4. Nói lời lợi ích: Nói lời mang lại lợi ích cho bản thân và mọi người xung quanh. 

5. Nói lời có năng lượng, từ bi: Lời nói có chứa chất liệu từ bi, khiến được dễ chịu. Nếu muốn góp ý cho người, chúng ta nên chỉnh tâm của mình, muốn cho họ tiến bộ, tốt đẹp thì lúc đó mới nên nói. 

Trên đây là những phân tích của Thầy Thích Trúc Thái Minh về lời nói thêu dệt. Hy vọng rằng, qua bài viết này, mỗi người sẽ xa lìa lời nói đơm đặt, thực tập nói lời ái ngữ, chân thật,... để được mọi người kính trọng, yêu quý, an vui, hạnh phúc,...