Ngày 14/9/2026
2 vị Tỳ kheo không phóng dật và bài học về sự tinh cần, biết đủ
Ngày 14/9/2026
Mục lục [Hiện]
Tăng đoàn thời Đức Phật còn tại thế có rất nhiều vị Tỳ kheo đặc biệt, là những tấm gương sáng trong đời sống thiểu dục tri túc, tinh cần, không phóng dật,... Trong đó có 2 vị Tỳ kheo được nhắc đến trong Tích truyện Pháp Cú, một vị Tỳ kheo chỉ vừa nghe 4 câu kệ đã chứng đắc Thánh quả, vị Tỳ kheo còn lại trọn đời kiên định sống thiểu dục tri túc để được gần kề Niết bàn, không đọa lạc.
Tìm hiểu về phẩm hạnh và đời sống tu hành đặc biệt của 2 vị Tỳ kheo này sẽ giúp chúng ta sống biết đủ, giữ tâm không phóng dật để khai mở trí tuệ, dứt trừ phiền não, được hạnh phúc, an vui.
Không phóng dật, không tham dục: 2 vị Tỳ kheo vâng lời Phật dạy đạt được Thánh quả
1. Vị Tỳ kheo sống không phóng dật: Chứng Thánh quả chỉ sau 4 câu kệ
Một vị Tỳ kheo sau khi nhận đề tài thiền quán từ Đức Phật thì lui vào rừng tu tập. Mặc dù đã cố gắng nhưng ông vẫn không chứng quả A La Hán. Sau đó, ông rời nơi an cư, trở về chỗ Đức Phật xin đổi đề tài thiền quán khác. Trên đường trở về, ông đi ngang qua một khu rừng lớn đang cháy dữ dội, liền trèo lên đỉnh một ngọn núi trọc và ngắm ngọn lửa bừng cháy thiêu đốt mọi vật. Ngay khoảnh khắc ấy, ông mong muốn tất cả những chướng ngại lớn và nhỏ sẽ được ngọn lửa trí tuệ của Thánh đạo đốt cháy hết.
Ðức Phật ngồi trong hương thất, thấy hết diễn biến tư tưởng của Tỳ kheo nên Ngài liền phóng quang đến trước mặt Tỳ kheo nói kệ:
Vui thích không phóng dật,
Tỳ-kheo sợ phóng dật
Bước tới như lửa bừng,
Thiêu kiết sử lớn nhỏ.
Vị Tỳ kheo cung kính lắng nghe Đức Phật chỉ dạy (ảnh minh họa)
Vừa dứt câu, vị Tỳ kheo thiêu đốt hết mọi trói buộc và chứng A La Hán cùng những thần thông. Sau đó, ông bay lên hư không đến gặp Đức Phật, tán thán và ca ngợi kim thân Ngài.
2. Vị Tỳ kheo sống thiểu dục tri túc: Gần kề đến Niết bàn, không bị đọa lạc
Tissa vốn là chàng trai xuất thân trong gia đình có địa vị và sinh sống tại thành phố không xa thành Xá Vệ. Sau khi giác ngộ Phật Pháp, anh từ bỏ đời sống thế tục, xuất gia trong Tăng đoàn của Đức Phật. Trở thành vị Tỳ kheo, ông nổi tiếng sống thanh đạm, tri túc, trong sạch và kiên quyết. Hàng ngày, ông chỉ thường khất thực trong làng (nơi có thân quyến, họ hàng), mà không đi đến kinh thành Xá Vệ (nơi có nhiều vị đại chí chủ giàu có cúng dường) gần đó để khất thực.
Tỳ kheo Tissa thường đi khất thực trong làng (ảnh minh họa)
Thấy vậy, các Tỳ kheo cho rằng ông chỉ giao thiệp thân mật với quyến thuộc. Khi Đức Phật biết chuyện, Ngài liền cho gọi Tissa đến và hỏi:
- Tỳ kheo, có thật ông đã sống như vậy không?
Tissa đáp:
- Bạch Thế Tôn, không đúng sự thật khi nói con giao thiệp thân thiết với họ hàng. Con chỉ nhận nơi họ thức ăn vừa đủ. Chỉ vì nhu cầu gìn giữ mạng sống, nên dù ngon dù dở, con thấy rằng không cần phải trở về tinh xá để tìm vật thực nữa. Con không giao thiệp thân mật với quyến thuộc, bạch Thế Tôn!
Đức Phật biết được tâm ý của Tỳ kheo liền khen ngợi:
- Lành thay! Lành thay! Tỳ kheo! Không có gì lạ, là đệ tử của Ta tất nhiên ông phải biết sống thiểu dục. Thiểu dục là ý hướng và thói quen của Ta.
Và sau đó, Đức Phật kể câu chuyện quá khứ. Thuở xưa, có mấy nghìn con vẹt sống ở rừng cây sung xứ Hy Mã Lạp Sơn trên bờ sông Hằng. Khi những trái sung trên cây rụng hết, vẹt chúa bèn ăn những gì tìm được và rất hạnh phúc mãn nguyện khi ở lại nơi ấy. Sự hạnh phúc và mãn nguyện của vẹt khiến cung trời của Ðế Thích (Sakka) rúng động.
Ðế Thích tìm lý do và quyết định thử thách con vẹt. Ông dùng thần lực giáng xuống cây sung khiến cành lá đổ la liệt, chỉ còn gốc cây với nhiều lỗ hổng và vết nứt. Khi ấy, vẹt không đi đâu khác, nó vẫn đậu trên cây sung không ngại nắng gió.
Ðế Thích thấy vẹt vẫn hạnh phúc và mãn nguyện, bèn biến thành ngỗng chúa
Thiện Sanh trong hình dáng nữ thần Asura dẫn đường đến rừng cây sung. Ông đậu tại một cái cây gần nơi vẹt trú ngụ và mở đầu câu chuyện bằng bài kệ:
Có những cây lá xanh
Những cây nặng trĩu trái
Tại sao vẹt lại thích
Ở trên cây bị đốn ngã trơ trọi?
Kể đến đây, Đức Phật nói:
- Lúc ấy Ðế Thích là A Nan Đà, còn vẹt chúa chính là Ta. Vì thế này các Tỳ kheo,
thiểu dục là ý hướng và thói quen của Ta. Do đó không có gì lạ khi đệ tử của Ta là
Nigamavàsì Tissa biết sống hạnh phúc và mãn nguyện không bị sa đọa, không những thế còn gần đến Niết Bàn.
Đức Phật từ bi chỉ dạy cho Tỳ kheo Tissa (ảnh minh họa)
Ðức Phật nói tiếp Pháp Cú sau:
Vui thích không phóng dật,
Tỳ-kheo sợ phóng dật,
Không thể bị thối đọa,
Nhất định gần Niết-bàn.
Bài học trên bước đường tu: Không phóng dật, không tham cầu dục lạc
1. Thấu hiểu nguy hiểm của phóng dật và quyết tâm từ bỏ
Dẫn chứng: 2 vị Tỳ kheo trên đều có điểm chung là sống không phóng dật, luôn tinh tấn tu tập và cuối cùng thành tựu đạo quả.
Bài học: Phóng dật là bất thiện, nguy hiểm, sẽ phá vỡ tất cả mọi thiện căn và thành tựu trong cuộc đời của mỗi người. Đức Phật cũng dạy rằng: Không phóng dật là đường sống, phóng dật là đường chết. Đối với người tại gia, nếu phóng dật thì gia đình, sự nghiệp,... sẽ mất hết, đổ vỡ, tan nát. Còn đối với người xuất gia, phóng dật sẽ khiến mất giới thân tuệ mạng, dễ dàng phạm giới.
Nên biết rằng, không phóng dật là phẩm chất quý báu. Dù ở tại gia hay xuất gia, chúng ta đều nên rèn hạnh không phóng dật, biết tu tập tâm phòng hộ, giữ mình, cẩn trọng để không bị tâm phóng dật dẫn dắt khiến phạm phải những điều tội lỗi và sa ngã.
2. Không tham cầu dục lạc, sống biết đủ sẽ được an lạc, hạnh phúc
Dẫn chứng: Vị Tỳ kheo Tissa: Vì giữ gìn mạng sống, nên dù thức ăn có ngon hay dở, cũng chỉ khất thực trong làng, không tới tinh xá để khất thực thêm nữa.
Bài học: Tri túc (biết đủ) sẽ giúp chúng ta được an lạc. Sự tri túc không phải tiêu cực, không có nghĩa là mặc kệ, không làm gì. Ngược lại, chúng ta nên biết cố gắng, tận lực, biết dừng và biết đủ.
Nếu chúng ta tham dục nhiều sẽ bị trói buộc, khổ đau. Vậy nên, con đường đi đến giải thoát chắc chắn là con đường thiểu dục. Thiểu dục chính là ý hướng, thói quen và là hạnh của tất cả chư Phật.
Thiểu dục tri túc là hạnh của tất cả chư Phật (ảnh minh họa)
Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về 2 vị Tỳ kheo không phóng dật và bài học về sự tinh cần, sống biết đủ,... Mong rằng, qua bài viết trên, chúng ta sẽ cố gắng rèn luyện tâm tinh tấn, không buông lung, sống thiểu dục tri túc,... để có được hạnh phúc, an lạc, tiến đến chứng đắc Thánh quả.
Phật Pháp và đời sống🞄 14/9/2026
Học từ cái dù: Bí quyết dùng trí tuệ và giới đức làm “mái che” vững chắc cho nội tâm, giúp ngăn chặn phiền não, tà kiến và chuyển hóa “tâm bệnh” hiệu quả.
Phật Pháp và đời sống 🞄 14/9/2026
Học từ cái dù: Bí quyết dùng trí tuệ và giới đức làm “mái che” vững chắc cho nội tâm, giúp ngăn chặn phiền não, tà kiến và chuyển hóa “tâm bệnh” hiệu quả.
Phật Pháp và đời sống🞄 08/9/2026
Tu tập là quá trình nghe học giáo lý nhà Phật để hiểu lời dạy của Đức Phật; từ đó biết cách ứng dụng, thực hành giúp đời sống được tự tại, an nhiên hơn.
Phật Pháp và đời sống 🞄 08/9/2026
Tu tập là quá trình nghe học giáo lý nhà Phật để hiểu lời dạy của Đức Phật; từ đó biết cách ứng dụng, thực hành giúp đời sống được tự tại, an nhiên hơn.
Phật Pháp và đời sống🞄 03/9/2026
Tham dục là những ham muốn của chúng ta về ngũ dục lạc ở trần gian. Bản chất của ham muốn này là sự thiêu đốt, từ đó dẫn chúng ta tới chỗ đau khổ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 03/9/2026
Tham dục là những ham muốn của chúng ta về ngũ dục lạc ở trần gian. Bản chất của ham muốn này là sự thiêu đốt, từ đó dẫn chúng ta tới chỗ đau khổ.
Phật Pháp và đời sống🞄 13/7/2026
Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ khoảng cách thế hệ, sự bám chấp vào cái “tôi” ích kỷ và những nhân bất thiện đã gieo trong quá khứ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 13/7/2026
Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ khoảng cách thế hệ, sự bám chấp vào cái “tôi” ích kỷ và những nhân bất thiện đã gieo trong quá khứ.
Phật Pháp và đời sống🞄 24/6/2026
Theo góc nhìn đạo Phật, nỗi sợ ma, hay sợ bóng tối là một cảm thọ sinh ra trong tâm khiến chúng ta phát sinh những tưởng tượng ma quỷ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 24/6/2026
Theo góc nhìn đạo Phật, nỗi sợ ma, hay sợ bóng tối là một cảm thọ sinh ra trong tâm khiến chúng ta phát sinh những tưởng tượng ma quỷ.
Phật Pháp và đời sống🞄 22/6/2026
Không trộm cắp chỉ hành vi không lấy đồ của người nếu không được họ đồng ý. Nhờ thực hành tâm này, ta sẽ nhận được sự yêu quý, tán thán của mọi người.
Phật Pháp và đời sống 🞄 22/6/2026
Không trộm cắp chỉ hành vi không lấy đồ của người nếu không được họ đồng ý. Nhờ thực hành tâm này, ta sẽ nhận được sự yêu quý, tán thán của mọi người.
Phật Pháp và đời sống🞄 20/6/2026
Phước báu đem lại cho ta nhiều sự tốt đẹp, may mắn trong cuộc sống. Để tạo phước báu mỗi ngày, ta nên tu học Phật Pháp, nuôi dưỡng tâm cung kính,..
Phật Pháp và đời sống 🞄 20/6/2026
Phước báu đem lại cho ta nhiều sự tốt đẹp, may mắn trong cuộc sống. Để tạo phước báu mỗi ngày, ta nên tu học Phật Pháp, nuôi dưỡng tâm cung kính,..
Bài viết Phật giáo🞄 18/6/2026
Các gia đình thường chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ để bày tỏ lòng thành dâng lên cúng Phật, các vị Thần linh và gia tiên.
Bài viết Phật giáo 🞄 18/6/2026
Các gia đình thường chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ để bày tỏ lòng thành dâng lên cúng Phật, các vị Thần linh và gia tiên.
Phật Pháp và đời sống🞄 13/6/2026
Hổ thẹn là nguồn tâm cần có đối với mỗi người. Khi biết hổ thẹn với tâm xấu, chúng ta sẽ biết quay lại sửa mình, quyết từ bỏ lỗi lầm để không bao giờ tái phạm.
Phật Pháp và đời sống 🞄 13/6/2026
Hổ thẹn là nguồn tâm cần có đối với mỗi người. Khi biết hổ thẹn với tâm xấu, chúng ta sẽ biết quay lại sửa mình, quyết từ bỏ lỗi lầm để không bao giờ tái phạm.
Phật Pháp và đời sống🞄 09/6/2026
Nhiều người xem ngày lành tháng tốt để buôn bán, cưới xin, xây nhà,... được suôn sẻ. Nhưng theo quan điểm đạo Phật, chọn ngày giờ không đem lại may mắn.
Phật Pháp và đời sống 🞄 09/6/2026
Nhiều người xem ngày lành tháng tốt để buôn bán, cưới xin, xây nhà,... được suôn sẻ. Nhưng theo quan điểm đạo Phật, chọn ngày giờ không đem lại may mắn.
Phật Pháp và đời sống🞄 04/6/2026
Tâm đố kỵ là tâm bất thiện, khiến chúng ta phải mệt mỏi, đau khổ, khó chịu. Để chuyển hoá tâm này, nên thực tập khen ngợi, giúp đỡ những người giỏi hơn mình,...
Phật Pháp và đời sống 🞄 04/6/2026
Tâm đố kỵ là tâm bất thiện, khiến chúng ta phải mệt mỏi, đau khổ, khó chịu. Để chuyển hoá tâm này, nên thực tập khen ngợi, giúp đỡ những người giỏi hơn mình,...
Phật Pháp và đời sống🞄 02/6/2026
Tết Đoan Ngọ (hay Tết Đoan Dương) có nghĩa là ăn Tết vào giờ Ngọ; thường được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm.
Phật Pháp và đời sống 🞄 02/6/2026
Tết Đoan Ngọ (hay Tết Đoan Dương) có nghĩa là ăn Tết vào giờ Ngọ; thường được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm.
Phật Pháp và đời sống🞄 31/5/2026
Giữ bí mật là làm cho những câu chuyện bí mật được tuyệt đối giữ kín.
Phật Pháp và đời sống 🞄 31/5/2026
Giữ bí mật là làm cho những câu chuyện bí mật được tuyệt đối giữ kín.
Phật Pháp và đời sống🞄 30/5/2026
Bậc hiền trí là người có trí tuệ và đạo đức sáng. Khi thân cận với người trí, chúng ta không chỉ tránh xa lầm lạc, mà còn nuôi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp.
Phật Pháp và đời sống 🞄 30/5/2026
Bậc hiền trí là người có trí tuệ và đạo đức sáng. Khi thân cận với người trí, chúng ta không chỉ tránh xa lầm lạc, mà còn nuôi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp.
Hoạt động Phật sự🞄 26/5/2026
Vào ngày 08/4/Bính Ngọ (tức 24/5/2026), chùa Ba Vàng đã long trọng tổ chức Đại lễ Phật đản PL.2570 – DL.2026.
Hoạt động Phật sự 🞄 26/5/2026
Vào ngày 08/4/Bính Ngọ (tức 24/5/2026), chùa Ba Vàng đã long trọng tổ chức Đại lễ Phật đản PL.2570 – DL.2026.
Phật Pháp và đời sống🞄 15/5/2026
Những bài hát mừng ngày Phật đản đầy ý nghĩa, tán dương sự đản sinh cao quý của Đức Phật và giúp người nghe tăng trưởng thiện tâm, được an lạc.
Phật Pháp và đời sống 🞄 15/5/2026
Những bài hát mừng ngày Phật đản đầy ý nghĩa, tán dương sự đản sinh cao quý của Đức Phật và giúp người nghe tăng trưởng thiện tâm, được an lạc.
Phật Pháp và đời sống🞄 12/5/2026
Tâm hỷ là trạng thái tâm không buồn khổ và luôn vui vẻ với chúng sinh. Biểu hiện của tâm này là không đố kỵ mà biết tùy thuận với việc tốt lành của người khác.
Phật Pháp và đời sống 🞄 12/5/2026
Tâm hỷ là trạng thái tâm không buồn khổ và luôn vui vẻ với chúng sinh. Biểu hiện của tâm này là không đố kỵ mà biết tùy thuận với việc tốt lành của người khác.
Phật Pháp và đời sống🞄 12/5/2026
Lễ Phật đản là sự kiện thiêng liêng kỷ niệm ngày đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, là cơ hội để mỗi người được vô lượng phúc lành và kết duyên với Tam Bảo
Phật Pháp và đời sống 🞄 12/5/2026
Lễ Phật đản là sự kiện thiêng liêng kỷ niệm ngày đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, là cơ hội để mỗi người được vô lượng phúc lành và kết duyên với Tam Bảo
Phật Pháp và đời sống🞄 04/5/2026
Học tài thi phận là câu thành ngữ chỉ việc học hành tùy theo tài năng từng người; nhưng thi cử đỗ đạt hay không lại phụ thuộc vào phúc phận của mỗi người.
Phật Pháp và đời sống 🞄 04/5/2026
Học tài thi phận là câu thành ngữ chỉ việc học hành tùy theo tài năng từng người; nhưng thi cử đỗ đạt hay không lại phụ thuộc vào phúc phận của mỗi người.
