Thần thông được xem là những năng lực đặc biệt như: bay lượn, biến hóa hay nhìn xuyên thấu,... Theo quan điểm đạo Phật, các năng lực đặc biệt này sẽ xuất hiện khi người tu hành chứng đắc được các tầng thiền nhất định. Tuy nhiên, thần thông không phải mục đích cứu cánh của đệ tử Phật. 

Để hiểu sâu hơn về bản chất, cách đạt được thần thông cũng như quan điểm của đạo Phật về những năng lực tâm linh này, xin mời quý vị cùng đón đọc bài viết dưới đây!

Thần thông là gì? Các loại thần thông

- Khái niệm: Trong đạo Phật, thần thông là một loại năng lực tâm linh có thật và sẽ phát sinh khi người tu hành đạt các mức độ thiền nhất định hoặc chứng đắc các tầng Thánh quả.

Trong đạo Phật, một vị tu chứng A-la-hán sẽ có sáu phép thần thông, đó là:

- Thiên nhãn thông: Giúp mắt có thể thấy xa, thấy suốt mọi vật lớn nhỏ, xuyên qua tất cả vật ngăn cản (như tường, vách, núi non,...).

- Thiên nhĩ thông: Khiến tai có thể nghe được xa, được suốt, kể cả những âm thanh rất nhỏ, tần số rất thấp. Hơn nữa, bậc có thiên nhĩ thông còn nghe hiểu được âm thanh của nhiều loài. 

- Tha tâm thông: Là biết được suy nghĩ và tâm niệm (buồn, giận, yêu, ghét, thù,...) của người khác. 

- Túc mạng thông: Tức biết được đời sống vô số kiếp trước về trước của mình và người khác. Ví dụ, các vị A-la-hán có thể biết được tới 84.000 kiếp về trước.

- Thần túc thông: Là các phép biến hóa như bay lên trời; chui xuống lòng đất; làm cho thân mình phía trên phun nước, phía dưới phun lửa; biến hóa to nhỏ; tàng hình; điểm đá hóa vàng;...

- Lậu tận thông: Tức dứt sạch mọi phiền não, cấu uế nơi tâm. Đây là thần thông chỉ có ở các bậc Thánh A-la-hán, bậc tu theo chính Pháp - tâm các Ngài đã thanh tịnh, thông suốt, không còn chướng ngại.

Bên cạnh sáu phép thần thông trên, Đức Phật còn sở hữu những năng lực đặc biệt khác:

- Giáo hóa thần thông: Đức Phật dùng phép thần thông này để trợ duyên cho việc giáo hóa, cứu độ của Ngài, khiến chúng sinh giác ngộ chân lý.

- Trí tuệ thần thông: Đức Phật dùng sức mạnh của trí tuệ không chỉ để điều phục, dạy dỗ những chúng sinh cang cường, ương bướng, mà còn giải quyết tận gốc phiền não của chúng sinh. Như trong kinh Địa Tạng Bổn Nguyện Quyển Thượng có đoạn: Bất khả thuyết Chư Phật, Bồ Tát trong vô lượng thế giới ở mười phương đều đến hội họp rồi đồng khen ngợi rằng: “Đức Phật Thích Ca Mâu Ni có thể ở trong đời ác ngũ trược mà hiện sức đại trí tuệ thần thông chẳng thể nghĩ bàn để điều phục chúng sinh cang cường, làm cho chúng rõ Pháp khổ, Pháp vui”.

Thần thông - Phương tiện độ sinh của chư Phật và bậc Thánh

Thần thông chỉ là một phương tiện mà Đức Phật và các bậc Thánh sử dụng để giáo hóa, cứu độ, giúp chúng sinh giác ngộ và biết tu tập theo Pháp Phật, hướng tới thoát khổ.

Thời Đức Phật tại thế, để hóa độ cho quý phi Khema đang say mê trong nhan sắc giả tạm, Thế Tôn đã dùng thần thông hóa hiện cho cô thấy quá trình già nua và cái chết đau đớn một thiên nữ đẹp tuyệt trần. Thấy cảnh tượng kinh hãi ấy diễn ra ngay trước mắt, Khema không khỏi sợ hãi, kinh hoàng mà nhận ra rằng: dù có rực rỡ đến đâu, sắc thân không thể tránh khỏi tàn hoại, chính xác thân này của nàng cũng vậy. Nhờ tư duy như vậy, cùng với lời dạy của Đức Thế Tôn, quý phi Khema liền chứng Thánh quả, xuất gia tu hành trở thành bậc Thánh Ni trí tuệ bậc nhất trong hàng Ni chúng của Đức Phật.

2 cách đạt được thần thông theo lời Phật dạy

1. Thiền định

Thần thông của người tu hành có được là kết quả của việc tu tập thiền định. Các mức độ thần thông khác nhau sẽ phát sinh tùy vào các tầng thiền mà hành giả chứng đạt. Ví dụ, nếu đạt được tứ thiền bát định thì sẽ có năm phép thần thông: thiên nhãn thông, thiên nhĩ thông, tha tâm thông, thần túc thông, túc mạng thông. 

Như trong kinh Sa-môn Quả (kinh Trường Bộ) có viết: “Với tâm định tĩnh, thuần tịnh, không cấu nhiễm, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bình thản như vậy, Tỷ-kheo dẫn tâm, hướng tâm đến các thần thông.”

2. Tu tập đắc đạo quả

Việc tu tập chứng đắc Thánh quả (từ sơ quả Tu-đà-hoàn đến quả vị A-la-hán) cũng phát sinh các phép thần thông.

Lịch sử Phật giáo có kể về Ni sư Bạt Đà La - một bậc Thánh Ni đã chứng quả vị A-la-hán. Nhờ năng lực từ đạo quả chứng đắc, khi gặp một nhóm thanh niên trêu ghẹo và định xâm phạm, Tôn giả liền khai triển thần thông (theo sự hướng dẫn của Thánh Ni Liên Hoa Sắc) để bay lên hư không thoát thân.

Quan điểm của đạo Phật về thần thông

1. Thần thông không phải là mục đích cứu cánh

Nếu có thần thông mà tâm còn ô nhiễm, bất tịnh và tham, sân, si thì vẫn sẽ khổ não. 

Như ngài Đề Bà Đạt Đa, do có thần thông mà sinh tâm kiêu mạn, muốn làm giáo chủ thay Đức Phật. Từ đó, ông đã làm rất nhiều việc ác hại Đức Phật và Tăng đoàn như: cấu kết với vua A Xà Thế, thả voi say hại Phật; lăn đá hại Phật; tự đặt ra những giới luật khắt khe nhằm chia rẽ, phá hòa hợp chúng Tăng;... Do những tội ác đã gây nên Đề Bà Đạt Đa bị đọa xuống địa ngục A Tỳ, phải chịu sự tra tấn không dừng nghỉ chừng một kiếp trái đất.

Qua đó thấy được, mục đích của người tu đạo Phật là diệt trừ sạch các lậu hoặc, tham, sân, si và thanh tịnh được tâm mình. Khi đó, thần thông sẽ tự phát sinh. Cho nên, chúng ta phải tu tâm để chuyển hóa nghiệp, bởi chiến thắng được tâm mới là có thần thông lớn nhất.

2. Thần thông không thắng được nghiệp lực

Đức Phật từng nói ý rằng: Trong các loại sức mạnh (tiêu biểu như nghiệp lực, thần thông, trí tuệ), sức mạnh của nghiệp lực là lớn nhất, khủng khiếp nhất mà sức mạnh của thần thông cũng không thể thắng được. Minh chứng cho điều này là sự kiện Tôn giả Mục Kiền Liên phải chịu quả báo bị bọn cướp đánh chết do nghiệp bất hiếu trong kiếp quá khứ - dù Ngài đã là bậc đệ nhất thần thông.

3. Không được ỷ lại vào thần thông 

Đức Phật không cho phép sử dụng thần thông vào những việc lười biếng. Thời Phật tại thế, có một lần vì ở xa nên Ngài Xá Lợi Phất đã khởi nghĩ sử dụng thần thông rút đất ngắn lại để kịp đến nơi diễn ra lễ Bố Tát. Khi biết ý định của Ngài, Đức Phật liền quở ý rằng: Bây giờ ông có thần thông, nhưng chúng Tăng sau này không có, họ sẽ ỷ lại việc ở xa mà không về dự, dẫn đến bỏ pháp Bố Tát. Cho nên sau đó, Ngài Xá Lợi Phất đã phải đi bộ suốt đêm để về kịp buổi lễ.

Trên đây là những phân tích của Thầy Thích Trúc Thái Minh về thần thông. Mong rằng, qua bài viết trên, quý vị sẽ hiểu đúng bản chất của những năng lực tâm linh này: Dù có thật nhưng thần thông không phải mục đích cứu cánh của người đệ tử Phật. Thay vào đó, chúng ta cần chăm chỉ tu tập theo Pháp Phật để thanh tịnh các lậu hoặc, tham, sân, si và chiến thắng được tâm mình - đây mới là có thần thông lớn nhất.