Ngày 13/02/2026
9 cách đoạn trừ phiền não theo Phật dạy giúp tâm hoan hỷ, đời an vui
Ngày 13/02/2026
Mục lục [Hiện]
Phiền não là trạng thái tâm lý bất an, đau khổ và rối loạn của thân tâm, khiến con người mất đi sự sáng suốt. Trong Phật giáo, gốc rễ của phiền não xuất phát từ vô minh và tam độc (tham – sân – si) khiến ngăn che trí tuệ và dẫn dắt chúng sinh trôi lăn trong luân hồi.
Bài viết dưới đây sẽ chỉ ra 9 phương pháp thực hành diệt trừ phiền não từ lời Phật dạy giúp bạn tìm lại sự an lạc và giải thoát.
Phiền não là gì?
Phiền não là những nỗi khổ, sự bất an, khó chịu của thân và tâm.
- “Phiền”: Là những cảnh khổ, nghịch cảnh ở bên ngoài quấy rầy chúng ta.
- “Não”: Những nỗi khổ sinh ra trong tâm.
Hai trạng thái này thường đi liền với nhau.
Phiền não là những nỗi khổ trong tâm (ảnh minh họa)
Nguồn gốc của phiền não
Theo giáo lý nhà Phật, phiền não đến từ các nguyên nhân chính:
- Từ ý (tâm) dẫn đầu: Gốc của phiền não là từ nơi 3 nghiệp (thân - khẩu - ý), trong đó ý là chủ đạo. Do ý vô minh (không sáng suốt, không hiểu biết đúng về vô thường, vô ngã, duyên sinh) nên sinh ra chấp thủ, tham ái; từ đó bị trói buộc, sai xử, lôi dắt - tức trở thành nô lệ cho các dục và chúng ta sẽ khổ đau.
Kinh điển dẫn chứng:
Trong kinh Pháp cú, Đức Phật dạy:
“Ý dẫn đầu các Pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý ô nhiễm,
Nói lên hay hành động,
Khổ não bước theo sau,
Như xe, theo vật kéo.
Ý dẫn đầu các Pháp,
Ý làm chủ, ý tạo;
Nếu với ý thanh tịnh,
Nói lên hay hành động,
An lạc bước theo sau,
Như bóng, chẳng rời hình.”
- Từ tập nghiệp quá khứ: Những tập khí, thói quen, tính nết (tham lam, sân hận, ích kỷ, bảo thủ, si mê, lười biếng,...) tích tụ từ vô lượng kiếp trước đến kiếp này.
- Từ sự tiếp xúc căn - cảnh hiện tại: Do 6 căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) tiếp xúc với 6 trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp). Căn thân tiếp xúc với trần cảnh chia thành 3 nguồn sinh phiền não:
(1) Hoàn cảnh gia đình. Ví dụ: Sinh ra trong gia đình nghèo khổ, thiếu thốn mọi bề khiến vợ chồng, mẹ con bất hòa, giày vò nhau và sinh phiền não.
(2) Môi trường giáo dục. Ví dụ: Người thích được nghiêm khắc mà thầy dễ dàng quá hay người ưa ngọt mà thầy nghiêm quá cũng sinh phiền não.
(3) Môi trường xã hội: Ảnh hưởng rất nhiều đến con người.
Các loại phiền não
Trong Phật giáo có chia ra nhiều loại phiền não như sau:
- Tam độc: Tham, sân si – đây là 3 nguồn sinh ra khổ.
- Lục căn bản phiền não (6 loại căn bản):
(1) Tham: Tham lam, ham muốn.
(2) Sân: Sân hận, nóng giận.
(3) Si: Là những hiểu biết lầm lạc, không thấy đúng chân lý, thực tướng của các pháp. “Si” cũng đồng nghĩa với “vô minh”. Do vô minh mà tạo nghiệp, dẫn chúng ta đi vào luân hồi sinh tử. Cho nên, “si” đi liền với sinh tử, luân hồi.
(4) Mạn: Ngã mạn
(5) Nghi: Nghi ngờ.
(6) Ác kiến: Gồm thân kiến, biên kiến, tà kiến, kiến thủ, giới cấm thủ.
Tham - sân - si - chính là nguồn gốc của khổ đau (ảnh minh họa)
9 cách đoạn trừ phiền não, giúp tâm hồn an ổn
Dưới đây là 9 cách giúp ngăn chặn và diệt trừ phiền não:
1. Giữ gìn giới luật
Giới luật là hàng rào ngăn chặn phiền não xâm nhập. Giữ 5 giới (không sát sinh, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nghiện ngập) giúp tâm an ổn, không lo sợ. Giữ gìn giới đức cũng sẽ giúp thế giới, nhân loại an lành. Cho nên, giới là nơi trú ẩn an ổn bậc nhất, giúp sinh mọi công đức.
Trong kinh Di Giáo, Đức Phật căn dặn với các Tỳ-kheo và tất cả đệ tử Phật phải kính quý, giữ gìn giới luật và khẳng định: Nếu ai giữ giới trong sạch, ắt được các pháp lành.
Xem thêm: 5 giới của người Phật tử tại gia và cách giữ giới mang hạnh phúc, an vui cho người thọ trì
Người đệ tử Phật phải biết giữ gìn giới luật (ảnh minh họa)
2. Phòng hộ sáu căn
Phải biết phòng hộ các căn - tức là chế ngự, canh giữ 6 căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) không để chúng rong ruổi, chạy theo trần cảnh. Phải biết chọn lọc những gì nên xem, nghe để tránh giặc phiền não xâm nhập, khiến trở nên sa đọa.
Cũng trong kinh Di Giáo, Đức Phật dạy: “...nên chế ngự năm căn, chớ để phóng dật, chạy theo năm dục. Ví như người chăn bò, cầm gậy canh giữ, chẳng để cho tự do chạy bậy, xâm phạm ruộng người…”
3. Điều phục tâm
Cũng trong kinh có ghi lại rằng: “Tâm rất đáng sợ, hơn cả rắn độc, thú dữ, kẻ giặc thù, nạn lửa lớn tràn lan (...) Phải mau mau kiềm chế, chớ để phóng dật. Nếu buông thả tâm, tất cả việc lành sẽ bị hủy hoại mất; chế ngự được tâm rồi, không việc gì không xong."
Tâm của chúng ta rất buông lung, lăng xăng, hay xuất hiện vọng tưởng. Tâm như con thú hoang hung hăng nhảy vọt, khó ngăn cản. Phải biết cách chế ngự tâm, không để nó phóng túng, phá tan việc thiện của người.
Phải biết chế ngự tâm, không để nó phóng túng (ảnh minh họa)
4. Quán vô thường
Vô thường nghĩa là không thường còn, thường xuyên biến đổi không ngừng, không có gì bền chắc. Hiểu thấu vô thường giúp ta không tham đắm, không chấp trước, từ đó bớt khổ đau khi mọi sự thay đổi hay mất đi.
Xem thêm: Muốn sống an nhiên giữa cuộc đời vô thường, đừng bỏ qua những điều này
5. Thực tập rải tâm từ
Trong kinh Mi Tiên có nói rằng: “...khi có các trạng thái tâm nóng nảy, bứt rứt, tức giận, cuồng nộ… thiêu đốt. Vị ấy bèn chìm mình xuống trong tâm từ mát mẻ để giải trừ cái nóng ấy”.
- Bản chất tâm từ: Tâm từ là tâm thương yêu, không sân hận. Muốn thực hành tâm yêu thương thì phải quý trọng, thương thân mình. Vì lẽ ấy, chúng ta sẽ biết chúng sinh cũng tự mình yêu quý thân tâm như vậy.
- Thực tập rải tâm từ: Ước mong mình không gây thù kết oán với người, chúng sinh; mong sao thân không bệnh tật, đau khổ, đau đớn; mong sao tâm mình không phiền não, nội kết, oán hận người; mong sao thân tâm được an lạc, bình an;... Rải tâm từ cho mình xong rồi mới đến cho người.
Phải biết thực hành rải tâm từ đến chúng sinh muôn loài
6. Quán niệm thân
Khi bị các phiền não, tham dục lôi kéo, hãy quay về quán sát thân mình. Điều đó sẽ giúp dập tắt lửa tham dục, ngăn chặn phiền não, dễ dàng làm tâm thanh tịnh. Tu tập thân như vậy cũng là một Pháp tu trong Tứ niệm xứ - có các phép quán như sau:
(1) Quán hơi thở: Biết rõ hơi thở ra, hơi thở vào, thở ngắn hay dài.
(2) Quán oai nghi: Nghĩa là trong tu tập quán niệm thân, chúng ta phải biết rõ: Đi biết rõ mình đi, ngồi biết rõ mình ngồi, đứng biết rõ mình đứng, giơ tay, cất bước,... đều tỉnh giác và biết rõ. Oai nghi gồm có 2 loại: Đại oai nghi và tiểu oai nghi.
- Đại oai nghi: Gồm 4 loại: đi, đứng, nằm và ngồi.
- Tiểu oai nghi: Tức là gồm các cử chỉ: cất bước, giơ tay, cúi ngước,...
(3) Quán 32 thể trược: Tức là quán thân bất tịnh (tóc, móng, răng, da, thịt, gân, xương,...). “Trược” nghĩa là ô trược, máu mủ, những thứ bất tịnh.
(4) Quán tứ đại: Thân tứ đại gồm: đất, nước, gió, lửa.
- Đất là các chất cứng, chất rắn trong cơ thể như xương, thịt, gân, tóc, móng,...
- Nước là các chất mềm, lỏng, dính trong cơ thể như máu, nước tiểu, đờm dãi,...
- Gió là hơi thở, các khí lực trong cơ thể.
- Lửa là nhiệt độ (nóng, lạnh), năng lượng cơ thể.
(5) Quán tử thi: Tức là quán xác chết, thân này chết thì sẽ ra sao? Ví như sau khi chết thì thân này sẽ trương phình, biến thành màu tím bầm, xanh đen; nếu tan hoại thì nó sẽ rữa thịt, hài cốt mục rã,...
7. Nương tựa vào môi trường tốt
Nếu chúng ta ở trong hoàn cảnh, môi trường xấu thì rất dễ bị phiền não, nên chúng ta phải chọn môi trường tốt, gần gũi các bậc thiện tri thức. Bậc thiện tri thức không những chỉ dạy mà còn dẫn dắt, khích lệ và biết được về chúng ta giúp chúng ta điều phục tâm.
Như vậy, phiền não không phát sinh.
Phải biết chọn môi trường tốt, nương tựa các bậc hiền đức
8. Học rộng nghe nhiều (quảng học đa văn)
Nghe học Phật Pháp sẽ giúp mở mang chánh tri kiến, có tri kiến rồi ứng dụng thực hành sẽ giúp đạt đạo - tức là học phương pháp rồi mới thực tập. Nhờ đó, sẽ giúp chúng ta tiêu trừ và ngăn chặn phiền não.
Xem thêm: 5 lợi ích khi nghe Pháp: Bí quyết để cuộc sống an lạc hơn mỗi ngày
Nghe học Phật Pháp sẽ giúp tăng trưởng trí tuệ
9. Thực tập chánh niệm
- Dẫn chứng kinh điển: Trong kinh Di Giáo, Đức Phật dạy: “Cầu được bậc thiện tri thức, cầu được người khéo phù trợ, cũng không bằng chẳng để mất chính niệm. Nếu người không mất chính niệm, giặc phiền não chẳng xâm nhập được. Vậy nên các ông phải thường thâu nhiếp chính niệm trong tâm. Nếu để mất chính niệm thì mất hết công đức. Như niệm lực được mạnh mẽ, bền bỉ, thì dù vào giữa đám giặc năm dục cũng chẳng bị hại; cũng như mặc áo giáp ra trận thì không sợ chi cả. Như vậy gọi là không mất chính niệm.”
- Thực trạng hiện nay: Con người rất dễ đánh mất chánh niệm. Tâm thường rơi vào trạng thái thất niệm, thiếu tỉnh giác, nên phiền não phát sinh, kéo theo căng thẳng, stress, rối loạn thần kinh, trầm cảm,...
- Lợi ích thực hành chánh niệm: Thực tập chánh niệm mang lại lợi ích rất lớn, giúp bản thân được an ổn, nhẹ nhàng và mang lại lợi ích cho những người xung quanh.
Hy vọng qua những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh trong bài viết, quý vị sẽ biết cách tư duy, đối diện và đoạn trừ phiền não. Bởi nếu muốn tự tại ở đời, chúng ta phải biết cách tháo gỡ những nút thắt trong tâm. Nhờ vậy, chúng ta sẽ bớt khổ, bớt oán trách và tâm hồn được an lạc, thư thái và nhẹ nhõm hơn.
Phật Pháp cơ bản🞄 15/5/2026
Tà kiến là nhận thức, hiểu biết sai lầm, không đúng với sự thật của mọi sự việc trên thế gian. Điều đó khiến chúng ta trở nên mê lầm, khổ đau trong luân hồi.
Phật Pháp cơ bản 🞄 15/5/2026
Tà kiến là nhận thức, hiểu biết sai lầm, không đúng với sự thật của mọi sự việc trên thế gian. Điều đó khiến chúng ta trở nên mê lầm, khổ đau trong luân hồi.
Phật Pháp cơ bản🞄 13/5/2026
Tam pháp ấn là khổ, vô thường, vô ngã. Vô minh khiến ta không hiểu vô thường (chấp mọi vật trường tồn), không hiểu vô ngã (tưởng rằng có cái “tôi”) nên ta đau khổ.
Phật Pháp cơ bản 🞄 13/5/2026
Tam pháp ấn là khổ, vô thường, vô ngã. Vô minh khiến ta không hiểu vô thường (chấp mọi vật trường tồn), không hiểu vô ngã (tưởng rằng có cái “tôi”) nên ta đau khổ.
Phật Pháp cơ bản🞄 10/5/2026
Vườn Lâm Tỳ Ni là nơi Đức Phật đản sinh, nằm tại quận Rupandehi (Nepal) - một trong tứ Thánh tích linh thiêng bậc nhất của Phật giáo.
Phật Pháp cơ bản 🞄 10/5/2026
Vườn Lâm Tỳ Ni là nơi Đức Phật đản sinh, nằm tại quận Rupandehi (Nepal) - một trong tứ Thánh tích linh thiêng bậc nhất của Phật giáo.
Phật Pháp cơ bản🞄 09/5/2026
"Bồ đề" nghĩa là giác ngộ. Tâm Bồ đề là tâm giác ngộ, là sự sáng tỏ, thấy được chân lý của cuộc đời. Đây là tâm căn bản của chúng sinh trên lộ trình đạt đến quả vị Phật.
Phật Pháp cơ bản 🞄 09/5/2026
"Bồ đề" nghĩa là giác ngộ. Tâm Bồ đề là tâm giác ngộ, là sự sáng tỏ, thấy được chân lý của cuộc đời. Đây là tâm căn bản của chúng sinh trên lộ trình đạt đến quả vị Phật.
Phật Pháp cơ bản🞄 06/5/2026
Tam thân Phật gồm: pháp thân, báo thân, ứng hóa thân. Pháp thân của Phật vô hình vô tướng, báo thân của Ngài có hình có tướng, ứng hóa thân là nhục thân của Đức Phật.
Phật Pháp cơ bản 🞄 06/5/2026
Tam thân Phật gồm: pháp thân, báo thân, ứng hóa thân. Pháp thân của Phật vô hình vô tướng, báo thân của Ngài có hình có tướng, ứng hóa thân là nhục thân của Đức Phật.
Phật Pháp cơ bản🞄 03/5/2026
Hoa sen trong Phật giáo mang 8 đặc tính cao quý. Đây là biểu tượng thanh khiết gắn liền với chư Phật, Bồ tát, thể hiện sự giải thoát giữa trần ai.
Phật Pháp cơ bản 🞄 03/5/2026
Hoa sen trong Phật giáo mang 8 đặc tính cao quý. Đây là biểu tượng thanh khiết gắn liền với chư Phật, Bồ tát, thể hiện sự giải thoát giữa trần ai.
Phật Pháp cơ bản🞄 28/4/2026
Kinh Thập Thiện là nền tảng căn bản cho mọi Pháp môn tu tập, giúp ta biết gieo hạt giống thiện lành bằng cách làm thanh tịnh mười nghiệp nơi thân, khẩu, ý.
Phật Pháp cơ bản 🞄 28/4/2026
Kinh Thập Thiện là nền tảng căn bản cho mọi Pháp môn tu tập, giúp ta biết gieo hạt giống thiện lành bằng cách làm thanh tịnh mười nghiệp nơi thân, khẩu, ý.
Phật Pháp cơ bản🞄 16/4/2026
Đồi Orajhar ở tại thành phố Sravasti, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Đây là nơi Đức Phật biến ra con đường bảy báu để lên cõi trời, thuyết Pháp độ mẫu thân.
Phật Pháp cơ bản 🞄 16/4/2026
Đồi Orajhar ở tại thành phố Sravasti, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ. Đây là nơi Đức Phật biến ra con đường bảy báu để lên cõi trời, thuyết Pháp độ mẫu thân.
Phật Pháp cơ bản🞄 13/4/2026
Thân tứ đại được hợp bởi đất, nước, gió, lửa. Để không bị phiền não khi quá cưng chiều hay đọa đầy thân thể, nên quán thân bất tịnh, tư duy về sự khổ của thân,...
Phật Pháp cơ bản 🞄 13/4/2026
Thân tứ đại được hợp bởi đất, nước, gió, lửa. Để không bị phiền não khi quá cưng chiều hay đọa đầy thân thể, nên quán thân bất tịnh, tư duy về sự khổ của thân,...
Phật Pháp cơ bản🞄 12/4/2026
Thất Thánh tài (bảy tài sản của bậc Thánh) là bảy của báu vô giá thuộc về nội tâm, có được nhờ vào công đức tu hành và rèn luyện.
Phật Pháp cơ bản 🞄 12/4/2026
Thất Thánh tài (bảy tài sản của bậc Thánh) là bảy của báu vô giá thuộc về nội tâm, có được nhờ vào công đức tu hành và rèn luyện.
Phật Pháp cơ bản🞄 11/4/2026
Bát kỉnh Pháp là 8 điều cung kính mà Ni giới phải chấp nhận thọ trì mới được xuất gia. Nếu người nữ tinh tấn thực hành 8 Pháp này sẽ đắc Thánh quả A-la-hán.
Phật Pháp cơ bản 🞄 11/4/2026
Bát kỉnh Pháp là 8 điều cung kính mà Ni giới phải chấp nhận thọ trì mới được xuất gia. Nếu người nữ tinh tấn thực hành 8 Pháp này sẽ đắc Thánh quả A-la-hán.
Phật Pháp cơ bản🞄 11/4/2026
Vườn Lộc Uyển là nơi Đức Phật chuyển Pháp luân đầu tiên, đánh dấu sự ra đời của Tam Bảo - một trong bốn Thánh tích linh thiêng bậc nhất và vô lượng phước báu khi chiêm bái.
Phật Pháp cơ bản 🞄 11/4/2026
Vườn Lộc Uyển là nơi Đức Phật chuyển Pháp luân đầu tiên, đánh dấu sự ra đời của Tam Bảo - một trong bốn Thánh tích linh thiêng bậc nhất và vô lượng phước báu khi chiêm bái.
Phật Pháp cơ bản🞄 10/4/2026
Tăng là đoàn thể những người đệ tử Phật từ bỏ cuộc sống gia đình, cạo bỏ tóc và mặc y áo theo Đức Phật xuất gia tu hành.
Phật Pháp cơ bản 🞄 10/4/2026
Tăng là đoàn thể những người đệ tử Phật từ bỏ cuộc sống gia đình, cạo bỏ tóc và mặc y áo theo Đức Phật xuất gia tu hành.
Phật Pháp cơ bản🞄 05/4/2026
Niệm là nắm bắt, ghi nhớ, được chia thành 2 loại: chính niệm là sự nhớ nghĩ dẫn đến ly tham, sân, si; tà niệm là nhớ nghĩ về điều tà vạy, không chân chính.
Phật Pháp cơ bản 🞄 05/4/2026
Niệm là nắm bắt, ghi nhớ, được chia thành 2 loại: chính niệm là sự nhớ nghĩ dẫn đến ly tham, sân, si; tà niệm là nhớ nghĩ về điều tà vạy, không chân chính.
Phật Pháp cơ bản🞄 03/4/2026
Đền Đại Niết Bàn được coi là Thánh địa Phật giáo, vì gắn liền với sự kiện Đức Phật nhập Niết bàn. Đền nằm tại thành Câu Thi Na, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản 🞄 03/4/2026
Đền Đại Niết Bàn được coi là Thánh địa Phật giáo, vì gắn liền với sự kiện Đức Phật nhập Niết bàn. Đền nằm tại thành Câu Thi Na, bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản🞄 01/4/2026
Từ bi là đem niềm vui, cứu khổ chúng sinh. Tâm từ bi sẽ mang lại 11 phúc báu cho mỗi người: Ngủ được an lạc, thức dậy được an lạc, không thấy các ác mộng,...
Phật Pháp cơ bản 🞄 01/4/2026
Từ bi là đem niềm vui, cứu khổ chúng sinh. Tâm từ bi sẽ mang lại 11 phúc báu cho mỗi người: Ngủ được an lạc, thức dậy được an lạc, không thấy các ác mộng,...
Phật Pháp cơ bản🞄 28/3/2026
Ngũ dục là năm ham muốn về tiền tài, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống và ngủ nghỉ. Kinh Phật dạy có ý rằng, niềm vui của ngũ dục rất ngắn ngủi và không bền vững.
Phật Pháp cơ bản 🞄 28/3/2026
Ngũ dục là năm ham muốn về tiền tài, sắc đẹp, danh vọng, ăn uống và ngủ nghỉ. Kinh Phật dạy có ý rằng, niềm vui của ngũ dục rất ngắn ngủi và không bền vững.
Phật Pháp cơ bản🞄 27/3/2026
Ba la mật là pháp tu mà những bậc Bồ tát với tâm nguyện độ thoát chúng sinh cần thực hành, bao gồm: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ,...
Phật Pháp cơ bản 🞄 27/3/2026
Ba la mật là pháp tu mà những bậc Bồ tát với tâm nguyện độ thoát chúng sinh cần thực hành, bao gồm: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ,...
Phật Pháp cơ bản🞄 26/3/2026
Tứ Thánh quả là bốn quả vị giác ngộ của hàng Thanh Văn gồm Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và A-la-hán.
Phật Pháp cơ bản 🞄 26/3/2026
Tứ Thánh quả là bốn quả vị giác ngộ của hàng Thanh Văn gồm Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, và A-la-hán.
