Tứ thực trong Phật giáo: Cách chọn “thức ăn” giúp thân khỏe, tâm an, trí sáng
15/01/2026
Đức Phật dạy, có 4 loại thức ăn là: Đoàn thực, xúc thực, tư niệm thực, thức thực. 4 cách ứng dụng tứ thực vào cuộc sống để thân khỏe tâm an, trí sáng.
15/01/2026
Mục lục [Ẩn]
- Tứ thực trong Phật giáo là gì?
- 1. Đoàn thực
- 2. Xúc thực
- 3. Tư niệm thực
- 4. Thức thực
- 4 cách “dung nạp” các loại thức ăn trong Phật giáo để tâm an, trí sáng
- 1. Thực hành khi ăn
- 2. Ứng dụng để lựa chọn môi trường sống lành thiện
- 3. Cách tư duy, suy nghĩ để thân tâm được lành mạnh, nhẹ nhõm hơn
- 4. Ứng dụng để không chấp trước
Tứ thực trong đạo Phật là 4 bốn loại thức ăn nuôi dưỡng sự sống con người cả về thân lẫn tâm, bao gồm: đoàn thực (thức ăn vật chất), xúc thực (thức ăn qua sự tiếp xúc), tư niệm thực (thức ăn từ suy nghĩ, tư tưởng) và thức thực (thức ăn của nhận thức). Việc hiểu và thực hành Tứ thực giúp con người kiểm soát được những gì mình dung nạp, từ đó có được thân thể khỏe mạnh và tinh thần an lạc, sáng suốt.
Tứ thực trong Phật giáo là gì?
Trong kinh Tăng Nhất A-hàm (Tập II, Phẩm Khổ Lạc), Đức Phật dạy có 4 loại thức ăn nuôi lớn chúng sinh, đó là: Ðoàn thực, xúc thực, tư niệm thực, thức thực.
1. Đoàn thực
Đoàn thực là ăn từng miếng, hay gọi là thức ăn vật chất có những yếu tố chứa chất dinh dưỡng để nuôi thân. Ví dụ: cơm, thức ăn, thực phẩm hàng ngày.
Chữ “đoàn” có nghĩa là từng miếng nhỏ được vo tròn lại (do người Ấn Độ xưa thường dùng tay viên thức ăn thành từng miếng nhỏ rồi đưa vào miệng).
“Đoàn” nghĩa là từng miếng được vo tròn lại
2. Xúc thực
Xúc thực là những gì chúng ta tiếp xúc hằng ngày (chính là trần cảnh, môi trường sống).
Ví dụ: Khi nghe một tin buồn, giống như ăn phải một món không lành khiến thân thể đau khổ. Ngược lại, khi nghe một tin vui thì như được dùng một món ăn bổ dưỡng, giàu năng lượng, khiến tinh thần phấn chấn, khỏe khoắn hơn.
Con người có 6 căn ( mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) khi tiếp xúc với 6 trần (sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp) sẽ sinh ra “thọ”. Chính sự thọ nhận ấy là một dạng “thức ăn”. Những gì mắt thấy, tai nghe, mũi ngửi, thân chạm, ý suy nghĩ hằng ngày đều là thức ăn của chúng ta.
Nghe một tin vui giống như được dùng một món ăn bổ dưỡng (ảnh minh họa)
3. Tư niệm thực
Tư niệm thực chính là những suy tư, ý nghĩ, tư tưởng của chúng ta. Sau khi có sự tiếp xúc sẽ sinh ra tư tưởng và suy nghĩ - được xem là một loại “thức ăn” nuôi dưỡng con người.
Tư niệm thực chính là những suy nghĩ của con người (ảnh minh họa)
4. Thức thực
Thức thực là những nhận thức, nhận biết, tri kiến sẵn có - tức là 6 căn tiếp xúc 6 trần sinh ra thức. Tất cả đoàn thực, xúc thực, tư niệm thực đều được trở thành thức thực. Hàng ngày, chúng ta: nghĩ, nói, làm,... đều trở thành “món ăn” của tâm thức. Và điều này sẽ sinh ra con người mới của chúng ta trong kiếp sau. Bởi vậy, trong kinh có ghi: Thức thực chính là “tâm đầu thai”.
Thức thực là những nhận biết, tri kiến sẵn có (ảnh minh họa)
4 cách “dung nạp” các loại thức ăn trong Phật giáo để tâm an, trí sáng
1. Thực hành khi ăn
Khi ăn phải từ tốn, biết quán tưởng, chính niệm tỉnh giác. Khi nhai, nuốt phải biết được lượng, hương vị của món ăn.
Bên cạnh đó, chúng ta không nên tham ăn vì đó là thói quen xấu, có thể gây béo phì, hận thù, khiến mất nhân phẩm, danh dự, trở nên dâm dục, lười biếng,... Cho nên, trong kinh Vua Ba Tư Nặc Vâng Lời Phật Dạy Giảm Ăn, Đức Phật dạy:
“Phải luôn tự tỉnh giác
Khi ăn biết tiết độ
Giữ kham khổ đạm bạc
Sẽ gầy và sống lâu”.
Xem thêm: Vua Ba Tư Nặc giảm béo nhờ vâng lời Phật và bài học điều phục thân tâm để sống hạnh phúc
Đức Phật chỉ dạy vua Ba Tư Nặc về cách giảm ăn (ảnh minh họa)
2. Ứng dụng để lựa chọn môi trường sống lành thiện
Chúng ta nên chọn những nơi thiện lành (như chốn thiền môn) là môi trường lành mạnh, giúp con người được tu hành, rèn giũa thân tâm. Còn nếu tiếp xúc với môi trường xấu thì như đang đưa “thức ăn” độc vào người. Bởi chúng ta ưa thích, xem nghe gì thì đó đều là “thức ăn”. Ưa gần người hiền thiện thì sẽ trở thành con người lương thiện, tốt đẹp; ưa ở gần người xấu thì sẽ trở thành người xấu.
Ưa gần người hiền thiện thì sẽ trở thành con người lương thiện, tốt đẹp
3. Cách tư duy, suy nghĩ để thân tâm được lành mạnh, nhẹ nhõm hơn
Chúng ta phải biết ứng dụng tư niệm thực - đó là tác ý, khởi lên những suy nghĩ thiện lành, tích cực và không để tâm mình chìm đắm trong những ý nghĩ bất thiện, tiêu cực.
Nếu thường xuyên suy nghĩ về những điều xấu ác, bất thiện, thì cũng giống như đang tự đầu độc chính mình, sinh ra bệnh hoạn về tâm hồn. Ngược lại, khi khởi lên những ý nghĩ tốt đẹp, cao thượng, thì đó là đang tự bồi bổ cho thân tâm, giúp bản thân dần trở thành con người lành mạnh, hiền thiện, tốt đẹp hơn.
Thực hành tư duy, quán chiếu những điều thiện sẽ giúp thân tâm thư thái, nhẹ nhõm (ảnh minh họa)
4. Ứng dụng để không chấp trước
Chúng ta phải có chính kiến về lý tưởng của mình, tức là sống trong thế gian này không phải để chấp trước vào các giá trị thế gian, mà là để học chánh kiến giải thoát, tư duy mọi sự theo nhân quả và giới luật.
Ví như, khen người này đẹp, chê người kia xấu - đó thực chất là thói quen cũ của vọng tưởng. Nhưng nhờ có giới luật mà chúng ta tỉnh thức, có thể dừng lại ngay từ giây phút vọng khởi lên. Nếu mọi việc đều nhận biết từ sáu thức thì nó khởi lên chấp trước, não loạn tâm mình. Khi đó, chúng ta quay về với chánh kiến, nhân quả và giới luật thì sẽ giải thoát được nguồn tâm kiến chấp sai lầm; cũng như giúp thân thể trở nên nhẹ nhàng hơn.
Nghe học kiến thức đúng chánh kiến sẽ giúp tăng trưởng tư duy, trí tuệ
Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về bốn loại thức ăn trong Phật giáo. Qua những phân tích sâu sắc ấy, mong rằng quý vị sẽ hiểu rõ hơn cách chọn lọc và dung nạp “thức ăn” cho thân và tâm trong đời sống hằng ngày. Khi biết nuôi dưỡng thân tâm bằng điều lành mạnh, chánh niệm và chánh kiến, sẽ giúp mỗi người sống trong tỉnh thức, từng bước chuyển hóa phiền não, hướng đến con đường thiện lương, tốt đẹp mà Đức Phật đã chỉ dạy.
Phật Pháp cơ bản🞄 28/12/2025
Tứ chánh cần là: Ngăn ác, diệt ác, sinh thiện, tăng trưởng thiện. Thực hành 4 điều này, cuộc sống được an lạc, hướng đến hạnh phúc tối thượng.
Phật Pháp cơ bản 🞄 28/12/2025
Tứ chánh cần là: Ngăn ác, diệt ác, sinh thiện, tăng trưởng thiện. Thực hành 4 điều này, cuộc sống được an lạc, hướng đến hạnh phúc tối thượng.
Phật Pháp cơ bản🞄 08/12/2025
Ngọc Mani là viên ngọc vô cùng quý hiếm, được tìm thấy ở Long cung và có thể giúp thành tựu mọi sở nguyện.
Phật Pháp cơ bản 🞄 08/12/2025
Ngọc Mani là viên ngọc vô cùng quý hiếm, được tìm thấy ở Long cung và có thể giúp thành tựu mọi sở nguyện.
Phật Pháp cơ bản🞄 16/11/2025
Bảo tháp Trà Tỳ là nơi trà tỳ kim thân Đức Phật, nằm cách vị trí Đức Phật nhập diệt gần 2km, nay thuộc thị trấn Kushinagar, tiểu bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản 🞄 16/11/2025
Bảo tháp Trà Tỳ là nơi trà tỳ kim thân Đức Phật, nằm cách vị trí Đức Phật nhập diệt gần 2km, nay thuộc thị trấn Kushinagar, tiểu bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản🞄 31/10/2025
10 cõi giới trong đạo Phật gồm cõi chư Phật, cõi Bồ tát, cõi Duyên Giác Phật, cõi Thanh Văn, cõi Trời, cõi Thần, cõi người, cõi súc sinh, cõi ngạ quỷ, cõi địa ngục.
Phật Pháp cơ bản 🞄 31/10/2025
10 cõi giới trong đạo Phật gồm cõi chư Phật, cõi Bồ tát, cõi Duyên Giác Phật, cõi Thanh Văn, cõi Trời, cõi Thần, cõi người, cõi súc sinh, cõi ngạ quỷ, cõi địa ngục.
Phật Pháp cơ bản🞄 14/10/2025
Khi tham gia Pháp đàn Lương Hoàng Bảo Sám, chúng ta nên công nhận tội lỗi từng gây tạo, tha thiết sám hối, nguyện chừa bỏ không tái phạm,...
Phật Pháp cơ bản 🞄 14/10/2025
Khi tham gia Pháp đàn Lương Hoàng Bảo Sám, chúng ta nên công nhận tội lỗi từng gây tạo, tha thiết sám hối, nguyện chừa bỏ không tái phạm,...
Phật Pháp cơ bản🞄 02/10/2025
Địa ngục là một trong sáu cõi luân hồi mà chúng sinh phải tái sinh sau khi chết. Nơi đây là chỗ rất khổ đau và có vô số hình phạt đáng sợ dành cho tội nhân.
Phật Pháp cơ bản 🞄 02/10/2025
Địa ngục là một trong sáu cõi luân hồi mà chúng sinh phải tái sinh sau khi chết. Nơi đây là chỗ rất khổ đau và có vô số hình phạt đáng sợ dành cho tội nhân.
Phật Pháp cơ bản🞄 29/9/2025
Cờ Phật giáo được đề xuất bởi một cựu Đại tá quân đội Mỹ, thiết kế từ ánh hào quang của Đức Phật vào tuần lễ thứ tư sau khi Ngài thành đạo.
Phật Pháp cơ bản 🞄 29/9/2025
Cờ Phật giáo được đề xuất bởi một cựu Đại tá quân đội Mỹ, thiết kế từ ánh hào quang của Đức Phật vào tuần lễ thứ tư sau khi Ngài thành đạo.
Phật Pháp cơ bản🞄 23/9/2025
Núi Linh Thứu xưa kia thuộc thành Vương Xá, nước Ma Kiệt Đà do đức vua Bình Sa trị vì; nay là Rajgir, bang Bihar, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản 🞄 23/9/2025
Núi Linh Thứu xưa kia thuộc thành Vương Xá, nước Ma Kiệt Đà do đức vua Bình Sa trị vì; nay là Rajgir, bang Bihar, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản🞄 18/9/2025
Chú Đại Bi là một trong những bài chú được trì tụng rộng rãi. Tuy nhiên, nhiều người còn hiểu sai khiến thực hành chưa được lợi ích.
Phật Pháp cơ bản 🞄 18/9/2025
Chú Đại Bi là một trong những bài chú được trì tụng rộng rãi. Tuy nhiên, nhiều người còn hiểu sai khiến thực hành chưa được lợi ích.
Phật Pháp cơ bản🞄 09/8/2025
Tụng kinh là để ôn lại và hiểu lời Đức Phật dạy. Tụng kinh sẽ đem lại nhiều phúc báu, an vui cho những người trì tụng ngay trong hiện tại.
Phật Pháp cơ bản 🞄 09/8/2025
Tụng kinh là để ôn lại và hiểu lời Đức Phật dạy. Tụng kinh sẽ đem lại nhiều phúc báu, an vui cho những người trì tụng ngay trong hiện tại.
Phật Pháp cơ bản🞄 02/8/2025
Nơi Đức Phật đản sinh là vườn Lâm Tỳ Ni. Ngài chọn chọn sinh ra ở rừng hoa vô ưu là bởi muốn truyền tải 3 thông điệp ý nghĩa đến chúng sinh.
Phật Pháp cơ bản 🞄 02/8/2025
Nơi Đức Phật đản sinh là vườn Lâm Tỳ Ni. Ngài chọn chọn sinh ra ở rừng hoa vô ưu là bởi muốn truyền tải 3 thông điệp ý nghĩa đến chúng sinh.
Phật Pháp cơ bản🞄 30/7/2025
Cư sĩ là những người Phật tử tu tại gia. Trong giáo Pháp của Phật, người Phật tử được gọi là Ưu-bà-tắc (nam cư sĩ) và Ưu-bà-di (nữ cư sĩ).
Phật Pháp cơ bản 🞄 30/7/2025
Cư sĩ là những người Phật tử tu tại gia. Trong giáo Pháp của Phật, người Phật tử được gọi là Ưu-bà-tắc (nam cư sĩ) và Ưu-bà-di (nữ cư sĩ).
Phật Pháp cơ bản🞄 29/7/2025
“Tam” là ba, “Bảo” là quý báu, “Tam Bảo” là ba ngôi quý báu: Phật Bảo, Pháp Bảo, Tăng Bảo; có Tam Bảo bên ngoài và Tam Bảo ngay trong tâm mỗi chúng ta.
Phật Pháp cơ bản 🞄 29/7/2025
“Tam” là ba, “Bảo” là quý báu, “Tam Bảo” là ba ngôi quý báu: Phật Bảo, Pháp Bảo, Tăng Bảo; có Tam Bảo bên ngoài và Tam Bảo ngay trong tâm mỗi chúng ta.
Phật Pháp cơ bản🞄 22/7/2025
Lòng tin Tam Bảo là mẹ sinh công đức, đưa chúng sinh tiến đạo… Hãy tìm hiểu 5 lợi ích của lòng tin để giúp tăng trưởng phước báu, tinh tấn tu tập.
Phật Pháp cơ bản 🞄 22/7/2025
Lòng tin Tam Bảo là mẹ sinh công đức, đưa chúng sinh tiến đạo… Hãy tìm hiểu 5 lợi ích của lòng tin để giúp tăng trưởng phước báu, tinh tấn tu tập.
Phật Pháp cơ bản🞄 24/6/2025
Tam Bảo là hải đảo an lành cho tất cả chúng sinh. Ba bậc Tam Bảo trong Phật giáo gồm: thế gian trụ trì Tam Bảo, xuất thế gian Tam Bảo và đồng thể Tam Bảo
Phật Pháp cơ bản 🞄 24/6/2025
Tam Bảo là hải đảo an lành cho tất cả chúng sinh. Ba bậc Tam Bảo trong Phật giáo gồm: thế gian trụ trì Tam Bảo, xuất thế gian Tam Bảo và đồng thể Tam Bảo
Phật Pháp cơ bản🞄 06/4/2025
Lễ quy y Tam Bảo chùa Ba Vàng được tổ chức hàng tháng theo nguyện vọng của Nhân dân. Nhân dân, Phật tử có thể tham gia theo hình thức trực tuyến hay trực tiếp
Phật Pháp cơ bản 🞄 06/4/2025
Lễ quy y Tam Bảo chùa Ba Vàng được tổ chức hàng tháng theo nguyện vọng của Nhân dân. Nhân dân, Phật tử có thể tham gia theo hình thức trực tuyến hay trực tiếp
Phật Pháp cơ bản🞄 29/3/2025
Dưới đây là những lời chúc lễ Phật đản ý nghĩa dành tặng cho gia đình, bạn bè, người yêu,... giúp mang lại phúc lành, phát sinh trí tuệ, thoát khỏi khổ đau.
Phật Pháp cơ bản 🞄 29/3/2025
Dưới đây là những lời chúc lễ Phật đản ý nghĩa dành tặng cho gia đình, bạn bè, người yêu,... giúp mang lại phúc lành, phát sinh trí tuệ, thoát khỏi khổ đau.
Phật Pháp cơ bản🞄 28/3/2025
Vườn Lâm Tỳ Ni là nơi Đức Phật đản sinh, nằm tại quận Rupandehi (Nepal) - một trong tứ Thánh tích linh thiêng bậc nhất của Phật giáo.
Phật Pháp cơ bản 🞄 28/3/2025
Vườn Lâm Tỳ Ni là nơi Đức Phật đản sinh, nằm tại quận Rupandehi (Nepal) - một trong tứ Thánh tích linh thiêng bậc nhất của Phật giáo.
Phật Pháp cơ bản🞄 28/3/2025
Hoa sen trong Phật giáo mang 8 đặc tính cao quý. Đây là biểu tượng thanh khiết gắn liền với chư Phật, Bồ tát, thể hiện sự giải thoát giữa trần ai.
Phật Pháp cơ bản 🞄 28/3/2025
Hoa sen trong Phật giáo mang 8 đặc tính cao quý. Đây là biểu tượng thanh khiết gắn liền với chư Phật, Bồ tát, thể hiện sự giải thoát giữa trần ai.
