Trong Tích Truyện Pháp Cú có ghi chép về Chattapani là một vị Thánh cư sĩ nam, dù mang thân tại gia nhưng đã thông thạo Tam Tạng Kinh Điển (Kinh - Luật - Luận) và chứng đắc quả Tư Đà Hàm. 

Nổi bật trong cuộc đời tu tập của ông là câu chuyện giữ vững chánh kiến, kiên quyết không đứng dậy chào vua Ba Tư Nặc khi đang ngồi nghe Đức Phật thuyết Pháp. Với một người bình thường, quả thực rất khó có đủ dũng khí và “sức mạnh” để dám ngồi yên trước một một vị quân vương đầy uy quyền. Thế nhưng, thực chất Chattapani không hề ngạo mạn hay bất kính. Hành động của ông xuất phát từ trí tuệ, biết cách ứng xử đúng mực giữa một vị vua thế gian với “vua của các vị vua” – Đức Thế Tôn. Cách hành xử đầy trí tuệ và bản lĩnh này không chỉ minh chứng cho lòng tôn kính Tam Bảo tuyệt đối, mà còn để lại một tấm gương sáng ngời về cách dung hòa xuất sắc giữa đạo lý xuất thế gian và phép tắc thế gian.

Kính mời quý vị cùng đọc bài viết dưới đây và đúc kết 3 bài học tu tập thiết thực từ cách hành xử đầy trí tuệ của Thánh cư sĩ Chattapani, giúp mỗi chúng ta biết cách dung hòa các mối quan hệ xã hội, phá trừ tâm kiêu mạn và giữ được tâm bình thản, tự tại giữa đời thường!

Chattapani: Bậc Thánh cư sĩ tại gia xuất chúng giữa đời thường

Chattapani là một nam cư sĩ sống tại thành Xá Vệ, kinh đô nước Kosala do vua Ba Tư Nặc trị vì. Ông là một người vô cùng đặc biệt, dù sống đời sống tại gia với nhiều gia duyên ràng buộc, nhưng ông lại làu thông Tam Tạng kinh điển (Kinh, Luật, Luận) và đã chứng được Nhị quả (Tư Đà Hàm).

Nhờ năng lực của đạo quả, tự trong nội tâm ông có năng lực không thể phạm tội lỗi. Ông sống đời thánh thiện và chỉ ăn mỗi ngày một bữa.

Cách hành xử trí tuệ của Chattapani trước đức vua Ba Tư Nặc

Đặt sự cung kính Đức Phật lên trên quyền lực của bậc quân vương

Một buổi sáng, cư sĩ Chattapani đến tinh xá thọ Bát quan trai giới và ngồi nghe Đức Phật thuyết Pháp. Lúc đó, vua Ba Tư Nặc cũng đi đến để đảnh lễ Thế Tôn. Nhìn thấy nhà vua, Chattapani thoáng lo nghĩ không biết phải xử sự thế nào. Ông đang ngồi với sự hiện diện của Phật - vua của các vua, thì không thể đứng lên chào vua của một nước được. Thế rồi, ông quyết định ngồi yên, dù vua Ba Tư Nặc có bất bình cũng đành chịu.

Quả nhiên, vua đảnh lễ Thế Tôn xong cung kính ngồi một bên, mặt không vui. Thế Tôn thấy vậy, bèn bảo: 

- Ðại vương, cư sĩ Chattapani là bậc Thiện trí, hiểu biết giáo Pháp và thông thuộc Tam tạng kinh điển, bình thản cả lúc thành công hay thất bại. 

Vua nghe Như Lai ca tụng đức hạnh của Chattapani, lòng dịu lại hết giận. 

Sự cung kính đúng phép tắc thế gian

Vài hôm sau, vua Ba Tư Nặc đứng trên lầu hoàng cung thấy Chattapani đi ngang qua sân, tay cầm dù và chân mang dép. Vua liền ra lệnh gọi ông đến. Lần này, Chattapani lập tức bỏ dù, cởi dép, tiến đến xá chào và cung kính đứng một bên. 

Vua vặn hỏi Chattapani: tại sao hôm trước không chào mà hôm nay lại bỏ dù cởi dép? Chattapani khảng khái đáp rằng, ông luôn biết Ba Tư Nặc là vua, nhưng hôm trước nếu ông chào vua thì sẽ là thất lễ với Đức Phật, còn hôm nay ông đang hành xử đúng đạo lý của một thần dân đối với quân vương. Vua Ba Tư Nặc nghe thấy hoàn toàn hợp lý nên không thể bắt bẻ và bỏ qua chuyện cũ. 

3 bài học “đắt giá” về đạo lý giữa đạo và đời của Thánh cư sĩ Chattapani

1. Cách hành xử linh hoạt, thấu tình đạt lý giữa đạo lý xuất thế gian và phép tắc thế gian

(a) Tâm kính trọng tuyệt đối Đấng Giác Ngộ: 

Khi cư sĩ Chattapani trông thấy vua Ba Tư Nặc đến pháp hội của Đức Phật, ông đã quyết định ngồi yên, không đứng dậy chào đức vua.

Bài học: Với chánh kiến của bậc Thánh, Chattapani nhận thức rõ Đức Phật là “vua của các vua”, là bậc Tối tôn tối thượng, không ai có thể sánh bằng. Do đó, khi đang ở trong pháp hội, việc đứng dậy chào một vị vua thế gian là hành động thiếu cung kính với Phật, nên ông quyết định ngồi yên.

(b) Tôn trọng phép tắc thế gian: 

Dù là một vị Thánh, khi không ở trong pháp hội của Đức Phật, Chattapani lập tức bỏ dù, cởi dép và cung kính xá chào vua Ba Tư Nặc. 

Bài học: Điều này cho thấy cư sĩ Chattapani đã hành xử đúng phép tắc của một thần dân đối với bậc quân vương.

2. Đức khiêm hạ tuyệt đối của bậc Thánh

Thánh cư sĩ Chattapani đến tinh xá thọ Bát quan trai giới và ngồi nghe Đức Phật thuyết Pháp.

Bài học: Dù đối với các vị đã chứng Nhị quả, việc giữ Bát quan trai giới là không bắt buộc vì bản thân họ đã tự nhiên giữ giới rất tốt, nhưng cư sĩ Chattapani vẫn vô cùng khiêm hạ, luôn đến đảnh lễ Thế Tôn và xin thọ Bát quan trai giới để nghe Pháp. Điều này thể hiện sự cung kính của một bậc Thánh đối với Giới luật và Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng).

3. Tâm bình thản, tự tại trước mọi hoàn cảnh

Đức Phật khen ngợi Chattapani là người có tâm bình thản cả trong lúc thành công hay thất bại.

Bài học: 

- Tâm của một bậc Thánh vững chãi, bất động trước tám ngọn gió đời (Bát phong: lợi - suy, hủy - dự, xưng - cơ, khổ - lạc), không vì được lợi hay được khen mà hớn hở, vui mừng; cũng không vì bị chê bai hay hao tổn mà buồn khổ.

- Người tu tập khi thấu rõ sự thật về thân vô ngã (thân này không phải là ta) sẽ đoạn trừ được nỗi sợ hãi mất thân mạng, không còn run sợ trước uy quyền sinh sát của bất kỳ ai.

Trên đây là những lời phân tích sâu sắc của Thầy Thích Trúc Thái Minh về Thánh cư sĩ Chattapani. Mong rằng, sự kiện trên đã mở ra cho chúng ta những góc nhìn sâu sắc về đạo lý làm người, đặc biệt là tấm gương sáng ngời về lòng kính tín Tam Bảo, đức khiêm hạ tuyệt đối qua cách hành xử đầy trí tuệ của cư sĩ Chattapani. Hy vọng bài viết đã mang đến cho quý vị những giá trị thiết thực để ứng dụng vào quá trình tu tập, từ đó giữ được nội tâm vững chãi, hướng đến một cuộc sống thật sự bình an và hạnh phúc.