Bát chánh đạo (hay Bát chính đạo, Bát Thánh đạo) là phương pháp duy nhất giúp chúng sinh đoạn tận khổ đau và giải thoát luân hồi sinh tử. Bát chánh đạo bao gồm 8 nội dung cốt lõi: chính kiến, chính tư duy, chính ngữ, chính nghiệp, chính mạng, chính tinh tấn, chính niệm và chính định. 

Bài viết dưới đây sẽ giúp quý vị hiểu hơn về lợi ích của Bát chánh đạo và cách thực hành để chuyển hóa khổ đau, đạt được an lạc, hạnh phúc chân thật trong hiện đời và vị lai.

Bát chánh đạo nghĩa là gì?

Bát chánh đạo thuộc Đạo đế trong Tứ diệu đế, là con đường có tám ngành chân chính đưa đến Niết bàn. Đây là con đường Trung đạo, giúp hành giả tránh xa hai cực đoan sai lầm: một là đắm say trong dục lạc hạ liệt, hai là khổ hạnh ép xác sai lầm.

Bát chánh đạo gồm những gì?

Bát chánh đạo tuy có tám nhánh, nhưng chúng đều nằm trên một con đường, đòi hỏi người tu tập phải thực hiện tuần tự, không bỏ qua nhánh nào thì mới đạt được đến Niết bàn. Tám nhánh ấy được chia thành ba nhóm gồm Giới, Định và Tuệ (hay chính là Tam vô lậu học).

1. Tuệ học

– Chính kiến: Là sự hiểu biết chân chính về nhân duyên, nghiệp quả, tin có luân hồi, duyên hợp, vô thường, vô ngã. Khi có chính kiến đúng thì chúng ta sẽ suy tư, tác ý đúng về sự vật, hiện tượng.

– Chính tư duy: Là những tư duy, suy nghĩ về sự xuất ly khỏi khổ đau, mong muốn thoát ra khỏi trói buộc của ái dục, phiền trược.

2. Giới học

– Chính ngữ: Là từ bỏ bốn nghiệp ác của miệng gồm không nói dối, không nói lời hai lưỡi, không nói lời thêu dệt và không nói lời ác khẩu.

– Chính nghiệp: Là những việc làm chân chính, là từ bỏ ba nghiệp ác gồm sát sinh, trộm cắp và tà dâm.

– Chính mạng: Là sống một đời sống trong sạch, chân chính và đúng pháp. 

3. Định học

– Chính tinh tấn: Là sự nỗ lực, cố gắng làm những việc đúng đắn, chân chính.

– Chính niệm: Là trong tâm thường nhớ nghĩ về những điều chân chính.

– Chính định: Là trạng thái tâm được an định, chân chính. Chính định đem lại tuệ giác sáng suốt, cắt đứt mọi phiền não, khổ đau.

Như vậy, các yếu tố trong Bát chánh đạo có mối liên hệ mật thiết với nhau. Khi có chính kiến thì sẽ có chính tư duy; từ tư duy đúng sẽ dẫn đến lời nói (chính ngữ), hành động (chính nghiệp) và nghề nghiệp (chính mạng) đúng đắn; từ đó dẫn đến sự nỗ lực (chính tinh tấn), sự tỉnh thức (chính niệm) và sự định tâm (chính định).

Lợi ích thực hành Bát chánh đạo trong Phật giáo

1. Đoạn trừ các nghiệp, khổ đau và đạt đến Niết bàn

- Dừng nghiệp mới, chuyển nghiệp cũ: Bát chánh đạo giúp đoạn diệt được các nghiệp cũ đang chi phối và không tạo tác thêm các nghiệp bất thiện mới. Điều này được Đức Phật chỉ rõ trong kinh Tương Ưng Bộ.

- Con đường duy nhất cứu khổ, đạt đến Niết bàn: Thực hành trọn vẹn Bát chánh đạo giúp hành giả tác thành trí, đưa đến an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Đây là trạng thái vắng bóng hoàn toàn mọi khổ đau, diệt tận các phiền não.

2. Trở thành bậc Thánh

Bát chánh đạo là con đường mà chư Phật trong quá khứ đều đi qua. Trong kinh Đại Niết Bàn, Đức Phật dạy rằng: “Này Subhada, nếu giáo Pháp nào có hàm chứa Bát chính đạo thì giáo Pháp đó sẽ đào tạo được các vị Sa-môn đạt được đạo quả, từ quả thứ nhất cho đến quả thứ tư A-la-hán. Này Subhada, giáo Pháp của ta có hàm chứa Bát chính đạo nên giáo Pháp đó đào tạo các vị Sa-môn đạt đạo quả, từ quả thứ nhất cho đến quả A-la-hán. Các hệ giáo Pháp khác đều không đào tạo các vị Sa-môn đạt đạo quả Thánh, đắc tuệ giải thoát. Này Subhada, khi nào các vị Sa-môn tu tập và truyền giảng chính Pháp một cách đúng đắn thì thế giới này sẽ không bao giờ trống vắng các bậc A-la-hán giải thoát”. 

Như vậy, nếu chúng ta học và hiểu chính Pháp một cách đúng đắn, thực hành Bát chánh đạo thì thế gian này sẽ không bao giờ vắng bóng các bậc A-la-hán - những bậc vô cùng cao quý, đầy đủ tam minh và lục thông. Sự hiện diện của các bậc A-la-hán có thể làm rung động cả trời đất. 

Tâm của bậc A-la-hán không còn bị dao động trước “tám ngọn gió đời” (Bát phong), xứng đáng là những bậc Thánh giả quý báu hiếm có trên đời. Ở đây, bát phong gồm: lợi - suy (được - mất), hủy - dự (chê - khen), xưng - cơ (tâng bốc - dèm pha), khổ - lạc (đau khổ - vui sướng).

Cách thực hành Bát chánh đạo để thoát khổ

1. Chính kiến

- Hiểu về Tứ Thánh đế: Phải học Pháp (lời Phật dạy) để hiểu rõ về khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ.

- Tin sâu nhân quả - nghiệp báo: Những đau khổ trong cuộc đời không do vị giáo chủ hay một vị Thần linh nào sắp đặt, cũng không phải số phận an bài, mà do chính nghiệp của mình tạo ra. Như vậy, chúng ta phải thấy rõ nguyên nhân của khổ để có thể tu tập chuyển hóa.  

2. Chính tư duy

- Tư duy xuất ly khỏi trói buộc: Chúng ta cần tư duy để thoát ra khỏi sự trói buộc của ái dục, thấy sự nguy hiểm của vòng luân hồi (luẩn quẩn sinh rồi chết) để nghĩ cách xuất ly luân hồi sinh tử. 

- Tư duy loại bỏ các suy nghĩ oán giận: Sân giận khiến chúng ta bị thiêu đốt, làm hại chính mình và mọi người xung quanh. Cho nên, phải tư duy để xa lìa tâm bất thiện này. 

3. Chính ngữ

Thực hành từ bỏ bốn nghiệp ác của miệng (gồm không nói dối, không nói lời hai lưỡi, không nói lời độc ác); tập nói những lời chân thật và mang lại lợi ích cho mọi người.

4. Chính nghiệp

Cần từ bỏ ba nghiệp ác của thân (gồm thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp). 

5. Chính mạng

- Nuôi sống bản thân bằng nghề chân chính, lương thiện. 

- Tránh xa những nghề bất chính như buôn bán vũ khí, thuốc độc, thuốc phiện, buôn người, sát sinh, mại dâm,... hoặc những nghề mong người khác gặp nạn để mình có lợi.

6. Chính tinh tấn

- Thực hành Tứ chánh cần: Bao gồm ngăn chặn điều ác chưa sinh, diệt trừ những điều ác đã sinh, làm phát khởi điều thiện chưa sinh và duy trì điều thiện đã sinh.

Xem thêm: Tứ chánh cần là gì? 4 Pháp đoạn ác, sinh thiện, nuôi lớn trí tuệ

7. Chính niệm

- Tu thiền Tứ niệm xứ: Thực hành Tứ niệm xứ gồm quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm và quán pháp trên pháp.

- Giữ chính niệm, tỉnh giác để nhận diện sự chi phối của nghiệp: Đây là việc ý thức được tâm mình đang nghĩ gì, thân đang làm gì để không bị nghiệp cũ chi phối. Ví dụ, khi một việc làm bất thiện khởi ra, người có chánh niệm sẽ lập tức nhận biết đó là sai trái. Điểm mấu chốt của việc tu tập chính là điều này: Nhận ra việc ác và dừng lại, không thực hiện nó.  

8. Chính định

Thực tập tu thiền định: Tập ly dục và ly các pháp bất thiện, thực tập bốn thiền (từ sơ thiền đến tứ thiền), cho đến khi vào chính định.

---

Trên đây là kiến thức căn bản về Bát chánh đạo theo lời giảng của Thầy Thích Trúc Thái Minh. Việc kiên trì thực hành tám phương pháp này chính là “chìa khóa” để mỗi người biết nhìn nhận lại bản thân, sửa đổi hành vi để dừng lại nghiệp cũ và không tạo ác nghiệp mới. Hy vọng bài viết, quý độc giả sẽ hiểu đúng về tầm quan trọng của Bát chánh đạo trên hành trình tìm về chân hạnh phúc.