Ngày 14/3/2025
Tứ diệu đế là gì? Bốn chân lý màu nhiệm giúp con người thoát khổ đau
Ngày 14/3/2025
Mục lục [Hiện]
Tứ diệu đế là triết lý duy nhất giúp chúng ta thoát khỏi mọi khổ đau trong cuộc sống, đạt đến hạnh phúc tối thượng. Đây là giáo lý căn bản và xuyên suốt của đạo Phật, rất cần thiết cho những ai mong muốn tìm được cuộc sống bình an, hạnh phúc chân thật. Đã là người tu học Phật thì phải thực hành Tứ diệu đế.
Bài viết dưới đây sẽ cung cấp đầy đủ những nội dung cơ bản về tứ diệu đế cũng như phương pháp để thoát khỏi khổ đau. Kính mời quý vị cùng đón đọc!
Tứ diệu đế là gì?
“Tứ” nghĩa là bốn; “diệu” là cao quý, vi diệu, nhiệm màu và vô cùng lợi ích; đế là sự thật.
Như vậy, “Tứ diệu đế” (hay còn gọi là “Tứ Thánh đế”, “Tứ chân đế” hay gọi tắt là “Tứ đế”) là bốn sự thật vi diệu của cuộc đời.
Đó là bốn sự thật về sự khổ (khổ đế), nguyên nhân của khổ (tập đế), cách giải quyết khổ (diệt đế) và con đường đưa đến hạnh phúc tối hậu (đạo đế).
Nhân duyên Đức Phật thuyết Tứ diệu đế
Sau khi Đức Phật thành tựu đạo quả, trở thành bậc Chính Đẳng Chính Giác, Ngài đã băn khoăn, do dự không biết có nên đi thuyết Pháp không? Bởi lẽ, giáo Pháp mà Ngài chứng đạt rất cao siêu, vi diệu, chúng sinh khó thâm nhập được.
Biết được tâm ý của Đức Phật cùng với lòng tha thiết cầu thỉnh Pháp, Phạm thiên Sahampati đã 3 lần thỉnh Phật truyền bá Phật Pháp đến với chúng sinh. Nhận lời thỉnh cầu, Đức Phật đã quyết định lên đường chuyển bánh xe Pháp. Nơi đầu tiên Ngài đến là vườn Lộc Uyển (vườn Nai), thuyết Tứ Diệu Đế cho 5 anh em ông Kiều Trần Như. Sau đó, họ đều giác ngộ, chứng Thánh quả và trở thành những vị tu sĩ Phật giáo đầu tiên. Bấy giờ, Tăng được hình thành.
Tứ diệu đế của Phật giáo gồm những gì?
Tứ diệu đế bao gồm Khổ Đế, Tập Đế, Diệt Đế và Đạo Đế.
Khổ đế
Chân lý thứ nhất - Khổ đế là thực tại đau khổ: sinh là khổ, già là khổ, bệnh là khổ, chết là khổ, thương yêu mà phải xa lìa là khổ, thù ghét mà phải gặp nhau là khổ, mong cầu mà không toại nguyện là khổ, chấp vào thân năm uẩn là khổ và cuối cùng là sầu bi, ưu phiền khổ não. Đây là thánh đế thứ nhất, là sự thật đầu tiên mà chúng ta phải tiếp nhận, gọi là khổ đế.
1. Sinh là khổ
Khi mang thai, người mẹ và thai nhi ở trong bụng đều có những nỗi khổ. Thai nhi ở trong bụng mẹ như ngục tù, chín tháng tối tăm, nhầy nhụa, chịu đựng đủ thứ nóng lạnh. Mẹ ăn nóng thì con bị nóng, mẹ ăn lạnh thì con bị lạnh. Người mẹ khi ấy cũng không hề sung sướng, rất nặng nề, vất vả, mệt nhọc.
Hơn thế nữa, cửa sinh cũng là cửa tử, có không ít trường hợp người phụ nữ vì sinh con mà phải bỏ mạng, thậm chí mất cả hai mẹ con. Khi ra đời, đứa trẻ phải tiếp xúc với môi trường bên ngoài với những cảm giác đau, rát và rất khác lạ nên vừa chào đời đã khóc.
Sau khi sinh ra, để nuôi sống được thân tứ đại cũng rất cực khổ, phải ngày đêm làm lụng vất vả. Tứ đại bao gồm: đất, nước, gió, lửa luôn tranh đấu với nhau, sinh ra vô vàn bệnh trên thân. Nước mạnh thì gây nên bệnh phù thũng, địa mạnh thì sinh bệnh trì trệ, bệnh phì, hỏa mạnh thì sinh ra bệnh gầy mòn, phong mạnh thì sinh đau nhức. Cho nên, để nuôi dưỡng thân này là vô cùng cực khổ, ngày ngày phải điều hòa thân thể. Hôm nay người mình nóng phải ăn đồ mát, người mình khát phải uống bù nước, mình bị táo bón phải ăn đồ nhuận tràng,…
Khi mang thai, người mẹ phải chịu nhiều áp lực, mệt mỏi (ảnh minh hoạ)
2. Già là khổ
Khi tới tuổi 50 trở lên, chúng ta bắt đầu thấm thía già là khổ, bởi khi ấy cơ thể bắt đầu suy yếu: mắt mờ, tai điếc, tay mỏi, gối chùn, lưng còng, đãng trí, parkinson… Và không chỉ thân thể mà tâm trí chúng ta cũng nhiều phiền não khi phải đối mặt với nỗi lo sợ tuổi già mất dần đi giá trị.
Tuổi già phải đối diện với việc sức khỏe suy yếu, nỗi lo không còn nhiều giá trị (ảnh minh hoạ)
3. Bệnh là khổ
Bệnh là khổ nên chẳng ai muốn mình mang bệnh. Chúng ta có thể mắc bệnh từ virus bên ngoài, môi trường ô nhiễm, thức ăn độc hại; cũng có những bệnh phát sinh ngay từ cơ thể, như các ung, nhọt tự mọc lên và kết lại bên trong, khiến chúng ta vô cùng đau đớn.
Không ai tránh khỏi bệnh tật, không bệnh nọ cũng bệnh kia. Trong đời, ai cũng đều có bệnh và cảm thấy rất đau khổ, sợ hãi.
Bệnh tật - Nỗi khổ không thể tránh khỏi của mỗi con người (ảnh minh hoạ)
4. Chết là khổ
Chết là chấm hết cuộc đời, phải buông bỏ, để lại hết, hai tay trắng ra đi nhưng không biết đi đâu, con đường phía trước tối tăm, mịt mờ.
Việc chết cũng giống như đang đêm có người đuổi ra khỏi nhà và mình không biết phải đi đâu nên bản thân sẽ thấy rất sợ. Ngược lại, nếu đuổi đi mà biết nơi đến, biết đường đi thì không còn sợ hãi. Mặt khác, chết là bỏ lại tất cả: Công danh, địa vị, tài sản, vợ con, thân thể. Cho nên, chết là một sự khổ lớn của chúng sinh. Tuy nhiên, sự thật của cuộc đời là ai cũng phải chết.
5. Ái biệt ly khổ
Việc phải xa lìa những người mình yêu thương, quý mến là rất khổ. Trong gia đình, cha mẹ li thân, li dị thì mình khổ. Hoặc bạn bè, người yêu của mình phải chuyển đi công tác xa, hay đi nước ngoài, mình đều khổ.
Muốn người thân, người yêu ở bên cạnh nhưng sự đời không cho phép và thường trái ý mình.
6. Oán tắng hội khổ
Nỗi khổ thứ sáu là dù ghét nhau mà vẫn phải chạm mặt. Không rõ vì lý do gì, những người mình không ưa, thậm chí là ghét lại hay ở gần mình. Đó cũng là nỗi khổ của chúng ta.
7. Cầu bất đắc khổ
Chúng ta mong cả trăm nghìn điều, đi chùa, đi đền, đi phủ khấn vái nhưng không được toại ý là khổ. Có khi mong cầu nhưng lại nhận phải điều trái ngược, không như ý, khiến khổ chồng thêm khổ.
Những mong muốn ở đời như công danh, tiền bạc, tình yêu, con cái,... mà bất như ý, đều khiến chúng ta khổ.
8. Ngũ ấm xí thịnh khổ
Ngũ ấm bao gồm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nếu ngũ ấm cường thịnh hoặc suy quá cũng khổ. Nơi thân tâm chúng ta sinh ra rất nhiều điều phiền muộn, nỗi buồn bâng quơ, những suy nghĩ vu vơ, tự nhiên trong lòng thấy buồn chán nhưng không biết nguyên nhân. Đó là thân ngũ ấm bừng cháy, những ham muốn của thân tâm không được thỏa mãn sẽ khiến ta đau khổ. Chúng ta bị chính thân này thiêu đốt ngày đêm, hàng ngày bởi tất cả dục vọng ham muốn, làm cho chúng ta khổ.
Ví dụ: Lưỡi thường cũng thèm vị (với cảm thọ cường thịnh) thì khổ, lưỡi không thể nếm được mùi vị cũng khổ; hoặc trong đầu nhiều suy nghĩ, tư tưởng quá thì loạn, mà ít quá lại không thể tư duy ra vấn đề cũng khổ;...
Để cảm nhận, thấu tỏ được những sự khổ ở đời, chúng ta cần tư duy, nhận biết và hiểu sâu sắc về những vấn đề mà chúng ta gặp phải. Những điều chúng ta cho là vui sướng, khoái lạc, hạnh phúc thật sự là giả tạm, không có thật. Nó chỉ là biến thể của cái khổ, giảm khổ, không phải là hạnh phúc chân thật.
Đức Phật chỉ dạy rằng, đời người gần như ai cũng trải qua tám cái khổ lớn này. Và bên cạnh đó còn vô vàn những cái khổ khác. Người tu mà không thẩm thấu cái khổ thì chưa phải là học Phật.
Tập đế
Chân lý thứ hai trong Tứ Thánh đế mà Đức Phật dạy là Tập đế. “Tập” là nguyên nhân tích tập, hội tụ lâu ngày mà thành; còn “đế” là sự thật. “Tập đế” là sự thật về các nguyên nhân dẫn đến đau khổ của chúng sinh.
Nguyên nhân dẫn đến đau khổ là vô minh và ái dục. Ái dục là tham đắm, bám víu vào ngũ dục lục trần. Vô minh là chấp thủ về cái ta, cái của ta; chấp thủ về tôi, cái của tôi; bám chấp vào nó, cho rằng có một cái tôi, cái ta thật. Vô minh và ái dục là gốc sâu xa để sinh ra quả khổ cho chúng ta ở đời này.
Diệt đế trong tứ diệu đế
Chân lý thứ ba là Diệt đế. Chữ “diệt” là chết, diệt hết, không còn. Diệt đế ở đây Đức Phật dạy: sự thật về diệt hết khổ.
Diệt đế này còn gọi là Niết bàn. Niết-bàn là vắng bóng của tất cả mọi khổ đau. Các khổ đau đã diệt tận, các phiền não diệt hết, ở đó không còn một chút khổ đau nào cả.
Đạo đế
Chân lý thứ tư gọi là Đạo đế, “đạo” là con đường - tức là con đường để đi đến Niết-bàn, đến chỗ diệt hết khổ, là phương pháp, là cách thức để đi đến chỗ diệt hết khổ đau.
Đức Phật từng dạy rằng: Sự thật thứ tư là con đường diệt khổ cho tất cả chúng sinh. Gọi là con đường thực hành tám điều - tức là Bát Chính Đạo.
- Thứ nhất là chính tri kiến. Tức là hiểu biết chân chính, nhận thức một cách chân chính, đúng đắn. Chúng ta phải lấy con mắt chính tri kiến để mà xem xét sự vật, hiện tượng.
- Thứ hai là chính tư duy, tức là suy nghĩ đúng đắn dựa trên cơ sở của chính kiến, từ nhận thức ban đầu chính kiến chúng ta phải tư duy đúng đắn.
- Thứ ba là chính ngữ là lời nói chân chính. Từ tư duy đến ngôn ngữ, tư duy chân chính mới có thể nói lời chân chính, lợi ích; không nói những lời ác, lời tổn hại.
- Thứ tư là chính nghiệp. Tức là tạo nghiệp chân chính. Chúng ta có ba nghiệp ở nơi thân tâm này: thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp. Tức là chính tâm để tu thân. Từ tâm ngay chính mà khiến cho thân, hành vi, lời nói, ý nghĩ ngay chính.
- Thứ năm là chính mạng. Tức là nuôi sống mạng sống của mình chân chính, không bằng những nghề nghiệp ác, nghề nghiệp tà.
- Thứ sáu là chính tinh tấn, là nỗ lực, chăm chỉ một cách đúng đắn.
- Thứ bảy là chính niệm. Nghĩa là suy nghĩ, nhớ nghĩ những điều đúng đắn.
- Thứ tám là chính định.
Tám điều trên gọi là Bát chính đạo, là con đường dẫn chúng ta đạt được Niết-bàn, hết khổ đau.
Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về Tứ diệu đế. Mong rằng bài viết trên sẽ giúp quý vị hiểu rõ hơn về bốn chân lý màu nhiệm giúp mỗi chúng ta giải thoát khỏi khổ đau. Từ đó biết ứng dụng lời Phật dạy, lấy Tứ diệu đế làm “ngọn đèn” để tu tập hướng đến con đường giác ngộ, an vui.
Phật Pháp cơ bản🞄 15/02/2026
Để hiểu sâu hơn về bản chất, cách đạt được thần thông cũng như quan điểm của đạo Phật về những năng lực tâm linh này, xin mời quý vị cùng đón đọc bài viết dưới đây!
Phật Pháp cơ bản 🞄 15/02/2026
Để hiểu sâu hơn về bản chất, cách đạt được thần thông cũng như quan điểm của đạo Phật về những năng lực tâm linh này, xin mời quý vị cùng đón đọc bài viết dưới đây!
Phật Pháp cơ bản🞄 13/02/2026
Bát chánh đạo là phương pháp căn bản, duy nhất giúp hành giả diệt trừ mọi khổ đau, đạt đến Niết bàn.
Phật Pháp cơ bản 🞄 13/02/2026
Bát chánh đạo là phương pháp căn bản, duy nhất giúp hành giả diệt trừ mọi khổ đau, đạt đến Niết bàn.
Phật Pháp cơ bản🞄 13/02/2026
Phiền não trạng thái thân tâm bất an, khổ đau. Khám phá ngay 9 cách diệt trừ phiền não theo lời Phật dạy để sống an lạc, hạnh phúc.
Phật Pháp cơ bản 🞄 13/02/2026
Phiền não trạng thái thân tâm bất an, khổ đau. Khám phá ngay 9 cách diệt trừ phiền não theo lời Phật dạy để sống an lạc, hạnh phúc.
Phật Pháp cơ bản🞄 21/01/2026
Tứ như ý túc là: dục như ý túc, tinh tấn như ý túc, nhất tâm như ý túc, quán như ý túc. Thực hành 4 yếu tố trên sẽ giúp đạt được đầy đủ mọi mong muốn.
Phật Pháp cơ bản 🞄 21/01/2026
Tứ như ý túc là: dục như ý túc, tinh tấn như ý túc, nhất tâm như ý túc, quán như ý túc. Thực hành 4 yếu tố trên sẽ giúp đạt được đầy đủ mọi mong muốn.
Phật Pháp cơ bản🞄 15/01/2026
Đức Phật dạy, có 4 loại thức ăn là: Đoàn thực, xúc thực, tư niệm thực, thức thực. 4 cách ứng dụng tứ thực vào cuộc sống để thân khỏe tâm an, trí sáng.
Phật Pháp cơ bản 🞄 15/01/2026
Đức Phật dạy, có 4 loại thức ăn là: Đoàn thực, xúc thực, tư niệm thực, thức thực. 4 cách ứng dụng tứ thực vào cuộc sống để thân khỏe tâm an, trí sáng.
Phật Pháp cơ bản🞄 28/12/2025
Tứ chánh cần là: Ngăn ác, diệt ác, sinh thiện, tăng trưởng thiện. Thực hành 4 điều này, cuộc sống được an lạc, hướng đến hạnh phúc tối thượng.
Phật Pháp cơ bản 🞄 28/12/2025
Tứ chánh cần là: Ngăn ác, diệt ác, sinh thiện, tăng trưởng thiện. Thực hành 4 điều này, cuộc sống được an lạc, hướng đến hạnh phúc tối thượng.
Phật Pháp cơ bản🞄 08/12/2025
Ngọc Mani là viên ngọc vô cùng quý hiếm, được tìm thấy ở Long cung và có thể giúp thành tựu mọi sở nguyện.
Phật Pháp cơ bản 🞄 08/12/2025
Ngọc Mani là viên ngọc vô cùng quý hiếm, được tìm thấy ở Long cung và có thể giúp thành tựu mọi sở nguyện.
Phật Pháp cơ bản🞄 16/11/2025
Bảo tháp Trà Tỳ là nơi trà tỳ kim thân Đức Phật, nằm cách vị trí Đức Phật nhập diệt gần 2km, nay thuộc thị trấn Kushinagar, tiểu bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản 🞄 16/11/2025
Bảo tháp Trà Tỳ là nơi trà tỳ kim thân Đức Phật, nằm cách vị trí Đức Phật nhập diệt gần 2km, nay thuộc thị trấn Kushinagar, tiểu bang Uttar Pradesh, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản🞄 31/10/2025
10 cõi giới trong đạo Phật gồm cõi chư Phật, cõi Bồ tát, cõi Duyên Giác Phật, cõi Thanh Văn, cõi Trời, cõi Thần, cõi người, cõi súc sinh, cõi ngạ quỷ, cõi địa ngục.
Phật Pháp cơ bản 🞄 31/10/2025
10 cõi giới trong đạo Phật gồm cõi chư Phật, cõi Bồ tát, cõi Duyên Giác Phật, cõi Thanh Văn, cõi Trời, cõi Thần, cõi người, cõi súc sinh, cõi ngạ quỷ, cõi địa ngục.
Phật Pháp cơ bản🞄 14/10/2025
Khi tham gia Pháp đàn Lương Hoàng Bảo Sám, chúng ta nên công nhận tội lỗi từng gây tạo, tha thiết sám hối, nguyện chừa bỏ không tái phạm,...
Phật Pháp cơ bản 🞄 14/10/2025
Khi tham gia Pháp đàn Lương Hoàng Bảo Sám, chúng ta nên công nhận tội lỗi từng gây tạo, tha thiết sám hối, nguyện chừa bỏ không tái phạm,...
Phật Pháp cơ bản🞄 02/10/2025
Địa ngục là một trong sáu cõi luân hồi mà chúng sinh phải tái sinh sau khi chết. Nơi đây là chỗ rất khổ đau và có vô số hình phạt đáng sợ dành cho tội nhân.
Phật Pháp cơ bản 🞄 02/10/2025
Địa ngục là một trong sáu cõi luân hồi mà chúng sinh phải tái sinh sau khi chết. Nơi đây là chỗ rất khổ đau và có vô số hình phạt đáng sợ dành cho tội nhân.
Phật Pháp cơ bản🞄 29/9/2025
Cờ Phật giáo được đề xuất bởi một cựu Đại tá quân đội Mỹ, thiết kế từ ánh hào quang của Đức Phật vào tuần lễ thứ tư sau khi Ngài thành đạo.
Phật Pháp cơ bản 🞄 29/9/2025
Cờ Phật giáo được đề xuất bởi một cựu Đại tá quân đội Mỹ, thiết kế từ ánh hào quang của Đức Phật vào tuần lễ thứ tư sau khi Ngài thành đạo.
Phật Pháp cơ bản🞄 23/9/2025
Núi Linh Thứu xưa kia thuộc thành Vương Xá, nước Ma Kiệt Đà do đức vua Bình Sa trị vì; nay là Rajgir, bang Bihar, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản 🞄 23/9/2025
Núi Linh Thứu xưa kia thuộc thành Vương Xá, nước Ma Kiệt Đà do đức vua Bình Sa trị vì; nay là Rajgir, bang Bihar, Ấn Độ.
Phật Pháp cơ bản🞄 18/9/2025
Chú Đại Bi là một trong những bài chú được trì tụng rộng rãi. Tuy nhiên, nhiều người còn hiểu sai khiến thực hành chưa được lợi ích.
Phật Pháp cơ bản 🞄 18/9/2025
Chú Đại Bi là một trong những bài chú được trì tụng rộng rãi. Tuy nhiên, nhiều người còn hiểu sai khiến thực hành chưa được lợi ích.
Phật Pháp cơ bản🞄 09/8/2025
Tụng kinh là để ôn lại và hiểu lời Đức Phật dạy. Tụng kinh sẽ đem lại nhiều phúc báu, an vui cho những người trì tụng ngay trong hiện tại.
Phật Pháp cơ bản 🞄 09/8/2025
Tụng kinh là để ôn lại và hiểu lời Đức Phật dạy. Tụng kinh sẽ đem lại nhiều phúc báu, an vui cho những người trì tụng ngay trong hiện tại.
Phật Pháp cơ bản🞄 02/8/2025
Nơi Đức Phật đản sinh là vườn Lâm Tỳ Ni. Ngài chọn chọn sinh ra ở rừng hoa vô ưu là bởi muốn truyền tải 3 thông điệp ý nghĩa đến chúng sinh.
Phật Pháp cơ bản 🞄 02/8/2025
Nơi Đức Phật đản sinh là vườn Lâm Tỳ Ni. Ngài chọn chọn sinh ra ở rừng hoa vô ưu là bởi muốn truyền tải 3 thông điệp ý nghĩa đến chúng sinh.
Phật Pháp cơ bản🞄 30/7/2025
Cư sĩ là những người Phật tử tu tại gia. Trong giáo Pháp của Phật, người Phật tử được gọi là Ưu-bà-tắc (nam cư sĩ) và Ưu-bà-di (nữ cư sĩ).
Phật Pháp cơ bản 🞄 30/7/2025
Cư sĩ là những người Phật tử tu tại gia. Trong giáo Pháp của Phật, người Phật tử được gọi là Ưu-bà-tắc (nam cư sĩ) và Ưu-bà-di (nữ cư sĩ).
Phật Pháp cơ bản🞄 29/7/2025
“Tam” là ba, “Bảo” là quý báu, “Tam Bảo” là ba ngôi quý báu: Phật Bảo, Pháp Bảo, Tăng Bảo; có Tam Bảo bên ngoài và Tam Bảo ngay trong tâm mỗi chúng ta.
Phật Pháp cơ bản 🞄 29/7/2025
“Tam” là ba, “Bảo” là quý báu, “Tam Bảo” là ba ngôi quý báu: Phật Bảo, Pháp Bảo, Tăng Bảo; có Tam Bảo bên ngoài và Tam Bảo ngay trong tâm mỗi chúng ta.
Phật Pháp cơ bản🞄 22/7/2025
Lòng tin Tam Bảo là mẹ sinh công đức, đưa chúng sinh tiến đạo… Hãy tìm hiểu 5 lợi ích của lòng tin để giúp tăng trưởng phước báu, tinh tấn tu tập.
Phật Pháp cơ bản 🞄 22/7/2025
Lòng tin Tam Bảo là mẹ sinh công đức, đưa chúng sinh tiến đạo… Hãy tìm hiểu 5 lợi ích của lòng tin để giúp tăng trưởng phước báu, tinh tấn tu tập.
