Ngày 30/5/2026
Hiền trí: 7 bài học về nghệ thuật sống để được mọi người kính trọng
Ngày 30/5/2026
Mục lục [Hiện]
Bậc hiền trí là người hội tụ đầy đủ trí tuệ, đạo đức sáng và phẩm chất thiện lương, xứng đáng là một người bạn chân thành để ta trao gửi niềm tin trong cuộc sống. Việc thân cận với những người đức hạnh như vậy chỉ tốt hơn không xấu, giúp ta được thấm nhuần sự lương thiện; giống như người đi trong sương móc, tuy không ướt áo nhưng lúc nào cũng được mát mẻ. Thực tế cho thấy, nhờ gần gũi bậc trí đức, chúng ta sẽ dần gạt bỏ “bùn đất” lỗi lầm, làm hiển lộ kho vàng tâm quý báu.
Để biết cách nhận diện và tự rèn luyện mình để trở thành bậc hiền trí, kính mời quý vị cùng đón đọc bài viết dưới đây!
Nhận diện bậc hiền trí giữa dòng đời
Theo lời dạy của Ngài Hiền Nhân trong cuốn kinh cùng tên, sự thông tuệ của người trí được thể hiện qua hai phương diện chính: Cách họ quan sát cuộc sống và những nếp nghĩ hằng ngày.
10 thước đo trí tuệ của bậc trí
1. Biết kẻ hiền - người ngu: Qua tiếp xúc và trò chuyện, người trí có thể nhận định được đối phương là bậc hiền đức hay người thiếu suy nghĩ.
2. Biết kẻ sang - người hèn: Với con mắt tinh tường, người trí có thể dễ dàng phân biệt hai hạng người này.
3. Biết kẻ giàu - người nghèo
4. Biết việc khó - việc dễ: Người trí thường phân định và ưu tiên hoàn thành các việc dễ trước, để thành thạo và tích lũy kinh nghiệm, sau đó mới giải quyết việc khó. Cách làm này giúp người trí hoàn thành trọn vẹn công việc mà không bị chán nản giữa chừng hay để hỏng việc.
5. Biết việc đáng bỏ - việc nên làm: Bậc trí không tùy tiện làm việc theo sở thích nhất thời, mà tập trung vào những điều quan trọng, cấp thiết và biết từ bỏ những gì không có giá trị hoặc gây hại.
6. Biết nhiệm vụ của mình: Bậc trí luôn chính niệm, ý thức rõ ràng và làm tròn bổn phận, trách nhiệm của mình trong tập thể, để mọi việc được vận hành trơn tru.
7. Hiểu về phong tục của mỗi nơi đi qua: Khi đến bất kỳ vùng miền nào, người trí đều tìm hiểu phong tục, văn hóa nơi đó để dễ dàng hòa đồng, thâm nhập và giao tiếp hiệu quả. Và nếu là người đệ tử Phật thì sẽ dễ dàng chuyển tải Phật Pháp.
8. Biết được chỗ trở về: Trong mọi hành động hay lời nói, bậc trí luôn biết rõ mục đích cuối cùng mình đang hướng tới và quy hướng mọi việc về “gốc” ban đầu, tức mục đích của vấn đề.
9. Học rộng hiểu nhiều: Đây là tiêu chí rất quan trọng. Như điều thứ năm trong kinh Bát Đại Nhân Giác đã viết: “Ngu si phải sinh tử, nên Bồ Tát thường nhớ, luôn học rộng nghe nhiều, để tăng trưởng trí tuệ, và thành tựu biện tài…”. Vì vậy, bậc trí là người phải suy rộng, xét sâu, luôn lắng nghe và không ngừng học hỏi để khai mở trí tuệ, giúp bản thân tiến bộ.
10. Biết được túc mạng: Tức là biết được tiền kiếp của mình và của người. Bậc trí là người hiểu thấu nhân quả, biết rõ ảnh hưởng của những hành vi trong tiền kiếp đến hoàn cảnh hiện tại, để từ đó rút ra bài học để tu sửa bản thân.
Biết nhiệm vụ của mình, hiểu về phong tục của mỗi nơi mình đi qua,... là những đặc điểm nhận diện của bậc hiền trí (ảnh minh họa)
12 nếp nghĩ làm nên phong thái của bậc hiền trí
Bên cạnh khả năng quan sát, bậc hiền trí còn thường duy trì hệ thống tư duy kỷ luật và nhân văn sau:
1. Khi gà gáy sáng, đã nghĩ tới tội lỗi mà lo làm việc phúc đức để đền bù lại.
2. Phải nhớ việc hầu hạ tôn thân (nhưng người tôn quý trong gia đình như cha mẹ, ông bà).
3. Gặp việc gì thì phải suy nghĩ dự bị, đề phòng trước các tình huống.
4. Phải lo nghĩ, lánh xa sự nguy hại.
5. Phải nghĩ trước nói sau để khỏi phải lầm lạc.
6. Phải nghĩ đến những kẻ lạc lầm mà đem lời trung chính dạy bảo, nhắc nhở họ.
7. Phải nghĩ đến những kẻ nghèo khổ để thương xót, giúp đỡ.
8. Phải lo làm việc bố thí nếu mình có tài sản.
9. Phải nghĩ đến việc ăn uống cho có chừng độ.
10. Phải nhớ giữ sự công bình khi phân xử hoặc phân chia.
11. Phải nhớ đem ân từ ban bố cho nhân gian.
12. Phải thường nghĩ đến sự huấn luyện nếu mình là quân sĩ hay võ quan.
Người trí thường nghĩ tới báo hiếu cha mẹ, lánh xa điều ác, giúp đỡ mọi người, ăn uống có chừng độ... (ảnh minh họa)
Hành trình tu dưỡng để trở thành bậc trí
1. Thường thân cận bậc thiện tri thức
- Kết giao và chọn bạn: Kinh Hiền Nhân dạy “Gần người hiền được thêm trí tuệ…”. Cho nên, trong hành trình tu học đạo, chúng ta phải biết tìm thầy sáng, bạn hiền để học hỏi và mở mang trí tuệ. Đồng thời, ta kiên quyết không kết giao với người xấu để tránh những điều tai họa không đáng có. Điều này cũng được Đức Phật dạy trong kinh Pháp Cú rằng:
“Tìm không được bạn đường,
Hơn mình hay bằng mình,
Thà quyết sống một mình,
Không bè bạn kẻ ngu.”
- Làm đầy tớ người khôn còn hơn làm thầy người dại: Quả thật, làm tôi tớ của người có trí tuệ mang lại sự sung sướng, bởi ta được gần gũi bậc hiền trí và có cơ hội học hỏi, tiếp thu nhiều điều quý báu.
2. Trân trọng lời chỉ lỗi như “chỗ chôn vàng”
- Giá trị vô giá: Đối với người thế gian, vàng là báu vật cực kỳ quý giá; muốn tìm được phải trải qua quá trình đãi cát, đào núi đầy gian khổ, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Và lời chỉ lỗi của bậc hiền trí cũng có giá trị tương đương như vậy, vì nó giúp ta tìm thấy “vàng tâm” (tức kho châu báu ở nơi tâm).
- Sự soi sáng: Bậc hiền trí là người hiểu thấu tâm ta, biết rõ gốc gác những điều bất thiện trong ta để chỉ ra và khiển trách nhằm giúp ta sửa đổi. Việc họ chỉ lỗi giống như hành động “gạt bỏ bùn đất” đang che phủ kho báu vô giá ngay trong chính tâm hồn.
- Lòng biết ơn và cầu thị: Thay vì hờn dỗi hay nuôi nội kết với người nhắc lỗi mình, người muốn tiến đạo phải biết cần cầu người chỉ lỗi và trân trọng những lời chỉ lỗi đó.
3. Nghệ thuật giữ sự “lễ độ”
Trong kinh Hiền Nhân có viết: “Thân mà không có chừng độ, thân lâu sẽ có khinh lờn. Ví như múc nước giếng, múc sâu thì nổi cặn. Gần người hiền được thêm trí huệ, ở với kẻ dốt càng thêm ngu si. Thường thấy thì hay khinh lờn, xa nhau thì sanh oán giận. Giao tiếp với người lành nên qua lại có chừng độ, thân mà có cung kính thì thân lâu càng có hậu.”
Như vậy, khi giao thiệp với người bạn tốt, chúng ta nên qua lại có chừng mực nhất định và phải giữ sự cung kính với nhau; từ đó mới giúp mối quan hệ được lâu bền và tốt đẹp.
4. Theo học bậc minh sư
Người Việt Nam có câu nói: “Không thầy đố mày làm nên”. Người thầy không chỉ dạy kiến thức suông, mà còn là tấm gương truyền lửa, truyền lý tưởng cho học trò. Cho nên, gần gũi những bậc đạo cao đức trọng sẽ giúp chúng ta nuôi lớn lý tưởng sống cao đẹp.
Gần gũi bậc minh sư giúp chúng ta nuôi lớn những lý tưởng sống cao đẹp (ảnh minh họa)
5. Vâng lời bậc hiền trí
Người trí là người có tâm không tham cầu, hiểu biết đúng đắn và có thể suy xét được việc quá khứ, hiện tại, vị lai. Cho nên, đối với bậc trí, chúng ta nên sinh tâm cung kính và làm theo lời dạy dỗ của họ.
6. Vững vàng trước nghịch cảnh và ác tâm
- Quay lại xét mình: Khi bị phụ bạc hoặc hãm hại, bậc trí thường tự kiểm điểm bản thân, xem mình có chỗ nào không tốt hoặc có điều sơ suất, thay vì vội đổ lỗi cho người khác. Đây là cách tư duy, nhìn nhận của bậc trí mà chúng ta nên học hỏi.
- Không tranh hơn thua với kẻ cường bạo: Kẻ cường bạo là kẻ có sức mạnh nhưng thô bạo, họ sẵn sàng dùng sức mạnh bất chấp đạo lý. Cho nên, bậc trí tuệ phải biết ẩn nhẫn, tùy duyên và linh hoạt thay vì tranh hơn kém với kẻ cường bạo.
7. Làm tròn bổn phận với gia đình và xã hội
- Biết sửa sang nhà cửa: Người trí thường biết quán xuyến đến chỗ ăn ở của mình, tức thường giữ gìn sạch sẽ.
- Gây dựng không khí gia đình hòa hợp: Gia đình là tế bào của xã hội, mỗi gia đình tốt thì xã hội mới tốt đẹp được. Hiểu được như vậy, chúng ta nên gây dựng một đời sống gia đình an vui, hòa hợp.
- Giao thân với họ hàng quyến thuộc: Việc kết tình thân ái với họ hàng quyến thuộc không chỉ là giữ gìn truyền thống của dòng họ; mà còn giúp tạo nên sức mạnh đoàn kết, góp phần vào khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
- Thường biết làm việc ân đức: Khi cuộc sống bắt đầu có của ăn, của để, bậc trí luôn nghĩ đến việc thi ân bố đức, từ thiện, giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn.
Làm tròn bổn phận với gia đình và xã hội là một trong những cách giúp ta trở thành bậc hiền trí (ảnh minh họa)
Trên đây là những chia sẻ của Thầy Thích Trúc Thái Minh về bậc hiền trí. Hy vọng rằng, qua việc nhận diện và noi theo cách sống tốt đẹp của người trí, quý độc giả không chỉ biết cách xây dựng những mối quan hệ chân thành, bền vững, mà còn hoàn thiện nhân cách để sống một cuộc đời ý nghĩa và được mọi người tin yêu, kính trọng!
Phật Pháp và đời sống🞄 13/7/2026
Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ khoảng cách thế hệ, sự bám chấp vào cái “tôi” ích kỷ và những nhân bất thiện đã gieo trong quá khứ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 13/7/2026
Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ khoảng cách thế hệ, sự bám chấp vào cái “tôi” ích kỷ và những nhân bất thiện đã gieo trong quá khứ.
Phật Pháp và đời sống🞄 24/6/2026
Theo góc nhìn đạo Phật, nỗi sợ ma, hay sợ bóng tối là một cảm thọ sinh ra trong tâm khiến chúng ta phát sinh những tưởng tượng ma quỷ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 24/6/2026
Theo góc nhìn đạo Phật, nỗi sợ ma, hay sợ bóng tối là một cảm thọ sinh ra trong tâm khiến chúng ta phát sinh những tưởng tượng ma quỷ.
Phật Pháp và đời sống🞄 22/6/2026
Không trộm cắp chỉ hành vi không lấy đồ của người nếu không được họ đồng ý. Nhờ thực hành tâm này, ta sẽ nhận được sự yêu quý, tán thán của mọi người.
Phật Pháp và đời sống 🞄 22/6/2026
Không trộm cắp chỉ hành vi không lấy đồ của người nếu không được họ đồng ý. Nhờ thực hành tâm này, ta sẽ nhận được sự yêu quý, tán thán của mọi người.
Phật Pháp và đời sống🞄 20/6/2026
Phước báu đem lại cho ta nhiều sự tốt đẹp, may mắn trong cuộc sống. Để tạo phước báu mỗi ngày, ta nên tu học Phật Pháp, nuôi dưỡng tâm cung kính,..
Phật Pháp và đời sống 🞄 20/6/2026
Phước báu đem lại cho ta nhiều sự tốt đẹp, may mắn trong cuộc sống. Để tạo phước báu mỗi ngày, ta nên tu học Phật Pháp, nuôi dưỡng tâm cung kính,..
Bài viết Phật giáo🞄 18/6/2026
Các gia đình thường chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ để bày tỏ lòng thành dâng lên cúng Phật, các vị Thần linh và gia tiên.
Bài viết Phật giáo 🞄 18/6/2026
Các gia đình thường chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ để bày tỏ lòng thành dâng lên cúng Phật, các vị Thần linh và gia tiên.
Phật Pháp và đời sống🞄 13/6/2026
Hổ thẹn là nguồn tâm cần có đối với mỗi người. Khi biết hổ thẹn với tâm xấu, chúng ta sẽ biết quay lại sửa mình, quyết từ bỏ lỗi lầm để không bao giờ tái phạm.
Phật Pháp và đời sống 🞄 13/6/2026
Hổ thẹn là nguồn tâm cần có đối với mỗi người. Khi biết hổ thẹn với tâm xấu, chúng ta sẽ biết quay lại sửa mình, quyết từ bỏ lỗi lầm để không bao giờ tái phạm.
Phật Pháp và đời sống🞄 09/6/2026
Nhiều người xem ngày lành tháng tốt để buôn bán, cưới xin, xây nhà,... được suôn sẻ. Nhưng theo quan điểm đạo Phật, chọn ngày giờ không đem lại may mắn.
Phật Pháp và đời sống 🞄 09/6/2026
Nhiều người xem ngày lành tháng tốt để buôn bán, cưới xin, xây nhà,... được suôn sẻ. Nhưng theo quan điểm đạo Phật, chọn ngày giờ không đem lại may mắn.
Phật Pháp và đời sống🞄 04/6/2026
Tâm đố kỵ là tâm bất thiện, khiến chúng ta phải mệt mỏi, đau khổ, khó chịu. Để chuyển hoá tâm này, nên thực tập khen ngợi, giúp đỡ những người giỏi hơn mình,...
Phật Pháp và đời sống 🞄 04/6/2026
Tâm đố kỵ là tâm bất thiện, khiến chúng ta phải mệt mỏi, đau khổ, khó chịu. Để chuyển hoá tâm này, nên thực tập khen ngợi, giúp đỡ những người giỏi hơn mình,...
Phật Pháp và đời sống🞄 02/6/2026
Tết Đoan Ngọ (hay Tết Đoan Dương) có nghĩa là ăn Tết vào giờ Ngọ; thường được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm.
Phật Pháp và đời sống 🞄 02/6/2026
Tết Đoan Ngọ (hay Tết Đoan Dương) có nghĩa là ăn Tết vào giờ Ngọ; thường được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm.
Phật Pháp và đời sống🞄 31/5/2026
Giữ bí mật là làm cho những câu chuyện bí mật được tuyệt đối giữ kín.
Phật Pháp và đời sống 🞄 31/5/2026
Giữ bí mật là làm cho những câu chuyện bí mật được tuyệt đối giữ kín.
Hoạt động Phật sự🞄 26/5/2026
Vào ngày 08/4/Bính Ngọ (tức 24/5/2026), chùa Ba Vàng đã long trọng tổ chức Đại lễ Phật đản PL.2570 – DL.2026.
Hoạt động Phật sự 🞄 26/5/2026
Vào ngày 08/4/Bính Ngọ (tức 24/5/2026), chùa Ba Vàng đã long trọng tổ chức Đại lễ Phật đản PL.2570 – DL.2026.
Phật Pháp và đời sống🞄 15/5/2026
Những bài hát mừng ngày Phật đản đầy ý nghĩa, tán dương sự đản sinh cao quý của Đức Phật và giúp người nghe tăng trưởng thiện tâm, được an lạc.
Phật Pháp và đời sống 🞄 15/5/2026
Những bài hát mừng ngày Phật đản đầy ý nghĩa, tán dương sự đản sinh cao quý của Đức Phật và giúp người nghe tăng trưởng thiện tâm, được an lạc.
Phật Pháp và đời sống🞄 12/5/2026
Tâm hỷ là trạng thái tâm không buồn khổ và luôn vui vẻ với chúng sinh. Biểu hiện của tâm này là không đố kỵ mà biết tùy thuận với việc tốt lành của người khác.
Phật Pháp và đời sống 🞄 12/5/2026
Tâm hỷ là trạng thái tâm không buồn khổ và luôn vui vẻ với chúng sinh. Biểu hiện của tâm này là không đố kỵ mà biết tùy thuận với việc tốt lành của người khác.
Phật Pháp và đời sống🞄 12/5/2026
Lễ Phật đản là sự kiện thiêng liêng kỷ niệm ngày đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, là cơ hội để mỗi người được vô lượng phúc lành và kết duyên với Tam Bảo
Phật Pháp và đời sống 🞄 12/5/2026
Lễ Phật đản là sự kiện thiêng liêng kỷ niệm ngày đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, là cơ hội để mỗi người được vô lượng phúc lành và kết duyên với Tam Bảo
Phật Pháp và đời sống🞄 04/5/2026
Học tài thi phận là câu thành ngữ chỉ việc học hành tùy theo tài năng từng người; nhưng thi cử đỗ đạt hay không lại phụ thuộc vào phúc phận của mỗi người.
Phật Pháp và đời sống 🞄 04/5/2026
Học tài thi phận là câu thành ngữ chỉ việc học hành tùy theo tài năng từng người; nhưng thi cử đỗ đạt hay không lại phụ thuộc vào phúc phận của mỗi người.
Phật Pháp và đời sống🞄 25/3/2026
Người bị khinh thường sẽ cảm thấy khổ tâm, mệt mỏi. Vậy nên, hãy tu đức nhẫn, tích cực tu tập, sám hối, trở thành người sống kỷ luật,... để được kính trọng.
Phật Pháp và đời sống 🞄 25/3/2026
Người bị khinh thường sẽ cảm thấy khổ tâm, mệt mỏi. Vậy nên, hãy tu đức nhẫn, tích cực tu tập, sám hối, trở thành người sống kỷ luật,... để được kính trọng.
Phật Pháp và đời sống🞄 25/3/2026
Trí nhớ là khả năng lưu dấu và lấy được ra ngay các kiến thức khi nhắc đến. Mỗi người nên rèn luyện sự chú tâm, từ bỏ lười biếng,... để có trí nhớ dài lâu.
Phật Pháp và đời sống 🞄 25/3/2026
Trí nhớ là khả năng lưu dấu và lấy được ra ngay các kiến thức khi nhắc đến. Mỗi người nên rèn luyện sự chú tâm, từ bỏ lười biếng,... để có trí nhớ dài lâu.
Phật Pháp và đời sống🞄 23/3/2026
Thực hành lời Phật dạy sẽ giúp bạn biết cách để được mọi người yêu quý, tôn trọng, tín nhiệm,... trong gia đình, tập thể và xã hội.
Phật Pháp và đời sống 🞄 23/3/2026
Thực hành lời Phật dạy sẽ giúp bạn biết cách để được mọi người yêu quý, tôn trọng, tín nhiệm,... trong gia đình, tập thể và xã hội.
Phật Pháp và đời sống🞄 20/3/2026
Bệnh béo phì không chỉ do ăn uống mà còn từ thói quen sinh hoạt hàng ngày. Khám phá 5 nguyên nhân và bí quyết giảm cân hiệu quả, an lạc theo lời Phật dạy.
Phật Pháp và đời sống 🞄 20/3/2026
Bệnh béo phì không chỉ do ăn uống mà còn từ thói quen sinh hoạt hàng ngày. Khám phá 5 nguyên nhân và bí quyết giảm cân hiệu quả, an lạc theo lời Phật dạy.
