Ngày 13/6/2026
Hổ thẹn là gì? Hổ thẹn với bất thiện tâm để sửa mình, được an vui
Ngày 13/6/2026
Mục lục [Hiện]
Hổ thẹn là nguồn tâm cao quý, là một “món trang sức” quý báu mà mỗi người nên có; giúp chúng ta biết sửa mình để hoàn thiện bản thân, được an vui và thành công trong cuộc sống.
Tuy nhiên, nhiều khi chúng ta lại có tâm lý hổ thẹn một cách tiêu cực như mặc cảm, tự ti về hoàn cảnh, xuất thân,... Điều này sẽ khiến chúng ta thêm sân hận hoặc làm những việc bất thiện.
Bài viết sẽ giúp quý vị biết cách phân biệt các loại hổ thẹn và lợi ích khi khởi sinh sự hổ thẹn cần có (là tâm hổ thẹn với những hạt giống tham, sân, si và những ý nghĩ, hành động bất thiện của chính mình).
Hổ thẹn là gì? Phân biệt 2 loại hổ thẹn trong đời
Trong Phật giáo, hổ thẹn còn gọi là tàm quý. “Hổ” (tàm) là xấu hổ với người khi mình làm việc xấu ác. “Thẹn” (quý) là khi làm việc ác thì thẹn, e ngại với chính mình.
Hổ thẹn được chia làm 2 loại:
1. Hổ thẹn tiêu cực: Đây là sự hổ thẹn của người phàm phu, không biết giáo Pháp, không biết tu tập. Họ hổ thẹn, xấu hổ vì hoàn cảnh nghèo khổ, địa vị thấp kém, ngoại hình xấu xí, bị thất bại, thua lỗ, phá sản, bị người khác khinh rẻ,... Có nhiều người vì hổ thẹn do xuất thân thấp kém, học tập kém cỏi,... mà không dám xuất hiện, sợ sệt, e dè,...
Chúng ta thường có tâm lý xấu hổ vì hoàn cảnh nghèo khổ (ảnh minh họa)
Phật giáo chỉ ra rằng, những tâm xấu hổ, sợ hãi kể trên bản chất thuộc về tâm sân, khiến chúng ta phải chịu những tâm lý tiêu cực: tự ti, mặc cảm, nhút nhát, khởi thêm tham dục, hận thù,... Ví dụ: Nhiều cô gái, chàng trai từ quê lên thành thị học, khi thấy bạn bè có điện thoại, xe máy,... thì sinh ra tâm hổ thẹn, làm những điều bất thiện (trộm cắp) để có tiền bằng bạn bằng bè.
Như vậy, hổ thẹn tiêu cực là loại hổ thẹn dẫn đến cảm xúc tự ti, mặc cảm, hận thù, oán trách, không dám tiến lên, phát sinh việc làm bất thiện,...
2. Hổ thẹn tích cực: Đây là sự hổ thẹn của những người biết giáo Pháp, biết tu tập, là những tài sản quý báu của bậc Thánh. Họ sẽ hổ thẹn, sợ hãi khi bị tham, sân, si chi phối; khi nhân cách của mình xấu xa; ý nghĩ, hành động bất thiện,... Họ nhận diện được tâm bất thiện, cảm thấy hổ thẹn, quay lại sửa mình và quyết đoạn trừ.
Chúng ta nên hổ thẹn với những tâm xấu ác, bất thiện (ảnh minh họa)
Là người Phật tử, chúng ta nên chọn sự hổ thẹn của người có trí. Hổ thẹn trước những bất thiện tâm, việc làm xấu ác của mình, để sửa mình, để tiến lên. Trong kinh Hiền Nhân có liệt kê các điều mà người thế gian đáng hổ thẹn: Làm vua không hiểu chính trị, tôi thần mà vô lễ, thọ ân mà không lo báo đáp, có tội lỗi mà không chịu chừa bỏ, một vợ hai chồng,..., tập học mà không thành, có binh khí mà không thể chiến đấu, kẻ bỏn xẻn thấy người bố thí, tôi tớ mà chủ không sai khiến được.
Kẻ bỏn xẻn thấy người bố thí - đây là điều đáng hổ thẹn theo kinh Hiền Nhân (ảnh minh họa)
Hổ thẹn - “món trang sức” quý báu
Khi biết hổ thẹn, xấu hổ với những việc làm xấu ác, tâm bất thiện, chúng ta sẽ nhận được nhiều lợi ích, kết quả tốt đẹp, thù thắng như:
1. Che chở thế giới: Trong kinh Tăng Chi Bộ, Đức Phật dạy: Tàm và quý (hổ và thẹn) là hai pháp trắng, giúp che chở cho thế giới. Nếu không có tàm quý, xã hội sẽ rối loạn, con người sẵn sàng làm việc xấu mà không sợ hãi, ngại ngùng,... quả báo ác sẽ đến với thế giới, nhân loại chịu khổ đau.
2. Pháp quan trọng đối với hành giả tu tập: Trong kinh Trung A Hàm có ý rằng: Nếu không có tâm tàm quý sẽ làm tổn hại đến ái, kính, tín, chính tư duy, chính niệm, chính trí, giữ gìn các căn, yểm ly, vô dục, giải thoát, Niết bàn,...
3. Dễ dạy bảo, sách tấn: Trong kinh Hiền Nhân có viết: “Những ai biết hổ thẹn đều là kẻ rất dễ dạy, rất dễ sách tấn cũng như điều khiển ngựa hay”.
4. Có thể tiến bộ, thực hành tứ chánh cần: Khi biết hổ thẹn với những điều xấu, điều tội lỗi thì chúng ta mới có thể tiến bộ, thực hành tứ chánh cần. Tứ chánh cần là ngăn ác, diệt ác, sinh thiện, tăng trưởng thiện. Bởi nếu không hổ thẹn thì không thể ngăn ác, diệt ác, sinh thiện và tăng trưởng thiện. Vì vậy, tàm quý chính là “món trang sức” quý báu.
5. Động lực tu hành chứng quả: Trong lịch sử Phật giáo có ghi lại sự kiện Đại đức Ayamitta khi biết thí chủ cúng dường những đồ ngon, còn để lại những thứ đồ ăn thiu chua, Đại đức tự trách bản thân chưa đoạn diệt các phiền não, nhiễm ô nên thấy hổ thẹn, không xứng đáng thọ nhận cúng dường. Vì vậy, Ngài đã phát nguyện tu tập. Nhờ giới đức trong sạch, Ngài hành thiền trong một thời rất ngắn liền chứng quả A La Hán.
Nhờ có tâm hổ thẹn, Đại đức Ayamitta phát nguyện tu tập, hành thiền,... và sau đó chứng A La Hán (ảnh minh họa).
6. Tài sản bậc Thánh: Tàm, quý nằm trong bảy tài sản của bậc Thánh. Bảy tài sản của bậc thánh (hay còn gọi là thất Thánh tài) bao gồm: tín tài, giới tài, tàm tài, quý tài, văn tài, thí tài và tuệ tài.
7. Cán của lưỡi cày trí tuệ: Trong kinh Nikaya, Đức Phật ví trí tuệ là cái cày, còn tàm quý là cán cày. Khi chúng ta cảm thấy hổ thẹn vì làm việc xấu, thì sẽ lái lưỡi cày đi đúng đường, không phạm phải tội lỗi.
Trên đây là những phân tích của Thầy Thích Trúc Thái Minh về tâm hổ thẹn. Hy vọng rằng, qua bài viết này, mỗi người biết hổ thẹn với những điều tội lỗi, xấu xa; từ đó hoàn thiện bản thân, trở thành con người tốt đẹp, hướng thiện, hướng thượng.
Phật Pháp và đời sống🞄 13/7/2026
Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ khoảng cách thế hệ, sự bám chấp vào cái “tôi” ích kỷ và những nhân bất thiện đã gieo trong quá khứ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 13/7/2026
Mâu thuẫn gia đình xuất phát từ khoảng cách thế hệ, sự bám chấp vào cái “tôi” ích kỷ và những nhân bất thiện đã gieo trong quá khứ.
Phật Pháp và đời sống🞄 24/6/2026
Theo góc nhìn đạo Phật, nỗi sợ ma, hay sợ bóng tối là một cảm thọ sinh ra trong tâm khiến chúng ta phát sinh những tưởng tượng ma quỷ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 24/6/2026
Theo góc nhìn đạo Phật, nỗi sợ ma, hay sợ bóng tối là một cảm thọ sinh ra trong tâm khiến chúng ta phát sinh những tưởng tượng ma quỷ.
Phật Pháp và đời sống🞄 22/6/2026
Không trộm cắp chỉ hành vi không lấy đồ của người nếu không được họ đồng ý. Nhờ thực hành tâm này, ta sẽ nhận được sự yêu quý, tán thán của mọi người.
Phật Pháp và đời sống 🞄 22/6/2026
Không trộm cắp chỉ hành vi không lấy đồ của người nếu không được họ đồng ý. Nhờ thực hành tâm này, ta sẽ nhận được sự yêu quý, tán thán của mọi người.
Phật Pháp và đời sống🞄 20/6/2026
Phước báu đem lại cho ta nhiều sự tốt đẹp, may mắn trong cuộc sống. Để tạo phước báu mỗi ngày, ta nên tu học Phật Pháp, nuôi dưỡng tâm cung kính,..
Phật Pháp và đời sống 🞄 20/6/2026
Phước báu đem lại cho ta nhiều sự tốt đẹp, may mắn trong cuộc sống. Để tạo phước báu mỗi ngày, ta nên tu học Phật Pháp, nuôi dưỡng tâm cung kính,..
Bài viết Phật giáo🞄 18/6/2026
Các gia đình thường chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ để bày tỏ lòng thành dâng lên cúng Phật, các vị Thần linh và gia tiên.
Bài viết Phật giáo 🞄 18/6/2026
Các gia đình thường chuẩn bị mâm cúng Tết Đoan Ngọ để bày tỏ lòng thành dâng lên cúng Phật, các vị Thần linh và gia tiên.
Phật Pháp và đời sống🞄 09/6/2026
Nhiều người xem ngày lành tháng tốt để buôn bán, cưới xin, xây nhà,... được suôn sẻ. Nhưng theo quan điểm đạo Phật, chọn ngày giờ không đem lại may mắn.
Phật Pháp và đời sống 🞄 09/6/2026
Nhiều người xem ngày lành tháng tốt để buôn bán, cưới xin, xây nhà,... được suôn sẻ. Nhưng theo quan điểm đạo Phật, chọn ngày giờ không đem lại may mắn.
Phật Pháp và đời sống🞄 04/6/2026
Tâm đố kỵ là tâm bất thiện, khiến chúng ta phải mệt mỏi, đau khổ, khó chịu. Để chuyển hoá tâm này, nên thực tập khen ngợi, giúp đỡ những người giỏi hơn mình,...
Phật Pháp và đời sống 🞄 04/6/2026
Tâm đố kỵ là tâm bất thiện, khiến chúng ta phải mệt mỏi, đau khổ, khó chịu. Để chuyển hoá tâm này, nên thực tập khen ngợi, giúp đỡ những người giỏi hơn mình,...
Phật Pháp và đời sống🞄 02/6/2026
Tết Đoan Ngọ (hay Tết Đoan Dương) có nghĩa là ăn Tết vào giờ Ngọ; thường được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm.
Phật Pháp và đời sống 🞄 02/6/2026
Tết Đoan Ngọ (hay Tết Đoan Dương) có nghĩa là ăn Tết vào giờ Ngọ; thường được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm.
Phật Pháp và đời sống🞄 31/5/2026
Giữ bí mật là làm cho những câu chuyện bí mật được tuyệt đối giữ kín.
Phật Pháp và đời sống 🞄 31/5/2026
Giữ bí mật là làm cho những câu chuyện bí mật được tuyệt đối giữ kín.
Phật Pháp và đời sống🞄 30/5/2026
Bậc hiền trí là người có trí tuệ và đạo đức sáng. Khi thân cận với người trí, chúng ta không chỉ tránh xa lầm lạc, mà còn nuôi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp.
Phật Pháp và đời sống 🞄 30/5/2026
Bậc hiền trí là người có trí tuệ và đạo đức sáng. Khi thân cận với người trí, chúng ta không chỉ tránh xa lầm lạc, mà còn nuôi dưỡng lý tưởng sống cao đẹp.
Hoạt động Phật sự🞄 26/5/2026
Vào ngày 08/4/Bính Ngọ (tức 24/5/2026), chùa Ba Vàng đã long trọng tổ chức Đại lễ Phật đản PL.2570 – DL.2026.
Hoạt động Phật sự 🞄 26/5/2026
Vào ngày 08/4/Bính Ngọ (tức 24/5/2026), chùa Ba Vàng đã long trọng tổ chức Đại lễ Phật đản PL.2570 – DL.2026.
Phật Pháp và đời sống🞄 15/5/2026
Những bài hát mừng ngày Phật đản đầy ý nghĩa, tán dương sự đản sinh cao quý của Đức Phật và giúp người nghe tăng trưởng thiện tâm, được an lạc.
Phật Pháp và đời sống 🞄 15/5/2026
Những bài hát mừng ngày Phật đản đầy ý nghĩa, tán dương sự đản sinh cao quý của Đức Phật và giúp người nghe tăng trưởng thiện tâm, được an lạc.
Phật Pháp và đời sống🞄 12/5/2026
Tâm hỷ là trạng thái tâm không buồn khổ và luôn vui vẻ với chúng sinh. Biểu hiện của tâm này là không đố kỵ mà biết tùy thuận với việc tốt lành của người khác.
Phật Pháp và đời sống 🞄 12/5/2026
Tâm hỷ là trạng thái tâm không buồn khổ và luôn vui vẻ với chúng sinh. Biểu hiện của tâm này là không đố kỵ mà biết tùy thuận với việc tốt lành của người khác.
Phật Pháp và đời sống🞄 12/5/2026
Lễ Phật đản là sự kiện thiêng liêng kỷ niệm ngày đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, là cơ hội để mỗi người được vô lượng phúc lành và kết duyên với Tam Bảo
Phật Pháp và đời sống 🞄 12/5/2026
Lễ Phật đản là sự kiện thiêng liêng kỷ niệm ngày đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, là cơ hội để mỗi người được vô lượng phúc lành và kết duyên với Tam Bảo
Phật Pháp và đời sống🞄 04/5/2026
Học tài thi phận là câu thành ngữ chỉ việc học hành tùy theo tài năng từng người; nhưng thi cử đỗ đạt hay không lại phụ thuộc vào phúc phận của mỗi người.
Phật Pháp và đời sống 🞄 04/5/2026
Học tài thi phận là câu thành ngữ chỉ việc học hành tùy theo tài năng từng người; nhưng thi cử đỗ đạt hay không lại phụ thuộc vào phúc phận của mỗi người.
Phật Pháp và đời sống🞄 25/3/2026
Người bị khinh thường sẽ cảm thấy khổ tâm, mệt mỏi. Vậy nên, hãy tu đức nhẫn, tích cực tu tập, sám hối, trở thành người sống kỷ luật,... để được kính trọng.
Phật Pháp và đời sống 🞄 25/3/2026
Người bị khinh thường sẽ cảm thấy khổ tâm, mệt mỏi. Vậy nên, hãy tu đức nhẫn, tích cực tu tập, sám hối, trở thành người sống kỷ luật,... để được kính trọng.
Phật Pháp và đời sống🞄 25/3/2026
Trí nhớ là khả năng lưu dấu và lấy được ra ngay các kiến thức khi nhắc đến. Mỗi người nên rèn luyện sự chú tâm, từ bỏ lười biếng,... để có trí nhớ dài lâu.
Phật Pháp và đời sống 🞄 25/3/2026
Trí nhớ là khả năng lưu dấu và lấy được ra ngay các kiến thức khi nhắc đến. Mỗi người nên rèn luyện sự chú tâm, từ bỏ lười biếng,... để có trí nhớ dài lâu.
Phật Pháp và đời sống🞄 23/3/2026
Thực hành lời Phật dạy sẽ giúp bạn biết cách để được mọi người yêu quý, tôn trọng, tín nhiệm,... trong gia đình, tập thể và xã hội.
Phật Pháp và đời sống 🞄 23/3/2026
Thực hành lời Phật dạy sẽ giúp bạn biết cách để được mọi người yêu quý, tôn trọng, tín nhiệm,... trong gia đình, tập thể và xã hội.
Phật Pháp và đời sống🞄 20/3/2026
Bệnh béo phì không chỉ do ăn uống mà còn từ thói quen sinh hoạt hàng ngày. Khám phá 5 nguyên nhân và bí quyết giảm cân hiệu quả, an lạc theo lời Phật dạy.
Phật Pháp và đời sống 🞄 20/3/2026
Bệnh béo phì không chỉ do ăn uống mà còn từ thói quen sinh hoạt hàng ngày. Khám phá 5 nguyên nhân và bí quyết giảm cân hiệu quả, an lạc theo lời Phật dạy.
