“Số phận” là gì? Hiểu đúng bản chất để vươn lên và làm chủ cuộc đời
01/8/2025
Đối với nhiều người, số phận là những điều được định sẵn trong cuộc đời. Tuy nhiên, đạo Phật không chấp nhận thuyết định mệnh, không có số phận con người định sẵn.
01/8/2025
Mục lục [Ẩn]
Trong những giai đoạn cuộc sống rơi vào bế tắc - công việc không như ý, tình cảm đổ vỡ,... nhiều người thường quy mọi thứ cho số phận con người. Họ hoặc buông xuôi hoặc khát khao tìm một con đường có thể thay đổi vận mệnh cuộc đời mình.
Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn giải đáp những băn khoăn về số phận là gì, có số phận hay không và cung cấp phương pháp để có thể làm chủ cuộc đời theo lời Đức Phật dạy. Kính mời quý vị và các bạn cùng theo dõi!
Số phận con người là gì? Lý giải quan niệm đúng theo lời Đức Phật dạy
Đối với nhiều người, số phận (hay số mệnh, định mệnh) là những điều được định sẵn trong cuộc đời. Họ quan niệm rằng, ai cũng có “số” - số sướng hay khổ; số được làm quan hay kẻ ăn mày,...
Tuy nhiên, đạo Phật không chấp nhận thuyết định mệnh. Con người không có một số phận định sẵn, mà chúng ta có nghiệp mang theo từ quá khứ sang kiếp này. Khối nghiệp đó là do nhiều kiếp trước chúng ta tạo ra. Cho nên, vào đời này, nghiệp quy định chúng ta:
- Sinh ra là con của ai và không chọn được cha mẹ.
- Sinh ra trong hoàn cảnh giàu hay nghèo, sang hay hèn.
- Khi sinh ra thì là thân trai hay gái, trắng hay đen, xấu hay đẹp,...
Như trong tiểu kinh Phân Biệt Nghiệp, Đức Phật dạy: “...các loài hữu tình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa, nghiệp phân chia các loài hữu tình; nghĩa là có liệt, có ưu”. Vì vậy, ảnh hưởng của nghiệp cũ đối trong cuộc đời chúng ta rất lớn.
Nghiệp quy định hoàn cảnh mà chúng ta sinh ra (ảnh minh họa)
“Số phận” có thay đổi được không?
Chúng ta có thể làm chủ và thay đổi cuộc đời. Để làm được điều đó, chúng ta phải chấp nhận việc không có số phận. Bởi việc làm chủ hay thay đổi cuộc đời như thế nào là do chính chúng ta. Người sống chấp nhận có số phận là người cam phận, không có ý chí phấn đấu, vươn lên; không thể tiến bộ được. Như vậy, cuộc đời của họ sẽ trở nên vô cùng tẻ nhạt.
“Số phận” này là từ thân chúng ta tạo ra. Thân thể tạo ra hành vi, ứng xử với mọi người xung quanh. Tuy nhiên, tâm mới chính là chủ nhân thật sự của thân. Tâm có vai trò vô cùng quan trọng đối với thân.
Cho nên, chúng ta phải quay về làm chủ tâm. Tâm tính chính là vấn đề tối yếu, trọng tâm nhất. Trong kinh Pháp Cú, Đức Phật dạy:
“Tâm dẫn đầu các pháp
Tâm làm chủ, tâm tạo
Nếu với tâm ô nhiễm,
Nói lên hay hành động
Khổ não bước theo sau
Như xe theo vật kéo”.
Vậy từ một tâm thiện lành, khi chúng ta nói hay làm điều gì, kết quả tốt đẹp sẽ theo sau. Trong vũ trụ này, không có gì là vô nhân, vô duyên. Khi gieo nhân thì đều có quả, gieo ý nghĩ sẽ có hành động và kết quả - đó là luật nhân quả.
Cho nên, chúng ta có thể làm chủ và thay đổi được “số phận” (nhà Phật gọi là nghiệp) bằng cách làm chủ thân và tâm của mình. Cùng với đó, đối với đạo Phật, chúng ta cần phấn đấu, rèn luyện để chuyển hóa nghiệp. Nghiệp ấy từ nơi thân - khẩu - ý của chúng ta tạo ra. Bởi vậy, chúng ta phải giữ được ý tốt đẹp, trong sáng, thiện lành để tạo ra những nghiệp tốt đẹp. Từ đó, nghiệp xấu có thể chuyển hóa thành nghiệp tốt; từ bất hạnh, đau khổ chuyển thành may mắn và được phúc lành.
Làm chủ “số phận” để cuộc sống bình an, bớt khổ đau
1. Quyết tâm tu sửa những nghiệp xấu
Chúng ta là chủ nhân của nghiệp. Cho nên, chúng ta phải biết tìm ra những nghiệp xấu để quyết tâm sửa đổi. Bản thân chúng ta rất khó để tự thấy được nghiệp xấu của mình, mà phải nhờ những người xung quanh soi sáng, góp ý cho.
Bên cạnh đó, chúng ta có quyền tự chủ. Chúng ta có thể tạo những nghiệp mới để chuyển hóa nghiệp cũ. Đức Phật dạy có tu sửa là có chuyển nghiệp. Nghiệp cũ có thể khiến chúng ta gặp hoạn nạn trong tương lai; nhưng nhờ công đức tu tập mà quả đó không trổ ra nữa, có phúc báo tu tập mà được chuyển hóa.
Để tu tập, chúng ta cần dừng tạo nghiệp ác, tập sám hối với các chúng sinh, hành thập thiện bằng cách giữ gìn năm giới, phóng sinh,...
Chúng ta cần dừng tạo nghiệp ác, hành các việc thiện lành như phóng sinh, cứu vật (ảnh minh họa)
2. Tập rèn luyện tâm trước những nghịch cảnh
Theo đạo Phật, để làm chủ được tâm mình, chúng ta phải rèn luyện và thực tập trong mọi hoàn cảnh - đặc biệt là trong nghịch cảnh. Chính trong nghịch cảnh, nếu vẫn có thể vươn lên, đứng vững được thì mới khẳng định bản lĩnh của mình. Giống như muốn biết cây có khỏe hay không, thì phải xem khi đứng trước gió, trước sóng - rễ của nó bám có chắc không.
Vì vậy, đối với đạo Phật, nghịch cảnh là duyên tốt để chúng ta được rèn luyện, tôi luyện tâm mình. Tâm được phải tôi luyện thì chúng ta mới có sức để tự làm chủ bản thân. Và khi làm chủ được thì ta sẽ làm chủ được vận mệnh.
Để làm chủ được tâm mình, chúng ta phải rèn luyện và thực tập trong mọi hoàn cảnh - đặc biệt là trong nghịch cảnh (ảnh minh họa)
3. Thực tập thiền định
Để nhận thức về tâm của mình rất khó. Cho nên, chúng ta phải thực tập thiền định, tu tập để giúp tâm được lắng lại.
Ví dụ, tâm chúng ta như một hồ nước. Nếu hồ nước đó nổi sóng lên, bùn đất đục ngầu thì không thể nhìn thấy được đáy hồ. Nhưng nếu làm cho nước lắng lại, chúng ta sẽ dần thấy được đáy hồ. Tâm chúng ta cũng vậy. Chúng ta cần quyết định mọi việc khi tâm mình thanh tịnh. Còn khi tâm có nhiều bận rộn, bối rối, bức xúc, nếu đưa ra quyết định thì thường sai lầm, không sáng suốt.
Xem thêm: Thiền là gì? Tìm hiểu 02 phương pháp thiền hiệu quả trong đạo Phật
Chúng ta phải thực tập thiền định, tu tập để giúp tâm được lắng lại
Trên đây là những lời giảng của Thầy Thích Trúc Thái Minh về góc nhìn của đạo Phật với “số phận” con người và cách làm chủ cuộc đời mình.
Qua bài viết, chúng ta hiểu rằng không có số phận định sẵn mà chỉ có nghiệp cũ đang chi phối. Vì vậy, thay vì oán trách số phận, quý vị hãy quay về tu sửa tâm mình, gieo trồng nhân thiện lành để từng bước chuyển hóa nghiệp lực - làm chủ cuộc đời và hướng đến một cuộc sống an lạc, hạnh phúc hơn.
Phật Pháp và đời sống🞄 02/02/2026
"Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi" là nét đẹp văn hóa nhắc nhở về sự tiết kiệm và gắn kết tình cảm gia đình.
Phật Pháp và đời sống 🞄 02/02/2026
"Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi" là nét đẹp văn hóa nhắc nhở về sự tiết kiệm và gắn kết tình cảm gia đình.
Phật Pháp và đời sống🞄 01/02/2026
Mỗi khi đi chùa, nhiều người thường băn khoăn về những điều kiêng kỵ vì sợ phạm vào sai lầm. Dưới đây là 6 lưu ý quan trọng cho người đi lễ chùa.
Phật Pháp và đời sống 🞄 01/02/2026
Mỗi khi đi chùa, nhiều người thường băn khoăn về những điều kiêng kỵ vì sợ phạm vào sai lầm. Dưới đây là 6 lưu ý quan trọng cho người đi lễ chùa.
Bài viết Phật giáo🞄 21/01/2026
Ông Công ông Táo thực chất là chư Thiên, chư Thần hộ trì. Đạo Phật dạy cách cúng ông Công ông Táo để được gia hộ, tăng phúc lộc.
Bài viết Phật giáo 🞄 21/01/2026
Ông Công ông Táo thực chất là chư Thiên, chư Thần hộ trì. Đạo Phật dạy cách cúng ông Công ông Táo để được gia hộ, tăng phúc lộc.
Phật Pháp và đời sống🞄 16/01/2026
Tỉa chân nhang là hình thức bao sái (làm sạch) bát hương, giúp duy trì sự thanh tịnh, sạch sẽ cho ban thờ.
Phật Pháp và đời sống 🞄 16/01/2026
Tỉa chân nhang là hình thức bao sái (làm sạch) bát hương, giúp duy trì sự thanh tịnh, sạch sẽ cho ban thờ.
Phật Pháp và đời sống🞄 15/01/2026
Hình nhân thế mạng là hình người giả được dùng trong nghi lễ cúng tế để giải hạn, nhưng điều này không đúng sự thật. Đức Phật dạy cách để sống thọ, được an vui.
Phật Pháp và đời sống 🞄 15/01/2026
Hình nhân thế mạng là hình người giả được dùng trong nghi lễ cúng tế để giải hạn, nhưng điều này không đúng sự thật. Đức Phật dạy cách để sống thọ, được an vui.
Phật Pháp và đời sống🞄 15/01/2026
Trả nợ tào quan được dân gian quan niệm là trả nợ tiền kiếp bằng việc: cúng tế, đốt vàng mã,... Nhưng điều này không đúng. Thực hành lời Phật dạy để được hết khổ, an vui.
Phật Pháp và đời sống 🞄 15/01/2026
Trả nợ tào quan được dân gian quan niệm là trả nợ tiền kiếp bằng việc: cúng tế, đốt vàng mã,... Nhưng điều này không đúng. Thực hành lời Phật dạy để được hết khổ, an vui.
Phật Pháp và đời sống🞄 15/01/2026
Tết tụng kinh Tam Bảo, kinh Điềm Lành,... hoặc những bài kinh phù hợp với nhận thức của mình để được may mắn, phúc lành trong năm.
Phật Pháp và đời sống 🞄 15/01/2026
Tết tụng kinh Tam Bảo, kinh Điềm Lành,... hoặc những bài kinh phù hợp với nhận thức của mình để được may mắn, phúc lành trong năm.
Bài viết Phật giáo🞄 15/01/2026
Hướng dẫn cúng giao thừa chuẩn nhất năm 2026: Nghi thức đơn giản mà vẫn đầy đủ, giúp gia đình được nhiều may mắn, tài lộc.
Bài viết Phật giáo 🞄 15/01/2026
Hướng dẫn cúng giao thừa chuẩn nhất năm 2026: Nghi thức đơn giản mà vẫn đầy đủ, giúp gia đình được nhiều may mắn, tài lộc.
Bài viết Phật giáo🞄 15/01/2026
Tết Thanh minh là dịp lễ tảo mộ, tri ân tổ tiên vào tháng 3 Âm lịch. Cúng lễ chuẩn nghi thức đạo Phật giúp người mất siêu thoát, gia đạo bình an.
Bài viết Phật giáo 🞄 15/01/2026
Tết Thanh minh là dịp lễ tảo mộ, tri ân tổ tiên vào tháng 3 Âm lịch. Cúng lễ chuẩn nghi thức đạo Phật giúp người mất siêu thoát, gia đạo bình an.
Bài viết Phật giáo🞄 12/01/2026
Mừng thọ là dịp để con cháu bày tỏ sự kính trọng, biết ơn với ông bà, cha mẹ. Theo lời Phật dạy, con cháu nên bố thí, không sát sinh,... sẽ giúp các cụ sống lâu.
Bài viết Phật giáo 🞄 12/01/2026
Mừng thọ là dịp để con cháu bày tỏ sự kính trọng, biết ơn với ông bà, cha mẹ. Theo lời Phật dạy, con cháu nên bố thí, không sát sinh,... sẽ giúp các cụ sống lâu.
Phật Pháp và đời sống🞄 08/01/2026
Hiểu về các phong tục ngày Tết sẽ giúp bạn và gia đình đón Tết sum vầy, tràn ngập hạnh phúc và khởi đầu năm mới được thuận lợi.
Phật Pháp và đời sống 🞄 08/01/2026
Hiểu về các phong tục ngày Tết sẽ giúp bạn và gia đình đón Tết sum vầy, tràn ngập hạnh phúc và khởi đầu năm mới được thuận lợi.
Phật Pháp và đời sống🞄 06/01/2026
Hái lộc đầu xuân là việc ngắt cành non, chồi biếc từ chùa với mong ước rước may mắn về nhà.
Phật Pháp và đời sống 🞄 06/01/2026
Hái lộc đầu xuân là việc ngắt cành non, chồi biếc từ chùa với mong ước rước may mắn về nhà.
Phật Pháp và đời sống🞄 05/01/2026
Tứ hành xung được quan niệm là 4 nhóm con giáp xung khắc, gây mâu thuẫn,... Nhưng đạo Phật dạy điều này không đúng, mà làm thiện, tạo phước sẽ được hòa hợp, an vui.
Phật Pháp và đời sống 🞄 05/01/2026
Tứ hành xung được quan niệm là 4 nhóm con giáp xung khắc, gây mâu thuẫn,... Nhưng đạo Phật dạy điều này không đúng, mà làm thiện, tạo phước sẽ được hòa hợp, an vui.
Phật Pháp và đời sống🞄 05/01/2026
Một người phụ nữ có phẩm hạnh sẽ được tôn trọng, yêu quý và gặt hái nhiều điều tốt đẹp trong đời này lẫn đời sau.
Phật Pháp và đời sống 🞄 05/01/2026
Một người phụ nữ có phẩm hạnh sẽ được tôn trọng, yêu quý và gặt hái nhiều điều tốt đẹp trong đời này lẫn đời sau.
Phật Pháp và đời sống🞄 04/01/2026
Hướng dẫn cách làm bánh chưng chay xanh dẻo, thơm ngon chuẩn vị truyền thống. Công thức đơn giản, chi tiết từng bước cho mâm cỗ Tết thêm ý nghĩa.
Phật Pháp và đời sống 🞄 04/01/2026
Hướng dẫn cách làm bánh chưng chay xanh dẻo, thơm ngon chuẩn vị truyền thống. Công thức đơn giản, chi tiết từng bước cho mâm cỗ Tết thêm ý nghĩa.
Phật Pháp và đời sống🞄 03/01/2026
Hoa đào, hoa mai là biểu tượng của sức sống mãnh liệt, trải qua bao thời gian khắc nghiệt nhưng sức sống vẫn tràn đầy, mang sắc xuân tô điểm cho đời.
Phật Pháp và đời sống 🞄 03/01/2026
Hoa đào, hoa mai là biểu tượng của sức sống mãnh liệt, trải qua bao thời gian khắc nghiệt nhưng sức sống vẫn tràn đầy, mang sắc xuân tô điểm cho đời.
Phật Pháp và đời sống🞄 01/01/2026
Tinh tấn là chăm chỉ, chuyên cần, cố gắng, bền bỉ, kiên trì, quyết tâm không ngừng nghỉ; trong đó, tinh là trong sạch, cốt lõi, tinh chuyên nhất và tấn là vươn lên, nâng cao, nâng tầm
Phật Pháp và đời sống 🞄 01/01/2026
Tinh tấn là chăm chỉ, chuyên cần, cố gắng, bền bỉ, kiên trì, quyết tâm không ngừng nghỉ; trong đó, tinh là trong sạch, cốt lõi, tinh chuyên nhất và tấn là vươn lên, nâng cao, nâng tầm
Phật Pháp và đời sống🞄 31/12/2025
Giao thừa là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ để đón chào năm mới. Giao thừa 2026 vào 0h thứ Ba, ngày 17/02/2026 Dương lịch (tức mùng 1 tháng Giêng năm Bính Ngọ).
Phật Pháp và đời sống 🞄 31/12/2025
Giao thừa là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ để đón chào năm mới. Giao thừa 2026 vào 0h thứ Ba, ngày 17/02/2026 Dương lịch (tức mùng 1 tháng Giêng năm Bính Ngọ).
Phật Pháp và đời sống🞄 31/12/2025
Hóa vàng là đốt vàng mã để tiễn các cụ về cõi âm, gửi “tiền vàng” để các cụ được đầy đủ, bớt khổ. Tuy nhiên, việc này không đúng tinh thần đạo Phật.
Phật Pháp và đời sống 🞄 31/12/2025
Hóa vàng là đốt vàng mã để tiễn các cụ về cõi âm, gửi “tiền vàng” để các cụ được đầy đủ, bớt khổ. Tuy nhiên, việc này không đúng tinh thần đạo Phật.
