Vô cảm: Nhân quả và cách chuyển hóa trong xã hội ngày nay

Vô cảm là sự trơ lì cảm xúc, dửng dưng, thờ ơ, với những hiện tượng đời sống xung quanh, chỉ quan tâm đến quyền lợi của bản thân. Trước nỗi đau khổ của người không mảy may rung động, gặp việc thiện, cái đẹp, cái hay không ủng hộ; thấy cái xấu, cái ác không dám lên án, không dám chống lại.
Vậy điều gì đang khiến con người ngày càng trở nên vô cảm với nhau? Dưới góc nhìn của đạo Phật, vô cảm trước nỗi đau của người khác đưa đến quả báo gì?
Chùa Ba Vàng xin gửi đến quý Phật tử, quý bạn đọc bài viết Nhân quả từ sự vô cảm và cách chuyển hóa sự vô cảm trong xã hội ngày nay qua những lời chia sẻ vô cùng quý báu của Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh.

Vì sao con người lại dần trở nên vô cảm?

Trong chương trình “Tuổi trẻ khám phá vườn tâm”, Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh đã đưa ra một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng sống vô cảm như hiện nay.

#1 Sống vô cảm do lối sống ích kỷ chỉ nghĩ lợi ích cho mình

Sư Phụ chia sẻ: “Nguyên nhân thứ nhất gây nên tình trạng vô cảm là do sự ích kỷ của chúng ta, chỉ biết mình, nghĩ lợi cho mình, chưa biết sống vị tha vì người, chưa biết hi sinh. Quan niệm mẹ dạy con, bà dạy cháu, “ăn cỗ đi trước, lội nước thì đi sau”: Nếu đi đâu ăn phải đi nhanh, đi trước, có cái gì ngon mình ăn trước; còn lội nước phải đi sau mới là khôn. Dạy khôn con mình kiểu ích kỷ; cho nên chúng ta lớn lên là mang theo cả một bầu tư tưởng ích kỷ, chỉ nghĩ vì mình, không dám hi sinh, đức hi sinh không có. Con người thời nay thua ngày xưa là như thế. Người thời xưa, các cụ biết hi sinh nhiều hơn. Người thời nay chúng ta đức hi sinh kém. Đó cũng là cái nhân tố dẫn đến vô cảm, lãnh cảm trong tình người”.

>>> Phước báu thù thắng của bố thí – kinh Nikaya

Theo hiện trạng ngày nay, con người trong xã hội hiện đại đang có xu hướng sống vì lợi ích của chính mình nhiều hơn là sống vì lợi ích cho cộng đồng. Có lẽ phần nào xuất phát từ lối sống, tư tưởng giáo dục của gia đình và xã hội, nên khi trưởng thành, nhiều bạn trẻ không có sự thấu hiểu, chia sẻ, cảm thông; mà thay vào đó là sự thờ ơ, vô cảm trước những hoàn cảnh khó khăn, kém may mắn, bất hạnh của người.

Xu hướng sống vì lợi ích cho chính mình khiến con người dần trở nên vô cảm, thờ ơ trước những hoàn cảnh bất hạnh kém may mắn

Xu hướng sống vì lợi ích cho chính mình khiến con người dần trở nên vô cảm, thờ ơ trước những hoàn cảnh bất hạnh kém may mắn

#2 Do hoàn cảnh khiến điều thiện khó được thực thi

Trong bài giảng “Bạn có đang vô cảm?”, Sư Phụ chia sẻ nguyên nhân tiếp theo dẫn đến sự vô cảm: “Thứ hai cũng do hoàn cảnh. Nhiều người bảo: “Khi gặp tai nạn, con cũng muốn xuống giúp lắm nhưng sợ giúp, mình bị vạ lây, không biết đâu người ta lại đổ vạ tại mình, vì thế cho nên con không dám xuống giúp”. Tức là hoàn cảnh bây giờ tạo nên cái duyên để điều thiện khó được thực thi, phát huy. Đấy là duyên, hoàn cảnh mà Đức Phật gọi là thời mạt Pháp. Mạt Pháp thì điều thiện khó được thực thi, khó được phát huy; đem ra làm có khi còn bị chướng ngại, bị khổ. Đây là một sự thật, là cái duyên khiến cho người ta đành phải bỏ qua, đành phải thờ ơ, nhắm mắt đi qua”.

>>> Thực tập tỉnh thức thế nào để luôn có được hành động mang lại nhân quả tốt đẹp?

Sư Phụ cũng chia sẻ câu chuyện thực tế của một bạn gửi đến chương trình; khi đi xe buýt, bạn thấy có người bị móc túi, nhưng bạn không dám hô hoán, không dám giúp người dù trong tâm biết rõ người kia đang làm việc ác. Bạn sợ rằng nếu mình lên tiếng thì sẽ bị nhóm trộm cắp hành hung. Họ có thể mang theo vũ khí để tấn công người lên tiếng vì công lý.
Từ lời Sư Phụ giảng, chúng ta hiểu rằng, thời mạt Pháp, khi cái ác lên ngôi, lấn át cái thiện, không có nhiều người cùng bảo vệ điều thiện thì điều thiện khó được thực thi. Chúng ta muốn làm việc thiện, muốn giúp người thật lòng nhưng rất khó có thể thực hiện được điều đó.

>>> Tìm hiểu về ngũ giới và cách tu tập vượt thắng ngũ giới để cuộc sống được hạnh phúc, an vui

#3 Do lối sống thực dụng khiến chúng ta sống vô cảm với nhau

Nguyên nhân thứ ba dẫn đến sự vô cảm được Sư Phụ chia sẻ: “Lối sống của chúng ta vừa ích kỉ, vừa thực dụng, “sống chết mặc bay, tiền thầy bỏ túi”, việc ai nấy lo. Trong thời đại cuộc sống công nghiệp hiện đại khiến cho chúng ta sống thực dụng. Cũng là do cái tâm vị kỷ, ích kỷ của mình”.

Lối sống ích kỷ, thực dụng cũng là nguyên nhân khiến chúng ta sống vô cảm với nhau (ảnh minh họa)

Lối sống ích kỷ, thực dụng cũng là nguyên nhân khiến chúng ta sống vô cảm với nhau (ảnh minh họa)

Thời kỳ hội nhập, giao thoa giữa các nền văn hóa không chỉ giúp chúng ta tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại mà còn nâng cao trình độ nhận thức, văn hóa của quần chúng nhân dân. Tuy nhiên, sự tiếp thu thiếu chọn lọc văn hóa ngoại lai sẽ làm chúng ta lu mờ những giá trị văn hóa truyền thống, kéo theo sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, hình thành lối sống thực dụng, ích kỷ của con người.

#4 Do tác động của phim ảnh bạo lực, đồi trụy làm tha hóa đạo đức của con người

Sư Phụ chia sẻ nguyên nhân thứ tư dẫn đến sự vô cảm như sau: “Chúng ta chịu ảnh hưởng của phim ảnh, sách báo, tranh truyện gieo rắc. Bây giờ, tuổi trẻ các con xem nhiều các phim bạo lực, chém giết rất lạnh lùng, gọi là sát thủ vô hồn… Từ phim ảnh ra hành động rất nhanh, ảnh hưởng của phim, truyện đến con người rất nhiều. Có nhiều bạn trẻ là người con rất ngoan, rất tốt, nhưng có khi chỉ sau vài bộ phim bạo lực đã trở thành con người khác luôn. Cho nên ảnh hưởng của phim ảnh, của sách báo qua tâm thức của mình rất lớn. Trong kinh Nhân Quả, Đức Phật dạy ai truyền bá những phim ảnh bạo lực, đồi truỵ thì quả báo của người đấy vô cùng nặng. Những cái đó cũng là một món ăn. Mắt nó ăn, tai nó ăn, không chỉ cái miệng mới ăn đâu. Cái miệng ăn cơm uống nước được, nhưng cái mắt ăn hình ảnh, cái tai ăn âm thanh, đều là món ăn. Những thức ăn đó là thức ăn độc. Sư Phụ gọi là thức ăn độc, ăn phải thức ăn độc thì mình sẽ bị ngộ độc và mình sẽ chết. Những phim ảnh đồi trụy, bạo lực là những thức ăn độc đối với con người chúng ta. Chúng ta ăn vào nó sẽ làm độc cơ thể mình, mình sẽ mắc bệnh, mình sẽ chết. Rất nguy hiểm! Bây giờ, mạng xã hội tràn lan, các con sử dụng rất dễ dãi, rất dễ dàng và không có phòng bị cho mình gì cả. Lang thang trên mạng dẫn vào đủ thứ các hang cùng ngõ hẻm, vực thẳm rất nguy hiểm. Từ chỗ này, biết bao nhiêu bạn trẻ bây giờ trở thành trơ lì, vô cảm với cuộc sống, sẵn sàng giết cả cha cả mẹ…”.
Quả đúng như vậy, thực tế, lứa tuổi phạm tội như trộm cắp, cướp tài sản, giết người hay cố ý gây thương tích khi là vị thành niên đang có chiều hướng gia tăng. Ở độ tuổi chưa thành niên, các bạn chưa có những suy nghĩ chín chắn nhưng lại bị tác động, ảnh hưởng từ những phim ảnh, sách báo đồi trụy, những trò chơi bạo lực trên internet,… là yếu tố dẫn đến việc hình thành ý thức của các bạn dần dần trở nên lãnh cảm, lạnh lùng với gia đình hay mọi người xung quanh. Từ đó dẫn đến nhiều vụ án đầy xót xa, thương tâm trong xã hội. Đó cũng là hồi chuông đáng báo động về sự vô cảm đang dần được hình thành từ chính thế hệ xanh – chủ nhân tương lai của đất nước.

Nhân quả từ việc vô cảm trước bất hạnh, khó khăn của người khác

Quan niệm của đạo Phật cho rằng mọi sự việc, hiện tượng đều vận hành theo quy luật nhân quả. Do đó, việc vô cảm trước những khó khăn, đau khổ của người chắc chắn cũng không nằm ngoài nhân quả.
Sư Phụ chia sẻ: “Nếu các con thật sự vô cảm trước đau khổ của người thì các con sau này cũng mắc quả báo đau khổ. Khi các con lâm nạn, các con khổ đau không có ai giúp đỡ. Ở đời, nhân quả rất rõ ràng. Nếu mình thấy người khổ, người gặp nạn mình không cứu, không giúp, không thương tâm, mình vô cảm, thờ ơ, lãnh đạm thì sau này chính mình sẽ rơi vào cảnh như vậy và không ai giúp đỡ, cứu giúp mình. Đấy là nhân và quả”.

Nếu chúng ta thờ ơ, vô cảm, bàng quan với những người đang gặp nạn thì quả báo không tốt sẽ trở lại với chính chúng ta

Nếu chúng ta thờ ơ, vô cảm, bàng quan với những người đang gặp nạn thì quả báo không tốt sẽ trở lại với chính chúng ta

Tuy nhiên, có những hoàn cảnh thấy người gặp khó khăn, bị kẻ xấu làm hại; dù rất bất bình nhưng lại không thể cứu giúp. Ví dụ như bạn bên trên bạch Sư Phụ về việc thấy người bị hại trên xe buýt mà không thể giúp đỡ, hô hoán vì nỗi lo sợ từ chính mình và sự vô cảm của những người xung quanh. Về trường hợp này, Sư Phụ lý giải như sau: “Trong tình huống như vậy, mình không làm việc được, mình không có tội. Bạn biết việc thiện, việc ác nhưng hoàn cảnh, tình huống như vậy mình không làm được, do hoàn cảnh thì lỗi không phải ở mình, mình không có tội”.
Nếu chúng ta đang ở trong hoàn cảnh không thể ra tay cứu giúp người gặp nạn thì ta không có tội, vì nguyên nhân là do bị hoàn cảnh chi phối. Nhưng nếu khi ta có đủ sự tự chủ mà ta lại thờ ơ, bỏ qua, vô cảm trước những việc ác, bàng quan với những người đang gặp nạn thì quả báo không tốt sẽ trở lại với ta.

Chuyển hóa sự vô cảm bằng cách khơi dậy những đức tính tốt đẹp của con người

Để mọi người sống chan hòa, yêu thương lẫn nhau, để xã hội ngày trở nên tốt đẹp thì mỗi chúng ta cần có những hành động thiết thực để chuyển hóa sự vô cảm của bản thân và những người xung quanh mình. Trong một vài bài vấn đáp Phật Pháp, Sư Phụ đã đưa ra một vài phương pháp để tăng tình yêu thương và cải thiện sự vô cảm của chúng ta và những người xung quanh.

#1 Cho trẻ đọc truyện cổ tích kết hợp tăng cường giáo dục nhân ái từ nhỏ

Trong buổi giao lưu với các bạn trẻ, Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh chia sẻ: “Sư Phụ lớn lên với những câu chuyện cổ tích. Tập truyện cổ tích Việt Nam, Sư Phụ đọc bằng hết: Cây tre trăm đốt, nàng Bạch Tuyết,… Những câu chuyện ấy làm cho tâm hồn mình tốt đẹp lên, nhân ái, nhân hậu có tình người. Mình biết yêu cái thiện và biết ghét cái ác, biết thương người. Các con xem truyện Tấm Cám, mình thương cô Tấm biết bao, ghét dì ghẻ, ghét Cám biết bao. Ông Bụt là hiện thân cho điều tốt đẹp, ban phước lành cho những người tốt, người thiện. Bản thân Sư Phụ lớn lên với những câu chuyện cổ tích ấy. Cho đến bây giờ, tâm của Sư Phụ vẫn rất yêu những điều thiện, những điều tốt lành, rất thương những người có hoàn cảnh khó khăn, cô thế”.

>>> Trẻ em dùng điện thoại sớm ảnh hưởng như thế nào đến trí tuệ

Cho trẻ đọc truyện cổ tích kết hợp tăng cường giáo dục nhân ái từ nhỏ giúp khơi dậy những đức tính tốt đẹp của con người

Với sự phát triển công nghệ thông tin mạnh mẽ như ngày nay, việc thế hệ trẻ nhỏ được tiếp xúc với những chiếc điện thoại thông minh hay máy tính từ rất sớm.Các em còn nhỏ rất dễ bị ảnh hưởng và các em chưa thể nhận định được đâu là tốt, xấu trước những thông tin, hình ảnh trên mạng xã hội. Vì thế, người lớn nên chú ý việc giáo dục con trẻ, đặc biệt là quan tâm đến tâm tư, tình cảm của con trẻ để con được phát triển hoàn thiện về nhân cách tốt nhất.

#2 Sưởi ấm tình người bằng những hành động thiện nguyện

Bên cạnh đó, thế hệ trẻ cũng nên biết cách gieo trồng cho mình những hạt giống thiện lành, lòng nhân ái qua những việc làm mang lại lợi ích cho xã hội.
Trong buổi chia sẻ với CLB Tuổi Trẻ Ba Vàng, Sư Phụ khuyên các bạn: “Đối với tuổi của các con, Sư Phụ khuyên các con nên gieo lại hạt giống yêu thương nhân ái bằng các việc như: chung tay để làm những việc thiện nguyện, đi từ thiện, chăm sóc những người bệnh ở bệnh viện; đi chăm sóc những người nghèo khổ, người bệnh tật ở bệnh viện, trại phong, hủi. Các con đến gặp gỡ những hoàn cảnh đau khổ, các con sẽ sinh được lòng thương. Đấy là hạt giống của nhân ái, của những điều tốt đẹp; nó sẽ trừ được sự vô cảm của các con. Tức là tâm các con phải biết rung động. Nếu tâm các con không rung động thì không thể có được lòng nhân ái”.

>>> Lợi ích của Phật Pháp đối với tuổi trẻ

Thực hành lời Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh về việc lan tỏa yêu thương, các thành viên trong CLB Tuổi Trẻ Ba Vàng phát khẩu trang miễn phí trong mùa dịch COVID-19

Nếu mỗi người chúng ta biết rung động trước những nỗi đau khổ của người thì tính nhân văn, lòng nhân ái sẽ được lan tỏa, không những chúng ta giúp cho lòng người được sưởi ấm, tình yêu thương nảy nở trong tim họ mà tâm hồn chúng ta cũng được cao thượng, lớn dần lên.

#3 Sẵn sàng xả thân vì việc thiện

Trong thời mạt Pháp, cái ác lên ngôi, cái thiện khó được thực thi, phát huy; vì vậy muốn cho cái ác được đẩy lui, điều thiện được lan tỏa thì chúng ta rất cần những người dám sẵn sàng xả thân vì việc thiện, cộng đồng liên kết làm việc thiện với nhau.

Thấy người gặp khó khăn, gặp nạn chúng ta nên sẵn sàng giúp đỡ đó chính là tấm lòng nhân ái, biết yêu thương, san sẻ dần loại bỏ được sự vô cảm

Thấy người gặp khó khăn, gặp nạn chúng ta nên sẵn sàng giúp đỡ đó chính là tấm lòng nhân ái, biết yêu thương, san sẻ dần loại bỏ được sự vô cảm

Trong buổi giao lưu với các bạn là thành viên CLB Tuổi Trẻ Ba Vàng, Sư Phụ cũng đưa ra lời khuyên hữu ích: “Thầy khuyến khích tất cả các con, nhất là thanh niên trai tráng, các con rèn cho mình đức tính của người quân tử. Người quân tử thấy bất bình thì phải ra tay, thấy những điều không đúng đạo lý, ta phải sẵn sàng. Trong Sài Gòn có Đội Hiệp Sĩ, đó là những người rất tốt. Thầy rất khuyến khích, rất tán thán những hiệp sĩ đó và nếu trợ duyên được, Thầy sẽ trợ duyên cho Đội Hiệp Sĩ này để cho cái tốt phải thắng thế lên. Tất cả chúng ta, ai cũng rụt rè, cũng sợ thì cái ác lấn lướt, được thể”.
Đội Hiệp Sĩ Sài Gòn là tấm gương điển hình về lòng dũng cảm hành thiện, họ sẵn sàng xả thân cứu giúp những người gặp khó khăn, hành việc trượng nghĩa hay sẵn sàng ra tay loại trừ cái ác. Họ thực sự là những tấm gương sáng về sự dũng cảm, gan dạ, hành việc trượng nghĩa mà thế hệ trẻ chúng ta cần học tập và noi gương theo. Sư Phụ chỉ dạy: “Các con phải có tinh thần hiệp sĩ, có tinh thần của người quân tử. Thấy những điều bất công, chúng ta phải ra tay, cộng đồng với nhau, liên kết với nhau để các con giải quyết, trừng trị tội ác”.

>>> Đức Phật – bậc Thầy cao quý của chúng sinh

Cùng với đó, Sư Phụ cũng chia sẻ việc dũng cảm phải đi đôi với trí tuệ, không nên “hữu dũng vô mưu” mà phải dùng trí tuệ của mình để quan sát tương quan lực lượng, đánh giá tình hình, tìm cách thức xử lý phù hợp nhất sao cho vừa thực hiện được cái thiện, loại trừ được cái ác mà vẫn đảm bảo được sự an toàn cho bản thân. Trước tinh thần cao cả, xả thân vì nghĩa lớn, Sư Phụ tán dương và khuyến khích các bạn trẻ: “Thầy rất tán thán, tán dương những con người vì lẽ phải, vì điều tốt, điều thiện mà sẵn sàng dấn thân. Thầy mong các con cũng thế và khi các con làm được điều này thì phước báu của các con rất lớn. Chúng ta vì điều thiện mà sẵn sàng xả thân, chúng ta được phước báu. Giống như các chiến sĩ, liệt sĩ của chúng ta vì Tổ quốc, vì độc lập tự do của dân tộc mà hy sinh. Cho nên các anh hùng liệt sĩ được phước báu rất lớn và cuộc đời như thế có ý nghĩa”.

#4 Tưới tẩm hạt giống từ bi để lòng tốt nở hoa

Muốn chuyển hóa được sự vô cảm, không chỉ gieo trồng những hạt giống nhân ái, chăm làm việc thiện mà mỗi chúng ta cũng nên học và thực hành lời Phật dạy. Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh chia sẻ: “Các con nghe lời Phật dạy, học đức từ bi của nhà Phật, tưới tẩm hạt giống từ bi, thường nghĩ thương người như thể thương thân; lá lành đùm lá rách; bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn. Câu ấy đều từ trong nhà Phật mình ra đấy. Các con cứ đặt mình vào vị trí của người; gọi là “kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân”, câu này của Khổng Tử. Cái gì mình không muốn thì đừng đem điều ấy cho người. “Kỷ sở bất dục” là cái gì mà mình không mong muốn; “vật thi ư nhân” là đừng đem cái điều ấy cho ai, đến với ai. Mình muốn thế nào thì người khác cũng thế, từ mình suy nghĩ ra thì lòng nhân của mình sẽ phát sinh và cái vô cảm của mình sẽ tiêu trừ đi”.

>>> Cách duy nhất để tạo ra phước báu theo lời Phật dạy

Từ lời Đức Phật dạy qua lời giảng của Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh, mong rằng, các bạn trẻ biết học và thực hành lời Phật dạy để trở thành những người công dân có đạo đức, nhân cách tốt đẹp, góp phần dựng xây đất nước giàu, đẹp, văn minh.

Trong cuộc đời này, nếu con người chỉ thờ ơ, vô cảm với nhau thì thật buồn, thật đau khổ biết bao. Vậy nên, mỗi chúng ta nên vun trồng, tưới tẩm hạt giống yêu thương của chính mình giống như câu hát: “Sống trong đời sống, cần có một tấm lòng”, tấm lòng đó chính là tấm lòng nhân ái, biết yêu thương, san sẻ sẽ giúp lu mờ sự vô cảm trong con người. Và quan trọng, chúng ta nên tu bồi thân tâm theo lời Phật dạy, hành việc thiện, vì cái thiện mà dũng cảm đẩy lùi việc ác. Nếu ai ai cũng biết sống vì nhau thì xã hội sẽ luôn ấm áp tình người, đất nước sẽ tốt đẹp lên bởi lòng nhân ái của con người được lan tỏa, sự vô cảm bị đẩy xa.
Các bạn hãy cùng chúng tôi lan tỏa những điều tốt đẹp đến với mọi người nhé!

Hạnh Từ

Các bài nên xem:

Bình Luận
Link to map Back top top