trực tuyến
Lễ tưởng niệm đồng bào tử vong do dịch bệnh СOVID-19 | Chùa Ba Vàng

Chủ Nhật, 28/11/2021

tức 24/10 Tân Sửu

Ý nghĩa sâu xa về bài kệ “Cư trần lạc đạo” của Phật Hoàng Trần Nhân Tông

Chia sẻ :

“Cư trần lạc đạo” là bài thiền kệ được trích trong bài phú cùng tên của Phật hoàng Trần Nhân Tông, được xem là “tài sản” quý báu của Phật giáo Việt Nam...

Chia sẻ :

“Cư trần lạc đạo” là bài thiền kệ được trích trong bài phú cùng tên của Phật hoàng Trần Nhân Tông, được xem là “tài sản” quý báu của Phật giáo Việt Nam đời Trần.Đây là một tác phẩm mang triết lý sâu sắc giữa đạo và đời. Thông qua bài phú, người tu biết sống ở trần gian mà vẫn an lạc.

Nguyên văn chữ Hán của bài kệ:
Cư trần lạc đạo thả tùy duyên
Cơ tắc xan hề khốn tắc miên
Gia trung hữu bảo hưu tầm mịch
Ðối cảnh vô tâm mạc vấn Thiền.

Bản dịch:
Ở đời vui đạo hãy tùy duyên
Đói đến thì ăn nhọc ngủ liền
Trong nhà có báu thôi tìm kiếm
Đối cảnh vô tâm chớ hỏi Thiền.

Vậy từng câu kệ trong bài phú mang ý nghĩa nhân văn cao đẹp như thế nào? Kính mời quý độc giả cùng tìm hiểu bài phú qua lời giảng giải trên Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh trong bài viết dưới đây.

“Ở đời vui đạo hãy tùy duyên”

Nghĩa là chúng ta ở trong chốn trần gian thì việc tu đạo không phải tìm ở nơi nào đó đặc biệt, rừng sâu vách núi mà tu đạo chính ở ngay tâm chúng ta.

“Cư trần lạc đạo phú” là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Phật hoàng Trần Nhân Tông

“Cư trần lạc đạo phú” là một trong những tác phẩm tiêu biểu của Phật hoàng Trần Nhân Tông

Giống như xưa kia, Đức vua Trần Nhân Tông rời bỏ ngai vàng, lên núi Yên Tử xuất gia cầu đạo. Khi ấy, Ngài nói với Quốc sư Phù Vân rằng:
- Trẫm muốn vào trong núi để tìm Phật.
Quốc sư Phù Vân đã khuyên Ngài:
- Thưa Hoàng thượng, ở trong núi vốn không có Phật. Núi làm gì có Phật. Phật ở đâu? Phật ở ngay trong tâm của Ngài đó. Phật ngay trong tâm của Ngài. Nếu tâm Ngài mà lắng yên và chiếu sáng thì đó là Phật sống đấy.
>>> Người Phật tử cần tu thế nào để được chân thật thấy Phật?
Nghe vậy, Ngài quay trở về cung tiếp tục lãnh đạo đất nước và tu hành. Do vua Trần Nhân Tông thấy được những yếu chỉ này cho nên Ngài viết ra câu phú với ý nghĩa: “Sống ở trong trần gian mà vui được với đạo thì phải biết tùy duyên”.

Để đại chúng hiểu hơn về ý nghĩa của câu kệ đầu tiên, Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh giảng giải: “Chữ “tùy duyên” của đạo Phật không phải dễ hiểu. Nếu chúng ta hiểu “tùy duyên” là thế nào cũng được, vui đâu chầu đấy thì đấy không phải là “tùy duyên””.

Sư Phụ cũng lấy một số ví dụ cụ thể như: đi qua quán rượu, nhóm bạn rủ vào nhậu, mình lại tùy duyên uống rồi say xỉn, về bất hiếu với cha mẹ; hay đi trợ niệm, dọc đường thấy quán cờ bạc, tùy duyên vào chơi,... thì không được gọi là tùy duyên.

Phật hoàng Trần Nhân Tông - Người đã bỏ ngai vàng để đi tu

Phật hoàng Trần Nhân Tông - Người đã bỏ ngai vàng để đi tu

Người xưa đã có câu: “Tùy duyên bất biến”. Tức là tùy duyên mà bị biến thì không phải là tùy duyên. Sư Phụ cũng chia sẻ: “Chữ “tùy duyên” là phải “bất biến” mới được. Mà muốn đạt được năng lực để tùy duyên thì phải thấy được sự chân thật, thấy được tánh thể mới tùy duyên được”.

Bên cạnh đó, Sư Phụ cũng lý giải thêm: “Còn nếu chúng ta mà chưa thấy được cái này thì chúng ta tùy duyên là sao? Là biến mất mình ngay, mình tùy duyên là mình mất. Bây giờ mình đi theo bạn xấu thì lập tức mình sẽ nhiễm cái xấu. Đấy là mình tùy duyên mà mất mình chứ không phải tùy duyên mà bất biến. Cho nên, người mà vui được với đạo để tùy duyên thì phải biết tùy duyên nhưng mà người này phải tu tập có định lực lớn rồi. Ở đây các Ngài đã thấy được thể chân thật của đạo”.

Vậy nên các Ngài sống đời tu hành rất tùy duyên!

“Đói đến thì ăn nhọc ngủ liền”

Vậy người tu tập tới mức độ thế nào thì mới tùy duyên được? Sư Phụ chia sẻ: “Người mà vui được với đạo để tùy duyên thì phải biết tùy duyên nhưng người này phải tu tập có định lực lớn rồi. Các Ngài đã thấy được thể chân thật của đạo, cho nên sống tùy duyên: Đói đến thì ăn, mệt ngủ liền”.

Để giải thích về câu kệ thứ hai Sư Phụ nhấn mạnh: “Chúng ta thấy đạo không phải là điều gì đó xa lạ. Không phải đi vào chỗ xa xôi, khuất lánh mọi người, không phải lên tận đỉnh núi cao, vào trong hang động mới là đạo. Tìm đạo ở chính tâm này, tâm bình thường ấy là đạo. Ngay chính tâm được bình thường, được an định thì đạo sẽ hiển lộ. Khi đó thì ăn cơm, mặc áo, đi ngủ cũng là đạo”.
>>> Tĩnh tâm sinh trí tuệ, tâm càng an tĩnh trí tuệ càng phát sinh

Tuy nhiên, như lời Sư Phụ lý giải, tâm chúng ta hầu hết luôn bất thường mà chúng ta không nhận ra. Sáng vui, chiều buồn, hôm nay yêu, ngày mai ghét; suốt ngày nổi sóng. Đó là tâm bất bình thường, tâm bất an.

Tu đạo chính là quay về bản tâm, khi tâm an tĩnh thì đó chính là đạo

Tu đạo chính là quay về bản tâm, khi tâm an tĩnh thì đó chính là đạo

Tâm rất quan trọng. Tâm quyết định sự thành hay bại của chúng ta. Vậy nên, để điều phục tâm, không biến bản thân mình thành nô lệ của tâm, Sư Phụ chia sẻ: “Tất cả quá trình chúng ta tu học Phật Pháp đều là quá trình để điều luyện tâm”. Tức là bây giờ chúng ta tu tập, rèn giũa, thanh lọc để tâm được trở lại trạng thái thanh tịnh mà chúng ta gọi là “tâm bình thường”.

Như vậy, qua lời giảng giải trên Sư Phụ về ý nghĩa hai câu kệ mở đầu, chúng ta nhận thấy trí tuệ nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông. Ngài đã thấu tỏ được bản tính chân như của đạo. Ngài giúp hàng hậu học hiểu rằng tâm bình thường, an tĩnh chính là đạo.

“Trong nhà có báu thôi tìm kiếm”

Nếu như ở hai câu kệ đầu, Phật Hoàng Trần Nhân Tông đã làm rõ yếu chỉ của việc tu đạo thì đến câu kệ thứ ba, Ngài chỉ ra của báu mà ai cũng có, đó chính là tâm thanh tịnh của mỗi người.

Để đại chúng hiểu sâu hơn về “báu trong nhà” được Phật Hoàng nhắc tới, Sư Phụ giảng giải: “Trong nhà có báu tức là ngay nơi bản tâm chúng ta có của báu vô giá. Đó là viên ngọc Minh Châu là viên ngọc tâm thanh tịnh. Khi mà thấy được viên ngọc báu này rồi thì không có một của báu nào của trần gian bằng được nó”.

Vàng bạc, ngọc ngà, tiền của ở thế gian là quý nhưng trong đạo thì của báu vô giá chính là ở ngay bản tâm thanh tịnh của mình. Như Sư Phụ chia sẻ, tâm trong sáng ấy chính là tâm Phật vô giá mà trong quá trình tu rèn, thanh lọc mới được hiển lộ.

“Đối cảnh vô tâm chớ hỏi thiền”

Vậy liệu vô tâm trong câu kệ có phải là mặc kệ, vô ý tứ, vô ý thức với mọi thứ xung quanh? Để giúp quý Phật tử hiểu đúng về vấn đề này, Sư Phụ chia sẻ: “Người đối trước trần cảnh tâm bất động, không xao động, không nhiễm. Ở cảnh trần gian người ta có gọi là bát phong: hỉ, nộ, ái, ố, ai, ưu, lạc; chính là buồn vui, yêu ghét, sầu bi, khổ sướng. Nếu chúng ta đối trước những cảnh này mà tâm không bị xao động thì người này mới thật là vô tâm”.

Chư Tăng chùa Ba Vàng tu tập trong rừng để rèn luyện và thanh lọc thân tâm

Chư Tăng chùa Ba Vàng tu tập trong rừng để rèn luyện và thanh lọc thân tâm

Trong bài chia sẻ, Sư Phụ cũng lấy ví dụ về chữ “vô tâm”: đi đường thấy người ta ngã xe, tai nạn thì mình vô tâm bảo là Sư Tổ dạy tôi là vô tâm nên tôi không giúp người. Nhưng thực chất, theo lời Sư Phụ giảng, vô tâm là khi đứng trước ngọn gió của đời, đứng trước tham dục của trần gian mà không xao động mới thực chất gọi là vô tâm. Sư Phụ chia sẻ thêm: “Chúng ta hãy lấy luôn cảnh giới của mình để luyện tâm mình. Phật tử tại gia thì trong nhà, trong đạo tràng của mình có thể luyện được tâm. Chư Tăng ở chùa thì lấy đại chúng của chùa để luyện tâm mình. Ở đâu cũng có người yêu, người ghét người thuận, người nghịch với mình. Chúng ta sẽ lấy luôn việc đó để luyện tâm mình. Làm sao trước tất cả những cảnh giới ấy mà mình quyết tâm tiến đạo, không thoái chuyển, vẫn bất động”.

Hy vọng, từ bài viết trên quý vị đã phần nào hiểu được những điều căn bản sự tu hành của người đệ Phật với tâm thanh tịnh, chân thật qua bài kệ “Cư trần lạc đạo”. Chúc quý vị luôn tinh tấn, thực hành lời Phật dạy để mang lại niềm hạnh phúc, an vui cho bản thân và gia đình.

Hạnh An

Bài liên quan
Chia sẻ :
Chia sẻ :
Xem thêm

Sư Tổ khai sơn Chùa Ba Vàng để lại tài sản gì cho hậu thế?

Nhân vật Phật giáo🞄 30/9/2021

Nhờ tài sản ấy mà chùa Ba Vàng mới trở thành nơi hoằng dương chính Pháp rộng lớn như ngày hôm nay

Nhân vật Phật giáo 🞄 30/9/2021

Nhờ tài sản ấy mà chùa Ba Vàng mới trở thành nơi hoằng dương chính Pháp rộng lớn như ngày hôm nay

4 câu chuyện tiền thân Ngài Địa Tạng Bồ Tát và lời đại nguyện cứu độ hết thảy chúng sinh của Ngài

Nhân vật Phật giáo🞄 09/9/2021

Tiền thân của Đức Địa Tạng Bồ Tát trong vô số kiếp quá khứ tùy theo nhân duyên và thời đại khác nhau mà phát những lời đại nguyện cứu độ khắp tất cả chúng sinh trong vô lượng kiếp sinh tử luân hồi.

Nhân vật Phật giáo 🞄 09/9/2021

Tiền thân của Đức Địa Tạng Bồ Tát trong vô số kiếp quá khứ tùy theo nhân duyên và thời đại khác nhau mà phát những lời đại nguyện cứu độ khắp tất cả chúng sinh trong vô lượng kiếp sinh tử luân hồi.

Tiền thân Bồ tát Địa Tạng: Thánh Nữ Bà La Môn cứu mẹ thoát khỏi địa ngục Vô Gián và lời thệ nguyện cứu độ chúng sinh

Nhân vật Phật giáo🞄 13/8/2021

Trong một kiếp, tiền thân của Bồ tát Địa Tạng vì thương mẹ, nghĩ đến quả báo khổ đau mẹ phải gánh chịu mà mở rộng tâm từ bi thương tưởng đến tất cả chúng sinh, phát lời đại nguyện rộng lớn cứu độ chúng sinh

Nhân vật Phật giáo 🞄 13/8/2021

Trong một kiếp, tiền thân của Bồ tát Địa Tạng vì thương mẹ, nghĩ đến quả báo khổ đau mẹ phải gánh chịu mà mở rộng tâm từ bi thương tưởng đến tất cả chúng sinh, phát lời đại nguyện rộng lớn cứu độ chúng sinh

Quang Mục - tiền thân Ngài Địa Tạng Bồ Tát phát lời đại nguyện độ khắp chúng sinh từ nhân duyên mẹ đọa địa ngục

Nhân vật Phật giáo🞄 12/8/2021

Quang Mục - tiền thân của Bồ Tát Địa Tạng Vương trong một kiếp vì thương xót người mẹ bị đọa địa ngục mà phát lời đại nguyện rộng lớn

Nhân vật Phật giáo 🞄 12/8/2021

Quang Mục - tiền thân của Bồ Tát Địa Tạng Vương trong một kiếp vì thương xót người mẹ bị đọa địa ngục mà phát lời đại nguyện rộng lớn

Đức Phật có phải người bạc phúc khi vừa đản sinh được 7 ngày đã mất mẹ?

Nhân vật Phật giáo🞄 08/8/2021

Nếu Đức Phật có vô lượng phước báu thì tại sao khi là Thái tử Tất Đạt Đa, Ngài đã mất mẹ sau 7 ngày chào đời?

Nhân vật Phật giáo 🞄 08/8/2021

Nếu Đức Phật có vô lượng phước báu thì tại sao khi là Thái tử Tất Đạt Đa, Ngài đã mất mẹ sau 7 ngày chào đời?

Báu vật của Phật giáo Việt Nam - Trái tim xá lợi bất diệt của Bồ tát Thích Quảng Đức

Nhân vật Phật giáo🞄 01/7/2021

Trái tim của Hòa thượng Thích Quảng Đức cũng bằng máu và thịt như trái tim của bao người, nhưng dù đưa vào thiêu ở hàng ngàn độ C cũng không thể cháy, trong khi xương và thịt đã giã ra hết. Đó là sự vi diệu màu nhiệm của Phật Pháp!

Nhân vật Phật giáo 🞄 01/7/2021

Trái tim của Hòa thượng Thích Quảng Đức cũng bằng máu và thịt như trái tim của bao người, nhưng dù đưa vào thiêu ở hàng ngàn độ C cũng không thể cháy, trong khi xương và thịt đã giã ra hết. Đó là sự vi diệu màu nhiệm của Phật Pháp!

Trái tim thiêu 4000 độ không cháy của Hòa thượng Thích Quảng Đức và sự nhiệm màu của Phật Pháp

Nhân vật Phật giáo🞄 01/7/2021

Sau khi vị pháp thiêu thân, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã để lại một trái tim vô cùng vĩ đại

Nhân vật Phật giáo 🞄 01/7/2021

Sau khi vị pháp thiêu thân, Hòa thượng Thích Quảng Đức đã để lại một trái tim vô cùng vĩ đại

10 Bài học quý báu từ sự kiện vị Pháp thiêu thân của Hòa Thượng Thích Quảng Đức

Nhân vật Phật giáo🞄 01/7/2021

Với tâm tưởng nhớ và tri ân Hòa thượng Thích Quảng Đức, trong buổi giảng Pháp cuối cùng của tháng 4 năm Tân Sửu, Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh đã truyền trao cho đại chúng bài giảng đầy ý nghĩa: “Sự kỳ diệu của trái tim Hòa thượng Thích Quảng Đức”

Nhân vật Phật giáo 🞄 01/7/2021

Với tâm tưởng nhớ và tri ân Hòa thượng Thích Quảng Đức, trong buổi giảng Pháp cuối cùng của tháng 4 năm Tân Sửu, Sư Phụ Thích Trúc Thái Minh đã truyền trao cho đại chúng bài giảng đầy ý nghĩa: “Sự kỳ diệu của trái tim Hòa thượng Thích Quảng Đức”

Sự kiện Bồ tát Thích Quảng Đức tự thiêu thân làm thức tỉnh lương tri nhân loại

Nhân vật Phật giáo🞄 12/6/2021

Sự kiện Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu tại miền Nam Việt Nam là sự kiện gây chấn động thế giới và thức tỉnh lương tri nhân loại trong thế kỷ XX.

Nhân vật Phật giáo 🞄 12/6/2021

Sự kiện Hòa thượng Thích Quảng Đức tự thiêu tại miền Nam Việt Nam là sự kiện gây chấn động thế giới và thức tỉnh lương tri nhân loại trong thế kỷ XX.

Những câu chuyện tiền kiếp về Đức Phật Thích Ca và bản nguyện của Ngài khi giáng trần

Nhân vật Phật giáo🞄 10/5/2021

Đức Phật Thích Ca là bậc Toàn Giác, một con người siêu việt, vĩ đại và duy nhất trên thế gian này...

Nhân vật Phật giáo 🞄 10/5/2021

Đức Phật Thích Ca là bậc Toàn Giác, một con người siêu việt, vĩ đại và duy nhất trên thế gian này...

Thiên ma Ba Tuần là ai? Tại sao Thiên ma Ba Tuần lại phá Phật thành đạo?

Nhân vật Phật giáo🞄 09/01/2021

Đêm thứ 49, trong trạng thái đại định với tâm thanh tịnh, Thái tử Tất Đạt Đa chuẩn bị bước vào ngôi vị chứng đắc thì Thiên ma Ba Tuần xuất hiện cản trở Ngài đạt đạo. Vậy Thiên ma Ba Tuần là ai? Tại sao Thiên ma Ba Tuần lại phá Phật?...

Nhân vật Phật giáo 🞄 09/01/2021

Đêm thứ 49, trong trạng thái đại định với tâm thanh tịnh, Thái tử Tất Đạt Đa chuẩn bị bước vào ngôi vị chứng đắc thì Thiên ma Ba Tuần xuất hiện cản trở Ngài đạt đạo. Vậy Thiên ma Ba Tuần là ai? Tại sao Thiên ma Ba Tuần lại phá Phật?...

Cuộc đời và sự nghiệp tu hành của Phật Hoàng Trần Nhân Tông - vị Vua từ bỏ ngai vàng để đi tu!

Nhân vật Phật giáo🞄 24/12/2020

Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông thực sự là một vị anh quân rất cao quý. Trong Phật giáo, Ngài được tôn là Phật vì ai giác ngộ được minh tâm, kiến tính của mình thì người đó được coi là thành Phật.

Nhân vật Phật giáo 🞄 24/12/2020

Đức vua - Phật hoàng Trần Nhân Tông thực sự là một vị anh quân rất cao quý. Trong Phật giáo, Ngài được tôn là Phật vì ai giác ngộ được minh tâm, kiến tính của mình thì người đó được coi là thành Phật.

Tìm hiểu về Tổ Sư chùa Ba Vàng (Bảo Quang Tự) - Thiền Sư Ma Ha Sa Môn Tuệ Bích Phổ Giác

Nhân vật Phật giáo🞄 09/10/2020

Tìm hiểu về Tổ Sư chùa Ba Vàng (Bảo Quang Tự) - Thiền Sư Ma Ha Sa Môn Tuệ Bích Phổ Giác. Mời quý vị và các bạn cùng theo dõi video...

Nhân vật Phật giáo 🞄 09/10/2020

Tìm hiểu về Tổ Sư chùa Ba Vàng (Bảo Quang Tự) - Thiền Sư Ma Ha Sa Môn Tuệ Bích Phổ Giác. Mời quý vị và các bạn cùng theo dõi video...

Đề Bà Đạt Đa là ai? Tại sao Đề Bà Đạt Đa hãm hại Đức Phật?

Nhân vật Phật giáo🞄 07/9/2020

Tôn giả Đề Bà Đạt Đa tuy xuất gia làm đệ tử Phật nhưng lại ganh ghét, đố kỵ với Phật; thậm chí nhiều lần còn tìm cách hãm hại Đức Phật và chia rẽ Tăng đoàn. Vậy Đề Bà Đạt Đa là ai...

Nhân vật Phật giáo 🞄 07/9/2020

Tôn giả Đề Bà Đạt Đa tuy xuất gia làm đệ tử Phật nhưng lại ganh ghét, đố kỵ với Phật; thậm chí nhiều lần còn tìm cách hãm hại Đức Phật và chia rẽ Tăng đoàn. Vậy Đề Bà Đạt Đa là ai...

Bồ Tát Hộ Minh đã quán xét nhân duyên thế nào trước khi giáng trần?

Nhân vật Phật giáo🞄 03/5/2020

Bồ Tát Hộ Minh - Thiên chủ cung trời Đâu Suất chính là tiền thân của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni...

Nhân vật Phật giáo 🞄 03/5/2020

Bồ Tát Hộ Minh - Thiên chủ cung trời Đâu Suất chính là tiền thân của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni...

Câu chuyện về vị Tỳ-kheo được Đức Phật thọ ký là Phật Di Lặc trong tương lai

Nhân vật Phật giáo🞄 22/4/2020

Trải qua nhiều sự đổi thay của trái đất, về tuổi thọ con người.... Đến một lúc nào đó, khi tuổi thọ con người là tám vạn tuổi thì lúc ấy Đức Phật Di Lặc...

Nhân vật Phật giáo 🞄 22/4/2020

Trải qua nhiều sự đổi thay của trái đất, về tuổi thọ con người.... Đến một lúc nào đó, khi tuổi thọ con người là tám vạn tuổi thì lúc ấy Đức Phật Di Lặc...

Tái hiện cuộc đời Đức Phật Thích Ca qua 37 bức tranh tại chính điện chùa Ba Vàng (Phần 2)

Nhân vật Phật giáo🞄 06/3/2020

Sau khi dứt bỏ cuộc sống vương giả trong cung điện, Thái tử Tất Đạt Đa đã dày công tu hành và chứng đạo. Cùng tìm hiểu về cuộc đời Đức Phật Thích Ca...

Nhân vật Phật giáo 🞄 06/3/2020

Sau khi dứt bỏ cuộc sống vương giả trong cung điện, Thái tử Tất Đạt Đa đã dày công tu hành và chứng đạo. Cùng tìm hiểu về cuộc đời Đức Phật Thích Ca...

Tái hiện cuộc đời Đức Phật Thích Ca qua 37 bức tranh tại chính điện chùa Ba Vàng (phần 1)

Nhân vật Phật giáo🞄 04/3/2020

Để tái hiện lại những sự kiện trọng đại trong cuộc đời Đức Phật từ lúc đản sinh đến khi nhập niết bàn. Tại chính điện chùa Ba Vàng đã tái hiên 37 bức tranh.

Nhân vật Phật giáo 🞄 04/3/2020

Để tái hiện lại những sự kiện trọng đại trong cuộc đời Đức Phật từ lúc đản sinh đến khi nhập niết bàn. Tại chính điện chùa Ba Vàng đã tái hiên 37 bức tranh.